मया ते भवनं शम्भो प्रापिताः कार्यगौरवात् । यद्युक्तं तद्विधत्स्वाद्य सुरकार्यं सुरेश्वर
हे शंभो, या गंभीर कार्यामुळे मी त्यांना तुझ्या घरी आणले आहे; आज देवांच्या कार्यासाठी जे योग्य असेल ते तू कर.
त्वयि भारोऽस्ति सर्वेषां देवानां भूतभावन । व्यास उवाच इति तद्वचनं श्रुत्वा शङ्करः प्रहसन्निव
सर्व देवांचा भार तुझ्यावर आहे, हे भूतांचे सर्जनहार. व्यास म्हणतात – हे शब्द ऐकून शंकर मंद हसल्यासारखे झाले.
वचनं श्लक्ष्णया वाचा प्रोवाच पद्मजं प्रति । शिव उवाच भवतैव कृतं कार्यं वरदानात्पुरा विभो
शंकरांनी कमलजन्मा ब्रह्माला मृदू शब्दांत उत्तर दिले – हे महाबळ, जे करायचे होते ते तर तुझ्याच वरदानामुळे आधीच घडले आहे.
अनर्थदञ्च देवानां किं कर्तव्यमतः परम् । ईदृशो बलवाञ्छूरः सर्वदेवभयप्रदः
आता देवांसाठी आणखी काय करता येईल? कारण या सर्वांचा अनर्थच झाला आहे. असा बलवान आणि शूर, सर्व देवांना भय देणारा जन्माला आला आहे.
का समर्था वरा नारी तं हन्तुं मददर्पितम् । न मे भार्या न ते भार्या संग्रामं गन्तुमर्हति
अशा मदाने माजलेल्या दानवाचा वध कोणती स्त्री करू शकेल? माझी किंवा तुझी पत्नी युद्धात जाण्यास समर्थ नाही.
गत्वैव ते महाभागे युयुधाते कथं पुनः । इन्द्राणी च महाभागा न युद्धकुशलास्ति हि
जरी त्या गेल्या तरी, हे महाभागा, त्या कशा लढतील? आणि इंद्राणी सुद्धा, जरी महाभाग्यवती असली तरी, युद्धात निपुण नाही.
कान्या हन्तुं समर्थास्ति तं पापं मददर्पितम् । ममेदं मतमद्यैव गत्वा देवं जनार्दनम्
अशी कोणती कन्या आहे जी त्या पापी, गर्वाने माजलेल्या राक्षसाचा वध करू शकेल? माझ्या या इच्छेनुसार आपण आजच जनार्दन या देवाकडे जाऊ या.
स्तुत्वा तं देवकार्याय प्रेरयामः सुसत्वरम् । सोऽतिबुद्धिमतां श्रेष्ठो विष्णुः सर्वार्थसाधने
त्याची स्तुती करून आपण त्याला देवीच्या कार्यासाठी लवकरच प्रवृत्त करू या; कारण विष्णू हे अत्यंत बुद्धिमान असून सर्व उद्दिष्टे साध्य करतात.
मिलित्वा वासुदेवं वै कर्तव्यं कार्यचिन्तनम् । प्रपञ्चेन च बुद्ध्या स संविधास्यति साधनम्
आपण सर्वांनी एकत्र येऊन वासुदेवाच्या सोबत हे कार्य कसे करावे याचा विचार करावा; आणि तो आपल्या बुद्धीने त्यासाठी योग्य उपाय शोधून काढेल.
व्यास उवाच इति रुद्रवचः श्रुत्वा ब्रह्माद्याः सुरसत्तमाः । उत्थितास्ते तथेत्युक्त्वा शिवेन सह सत्वराः
व्यास म्हणाले: रुद्राचे हे शब्द ऐकून ब्रह्मा आणि इतर श्रेष्ठ देवता 'तसेच होवो' असे म्हणून, शिवासोबत त्वरेने उठले.
स्वकीयैर्वाहनैः सर्वे ययुविष्णपुरं प्रति । मुदिताः शकुनान्दृष्ट्वा कार्यसिद्धिकराञ्छुभान्
सर्व देवता आपापल्या वाहनांवर बसून, शुभ शकुन पाहून आनंदित होत, विष्णूच्या नगरीकडे निघाले.
ववुर्वाताः शुभाः शान्ताः सुगन्धाः शुभशंसिनः । पक्षिणश्च शिवा वाचस्तत्रोचुः पथि सर्वशः
शांत, सुगंधी आणि शुभ वारे वाहू लागले; आणि वाटेत सर्वत्र शुभ पक्षी मंगल शब्द बोलू लागले.
निर्मलं चाभवद्व्योम दिशश्च विमलास्तथा । गमने तत्र देवानां सर्वं शुभमिवाभवत्
आकाश निर्मळ झाले आणि दिशा सुद्धा स्वच्छ वाटू लागल्या; देवतांच्या या प्रवासात सर्व काही शुभच दिसू लागले.
देव्याः स्वरूपोद्भववर्णनम् व्यास उवाच तरसा तेऽथ सम्प्राप्य वैकुण्ठं विष्णुवल्लभम् । ददृशुः सर्वशोभाढ्यं दिव्यसद्मविराजितम्
व्यास म्हणाले: मग सर्वजण वेगाने विष्णूच्या प्रिय वैकुंठात पोहोचले, जिथे सर्व प्रकारच्या सौंदर्याने नटलेली, दिव्य महालांनी सजलेली नगरी त्यांनी पाहिली.
सरोवापीसरिद्भिश्च संयुतं सुखदं शुभम् । हंससारसचक्राह्वैः कूजद्भिश्च विराजितम्
ती नगरी तलाव, विहिरी आणि नद्या यांनी युक्त, सुखद आणि मंगलमय होती; हंस, सारस आणि चक्रवाक पक्ष्यांच्या गाण्याने ती गूंजत होती.
चम्पकाशोककह्लारमन्दारबकुलावृतैः । मल्लिकातिलकाम्रातयुतैः कुरबकादिभिः
चंपक, अशोक, कदंब, मंदार, बकुळ, मल्लिका, तिलक, आंबा, कुरबक आणि इतर वृक्षांनी ती नगरी वेढलेली होती.
कोकिलारावसन्नादैः शिखण्डैर्नृत्यरञ्जितैः । भ्रमरारावरम्यैश्च दिव्यैरुपवनैर्युतम्
कोकिळांच्या गोड आवाजाने, नाचणाऱ्या मोरांनी आणि गूंजणाऱ्या मधमाश्यांनी भरलेल्या दिव्य उपवनांनी ती नगरी सजली होती.
सुनन्दनन्दनाद्यैश्च पार्षदैर्भक्तितत्परैः । संस्तुवद्भिर्युतं भक्तैरनन्यभववृत्तिभिः
तीथे सुनंद, नंदन आणि इतर भक्त सेवक, तसेच एकनिष्ठ भक्त, परम भक्तीने स्तुती गात होते.
प्रासादै रत्नखचितैः काञ्चनैश्चित्रमण्डितैः । अभ्रंलिहैर्विराजद्भिः संयुतं शुभसद्मकैः
रत्नांनी मढवलेले, सोन्याने सजवलेले, ढगासारखे चमकणारे आणि शुभ वास्तूंनी भरलेले महाल त्या नगरीत होते.
गायद्भिर्देवगन्धर्वैर्नृत्यद्भिरप्सरोगणैः । रञ्जितं किन्नरैः शश्वद्रक्तकण्ठेर्मनोहरैः
देव, गंधर्व गात होते, अप्सरा नाचत होत्या आणि किन्नर आपल्या मधुर आवाजाने वातावरण आनंदित करत होते.
मुनिभिश्च तथा शान्तैर्वेदपाठकृतादरैः । स्तुवद्भिः श्रुतिसूक्तैश्च मण्डितं सदनं हरेः
शांत ऋषी, आदराने वेदपठण करणारे, आणि श्रुतीमधील स्तोत्रांनी हरिचे घर शोभवणारे असे तेथे होते.
ते च विष्णुगृहं प्राप्य द्वारपालौ शुभाकृती । वीक्ष्योचुर्जयविजयौ हेमयष्टिधरौ स्थितौ
विष्णूच्या निवासस्थानी पोहोचल्यावर त्यांनी जय आणि विजय या शुभ मूर्तीचे, सोन्याच्या काठी धरून उभे असलेले द्वारपाल पाहिले.
गत्वैकोऽप्युभयोर्मध्ये निवेदयतु सङ्गतान् । द्वारस्थान् ब्रह्मरुद्रादीन्विष्णुदर्शनलालसान्
तुमच्यापैकी एकाने या दोघांच्या मधून जाऊन, दाराशी जमलेल्या ब्रह्मा, रुद्र आणि इतर देवता — जे विष्णूचे दर्शन घेण्यास उत्सुक आहेत — यांची माहिती आत द्यावी.
व्यास उवाच विजयस्तद्वचः श्रुत्वा गत्वाथ विष्णुसन्निधौ । सर्वान्समागतान्देवान्प्रणम्योवाच सत्वरः
व्यास म्हणाले: विजयाने हे शब्द ऐकून, तो त्वरेने विष्णूच्या समोर गेला, सर्व जमलेल्या देवांना वंदन करून त्यांचे आगमन सांगितले.
विजय उवाच देवदेव महाराज रमाकान्त सुरारिहन् । समागताः सुराः सर्वे द्वारि तिष्ठन्ति वै विभो
विजय म्हणाला — हे देवांचे देव, हे मोठ्या कीर्तीचे राजे, लक्ष्मीचे प्रिय, देवदुश्मनांचा नाश करणारे, सर्व देवता एकत्र जमले आहेत आणि तुझ्या दाराशी उभे आहेत, हे महाबळवान प्रभो.
ब्रह्मा रुद्रस्तथेन्द्रश्च वरुणः पावको यमः । स्तुवन्ति वेदवाक्यैस्त्वाममरा दर्शनार्थिनः
ब्रह्मा, रुद्र, इंद्र, वरुण, अग्नी आणि यम — हे सर्व अमर देवता तुझ्या दर्शनासाठी वेदातील मंत्रांनी तुझी स्तुती करत आहेत.
व्यास उवाच तच्छ्रुत्वा वचनं विष्णर्विजयस्य रमापतिः । निर्जगाम गृहात्तूर्णं सुरान्समधिकोत्सवः
व्यास म्हणतो — विजयाचे हे शब्द ऐकून लक्ष्मीपती विष्णू मोठ्या आनंदाने, देवांना भेटण्यासाठी, पटकन घरातून बाहेर पडला.
गत्वा वीक्ष्य हरिर्देवान्द्वारस्थाञ्छ्रमकर्शितान् । प्रीतिप्रवणया दृष्ट्या प्रीणयामास दुःखितान्
हरि दाराशी उभ्या असलेल्या, कष्टाने थकलेल्या देवांना पाहून, प्रेमळ नजरेने त्यांच्याकडे पाहिले आणि दुःखी देवांना दिलासा दिला.
प्रणेमुस्ते सुराः सर्वे देवदेवं जनार्दनम् । तुष्टुवुश्च सुरारिघ्नं वाग्भिर्वेदविनिश्चितम्
सर्व देवांनी जनार्दन, देवांचा देव, याला वंदन केले आणि वेदांनी सिद्ध केलेल्या शब्दांनी देवदुश्मनांचा नाश करणाऱ्याची स्तुती केली.
देवा ऊचुः देवदेव जगन्नाथ सृष्टिस्थित्यन्तकारक । दयासिन्धो महाराज त्राहि नः शरणागतान्
देव म्हणाले — हे देवांचे देव, हे जगाचा स्वामी, सृष्टी, स्थिती आणि संहार करणारे, दयेचा सागर, हे महराजा, आम्ही तुझ्या आश्रयाला आलो आहोत, आमचे रक्षण कर.