तिष्ठन्त्वद्य सुराः सर्वे हन्म्यहं गदया किल । सर्वे बलिभुजः कामं बलहीनाः सदैव हि
तो म्हणाला, "सर्व देवहो, आज इथेच उभे राहा! मी ही गदा वापरून तुम्हा सर्वांना ठार मारतो. ज्यांच्यात बळ आहे ते हवे ते करू शकतात, पण दुर्बळ नेहमीच असहाय असतात."
इत्युक्त्वासौ गजारूढं सम्प्राप्य मदगर्वितः । जघान गदया तूर्णं बाहुमूले महाभुजः
असं म्हणून, मदाने गर्विष्ठ झालेला तो महिषासुर हत्तीवर चढला आणि त्याने वेगाने गदा उचलून देवाच्या भुजांच्या मुळाशी प्रहार केला.
सोऽपि वज्रेण घोरेण चिच्छेदाशु गदाञ्च ताम् । प्रहर्तुकामस्त्वरितो जगाम महिषं प्रति
त्या वेळी देवाने आपल्या भयंकर वज्राने ती गदा क्षणात फोडली आणि तो महिषासुरावर प्रहार करण्यासाठी वेगाने पुढे गेला.
हयारिरपि कोपेन खड्गमादाय सुप्रभम् । ययाविन्द्रं महावीर्यं प्रहरिष्यन्निवान्तिकम्
घोड्याच्या तोंडाचा शत्रूही संतापाने तेजस्वी तलवार घेऊन, बलवान इंद्रावर प्रहार करण्याच्या उद्देशाने त्याच्याजवळ गेला.
बभूव च तयोर्युद्धं सर्वलोकभयावहम् । आयुधैर्विविधैस्तत्र मुनिविस्मयकारकम्
त्यांच्यातील युद्ध इतके भयंकर होते की सर्व लोक घाबरले. विविध शस्त्रांनी चाललेले ते युद्ध पाहून ऋषीही चकित झाले.
चकाराशु तदा दैत्यो मायां मोहकरीं किल । शाम्बरीं सर्वलोकघ्नीं मुनीनामपि मोहिनीम्
त्या वेळी दैत्याने अतिशय वेगाने मोह निर्माण करणारी, सर्व लोकांचा नाश करणारी आणि ऋषींनाही भ्रमित करणारी शांबरी माया केली.
कोटिशो महिषास्तत्र तद्रूपास्तत्पराक्रमाः । ददृशुः सायुधाः सर्वे निघ्नन्तो देववाहिनीम्
तेथे कोट्यवधी महिषासुर दिसू लागले, सगळे एकसारखे दिसणारे, तितक्याच सामर्थ्याचे, शस्त्रांनी सज्ज, आणि देवांच्या सैन्याचा संहार करणारे.
मघवा विस्मितस्तत्र दृष्ट्वा तां दैत्यनिर्मिताम् । बभूवातिभयोद्विग्नो मायां मोहकरीं किल
मघवान म्हणजे इंद्राने, दैत्याने निर्माण केलेली ती माया पाहून, ती मोहक माया पाहून तो फारच आश्चर्यचकित आणि घाबरून गेला.
वरुणोऽपि सुसन्त्रस्तस्तथैव धननायकः । यमो हुताशनः सूर्यः शीतरश्मिर्भयातुरः
वरुण, धनाचा अधिपती, यम, अग्नी, सूर्य आणि शीतल किरणांचा चंद्र — हे सर्व भीतीने थरथर कापू लागले.
पलायनपरा सर्वे बभूवुर्मोहिताः सुराः । ब्रह्मविष्णमहेशानां स्मरणं चक्रुरुद्यताः
सर्व देवता त्या मायेमुळे गोंधळून पळू लागले आणि ब्रह्मा, विष्णु, महेश यांची आठवण करू लागले.
तत्राजग्मुश्च काजेशाः स्मृतमात्राः सुरोत्तमाः । हंसतार्क्ष्यवृषारूढास्त्रातुकामा वरायुधाः
तेव्हा ब्रह्मा, विष्णु आणि महेश हे स्मरण होताच हंस, गरुड आणि वृषभावर आरूढ होऊन, उत्तम शस्त्रांनी सज्ज होऊन, देवांची रक्षा करण्यासाठी आले.
शौरिस्तां मोहिनीं दृष्ट्वा सुदर्शनमथोज्ज्वलम् । मुमोच तत्तेजसैव माया सा विलयं गता
शौर्यवान विष्णूने ती मोहक माया पाहून तेजस्वी सुदर्शन चक्र सोडले; त्याच्या प्रभावाने ती माया क्षणात नाहीशी झाली.
वीक्ष्य तान्महिषस्तत्र सृष्टिस्थित्यन्तकारिणः । योद्धुकामः समादाय परिघं समुपाद्रवत्
मग महिषासुराने सृष्टी, स्थिती आणि संहार करणाऱ्या त्या देवांना पाहून, युद्धाची इच्छा धरून, मोठा गदा उचलून त्यांच्यावर झेप घेतली.
महिषाख्यो महावीरः सेनानीश्चिक्षुरस्तथा । उग्रास्यश्चोग्रवीर्यश्च दुद्रुवुर्युद्धकामुकाः
महिष नावाचा तो महाबली, सेनापती चिक्शुर आणि उग्रास्य व उग्रवीर हे सर्वही युद्धासाठी धावले.
असिलोमात्रिनेत्रश्च बाष्कलोऽन्धक एव च । एते चान्ये च बहवो युद्धकामा विनिर्ययुः
असिलोमा, त्रिनेत्र, बाष्कल, अंधक आणि इतर अनेक दैत्यही युद्धाची इच्छा धरून बाहेर पडले.
सन्नद्धा धृतचापास्ते रथारूढा मदोद्धताः । परिवव्रुः सुरान्सर्वान्वृका इव सुवत्सकान्
सर्वजण पूर्ण शस्त्रबद्ध, धनुष्य हातात घेऊन, रथावर आरूढ होऊन, मदाने गर्विष्ठ झालेले, त्यांनी देवतांना जणू काही लांडग्यांनी वासरांना घेरावं तसं वेढलं.
बाणवृष्टिं ततश्चक्रुर्दानवा मदगर्विताः । सुराश्चापि तथा चक्रुः परस्परजिघांसवः
मग गर्वाने माजलेले दैत्यांनी बाणांचा पाऊस पाडला. देवतांनीही तसंच केलं, एकमेकांना हरवायचं ठरवून.
अन्धको हरिमासाद्य पञ्चबाणाञ्छिलाशितान् । मुमोच विषसन्दिग्धान्कर्णाकृष्टान्महाबलान्
अंधकाने हरिला समोर धरून, दगडाच्या टोकाचे, विष लावलेले, कानापर्यंत ओढलेले आणि जबर ताकदीचे असे पाच बाण सोडले.
वासुदेवोऽप्यसंप्राप्तान्विशिखानाशुगैस्तदा । चिच्छेद तान्पुनः पञ्च मुमोच रिपुनाशनः
वसुदेवाने ते बाण आपल्यापर्यंत येण्याआधीच आपल्या तीक्ष्ण बाणांनी छाटले आणि मग शत्रूंचा नाश करणारा त्याने पुन्हा पाच बाण सोडले.
तयोः परस्परं युद्धं बभूव हरिदैत्ययोः । बाणासिचक्रमुसलैर्गदाशक्तिपरश्वधैः
हरि आणि दैत्य यांच्यात बाण, तलवारी, चक्र, गदा, मुसळ, भाले आणि कुऱ्हाडी यांचा वापर करून जबरदस्त लढाई झाली.
महेशान्धकयोर्युद्धं तुमुलं लोमहर्षणम् । पञ्चाशद्दिनपर्यन्तं बभूव च परस्परम्
महेश आणि अंधक यांच्यातली ती भीषण आणि अंगावर काटा आणणारी लढाई पन्नास दिवस चालली.
इन्द्रबाष्कलयोस्तद्वन्महिषासुररुद्रयोः । यमत्रिनेत्रयोस्तद्वन्महाहनुधनेशयोः
त्याचप्रमाणे इंद्र आणि बाष्कल, महिषासुर आणि रुद्र, यम आणि त्रिनेत्र, महाहनु आणि धनाध्यक्ष यांच्यातही लढाया झाल्या.
असिलोमवरुणयोर्युद्धं परमदारुणम् । गरुडं गदया दैत्यो जघान हरिवाहनम्
असि आणि लोमवरुण यांच्यात फार भयंकर युद्ध झालं. त्या वेळी दैत्याने गदाने हरीचं वाहन गरुडाला जबरदस्त फटका दिला.
स गदापातखिन्नाङ्गो निःश्वसन्नवतिष्ठत । शौरिस्तं दक्षिणेनाशु हस्तेन परिसान्त्वयन्
गदाचा फटका बसून गरुडाचा देह थकला आणि तो जोराने श्वास घेत उभा राहिला. शौर्यवानाने लगेच उजव्या हाताने त्याला धीर दिला.
स्थिरं चकार देवेशो वैनतेयं महाबलम् । समाकृष्य धनुः शार्ङ्गं मुमोच विशिखान्बहून्
देवताधिपतीने बलवान विनतेयाला स्थिर केलं, शार्ङ्ग धनुष्य ओढून अनेक बाण सोडले.
अन्धकोपरि कोपेन हन्तुकामो जनार्दनः । दानवोऽपि च तान्वाणांश्चिच्छेद स्वशरैः शितैः
जनार्दनाने रागाने अंधकावर बाण सोडले, पण दैत्याने आपल्या तीक्ष्ण बाणांनी ते छाटले.
पञ्चाशद्भिर्हरिं कोपाज्जघान च शिलाशितैः । वासुदेवोऽपि तांस्तूर्णं वञ्चयित्वा शरोत्तमान्
अंधकाने रागाने हरिला पन्नास दगडाच्या टोकाचे बाण मारले; पण वसुदेवाने ते उत्तम बाण पटकन चुकवले.
चक्रं मुमोच वेगेन सहस्रारं सुदर्शनम् । त्यक्तं सुदर्शनं दूरात्स्वचक्रेण न्यवारयत्
त्याने हजार काट्यांचं तेजस्वी सुदर्शन चक्र वेगाने फेकलं; पण दैत्याने दूरून आपल्या चक्राने ते सुदर्शन थांबवलं.
ननाद च महाराज देवान्सम्मोहयन्निव । दृष्ट्वा तु विफलं जातं चक्रं देवस्य शार्ङ्गिणः
तो मोठ्याने गर्जला, जणू काही देवांना गोंधळवतो आहे असं वाटावं; कारण शार्ङ्गधारी देवाचं चक्र निष्फळ झालेलं त्याने पाहिलं.
जग्मुः शोकं सुराः सर्वे जहर्षुर्दानवास्तथा । वासुदेवोऽपि तरसा दृष्ट्वा देवाञ्छुचावृतान्
सर्व देवता दुःखात बुडाले, तर दैत्य आनंदले; वसुदेवाने देवता शोकात बुडालेले पाहून झपाट्याने कृती केली.