ततो युद्धं प्रकर्तव्यं सर्वैः सुरगणैः सह । मिलित्वा मन्त्रमाधाय देशं कालं विचिन्त्य च
मग सर्व देवगण एकत्र येऊन, योग्य सल्ला करून, वेळ आणि जागा पाहून, युद्ध करावे.
बलाबलमविज्ञाय विवेकमपहाय च । साहसं तु प्रकुर्वाणो नरः पतनमृच्छति
स्वतःचे बळ आणि दुर्बळता न कळता, विवेक सोडून जो माणूस उतावळेपणाने वागतो, त्याला नेहमीच अपयश येते.
व्यास उवाच तन्निशम्य सहस्राक्षः कैलासं निर्जगाम ह । ब्रह्माणं पुरतः कृत्वा लोकपालसमन्वितः
व्यास म्हणाले, हे ऐकून सहस्त्रदृष्टी इंद्राने ब्रह्मदेवाला पुढे घेऊन, सर्व लोकपालांसह कैलासाकडे प्रस्थान केले.
तुष्टाव शङ्करं गत्वा वेदमन्त्रैर्महेश्वरम् । प्रसन्नं पुरतः कृत्वा ययौ विष्णुपुरं प्रति
तेथे जाऊन त्याने वेद-मंत्रांनी महेश्वर शंकराची स्तुती केली; शंकर प्रसन्न झाल्यावर, त्याच्यासमोर उभा राहून, तो विष्णूच्या नगरीकडे निघाला.
स्तुत्वा तं देवदेवेशं कार्यं प्रोवाच चात्मनः । महिषात्तद्भयं चोग्रं वरदानमदोद्धतात्
त्या देवाधिदेवाची स्तुती करून, त्याने आपले कार्य सांगितले—म्हणजे, वरामुळे गर्विष्ठ झालेल्या महिषासुरामुळे निर्माण झालेली ती भीषण भीती.
तदाकर्ण्य भयं तस्य विष्णुर्देवानुवाच ह । करिष्यामो वयं युद्धं हनिष्यामस्तु दुर्जयम्
ते भय ऐकून, विष्णूने देवांना सांगितले, "आपण युद्ध करू; त्या जिंकता न येणाऱ्या असुराचा वध करू."
व्यास उवाच इति ते निश्चयं कृत्वा ब्रह्मविष्णुहरीश्वराः । स्वानि स्वानि समारुह्य वाहनानि ययुः सुराः
व्यास म्हणाले, असे ठरवून ब्रह्मा, विष्णू आणि हर या तिघांनी आपापली वाहने चढली आणि सर्व देव आपापल्या वाहनांवर बसून निघाले.
ब्रह्मा हंससमारूढो विष्णर्गरुडवाहनः । शङ्करो वृषभारूढो वृत्रहा गजसंस्थितः
ब्रह्मा हंसावर, विष्णू गरुडावर, शंकर वृषभावर आणि वज्रधारी इंद्र हत्तीवर आरूढ झाले.
मयूरवाहनः स्कन्दो यमो महिषवाहनः । कृत्वा सैन्यसमायोगं यावत्ते निर्ययुः सुराः
स्कंदाने मोरावर, यमाने महिषावर आरूढ होऊन, सर्व देवांनी आपापली सैन्ये एकत्र करून प्रस्थान केले.
तावद्दैत्यबलं प्राप्तं दृप्तं महिषपालितम् । तत्राभूत्तुमुलं युद्धं देवदानवसैन्ययोः
तोपर्यंत महिषासुराच्या नेतृत्वाखाली गर्विष्ठ असुरांची फौज आली; तेव्हा देव आणि दानवांच्या सैन्यांमध्ये प्रचंड युद्ध सुरू झाले.
बाणैः खड्गैस्तथा प्रासैर्मुसलैश्च परश्वधैः । गदाभिः पट्टिशैः शूलैश्चक्रैश्च शक्तितोमरैः
ते एकमेकांवर बाण, तलवारी, भाले, गदा, कुऱ्हाडी, मूसळ, पट्टे, शूळ, चक्र, शक्ती आणि तोमर अशा विविध शस्त्रांनी हल्ला करू लागले.
मुद्गरैर्भिन्दिपालैश्च हलैश्चैवातिदारुणैः । अन्यैश्च विविधैरस्त्रैर्निजघ्नुस्ते परस्परम्
मुद्गर, भिंडिपाळ, भयंकर नांगर आणि इतर अनेक अस्त्रांनी एकमेकांवर वार करू लागले.
सेनानीश्चिक्षुरस्तस्य गजारूढो महाबलः । मघवन्तं पञ्चभिस्तैः सायकैः समताडयत्
त्यांच्या सैन्याचा सेनापती चिक्षुर, जो बलवान होता, हत्तीवर बसून, त्याने इंद्रावर पाच वेगवान बाण सोडले.
तुराषाडपि तांश्छित्त्वा बाणैर्बाणांस्त्वरान्वितः । हृदये चार्धचन्द्रेण ताडयामास तं कृती
पण तुराषाडाने आपल्या बाणांनी ते बाण वेगाने छेदून, अर्धचंद्राकृती बाणाने त्याच्या हृदयावर घाव घातला.
बाणाहतस्तु सेनानीः प्राप मूर्च्छां गजोपरि । करिणं वज्रघातेन स जघान करे ततः
त्या बाणाने घायाळ झाल्यावर सेनापती हत्तीवरच बेशुद्ध पडला; मग इंद्राने आपल्या वज्राने त्या हत्तीवर प्रहार केला.
तद्वज्राभिहतो नागो भग्नः सैन्यं जगाम ह । दृष्ट्वा तं दैत्यराट् कुद्धो बिडालाख्यमथाब्रवीत्
त्या वज्राच्या प्रहाराने तो हत्ती मोडून गेला आणि सैन्यात पळून गेला; हे पाहून असुरांचा राजा रागाने बिडाळ नावाच्या एका वीराला म्हणाला—
गच्छ वीर महाबाहो जहीन्द्रं मदगर्वितम् । वरुणादीन्परान्देवान्हत्वाऽऽगच्छ ममान्तिकम्
"जा, वीर, बलाढ्य बाहू असलेला, गर्विष्ठ इंद्राचा वध कर; वरुण व इतर देवांचा नाश करून माझ्याकडे परत ये."
व्यास उवाच तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य बिडालाख्यो महाबलः । आरुह्य वारणं मत्तं जगाम त्रिदशाधिपम्
व्यास म्हणाले, हे ऐकून, बिडाळ नावाचा बलाढ्य वीर मदमस्त हत्तीवर बसून देवेंद्राकडे गेला.
वासवस्तं समायान्तं दृष्ट्वा क्रोधसमन्वितः । जघान विशिखैस्तीक्षौराशीविषसमप्रभैः
त्याला समोर येताना पाहून, इंद्र संतापाने भरून, विषारी सर्पासारख्या तेजस्वी, धारदार बाणांनी त्याच्यावर प्रहार केला.
स तु छित्त्वा शरांस्तूर्णं स्वशरैश्चापनिःसृतैः । पञ्चाशद्भिर्जघानाशु वासवञ्च शिलीमुखैः
पण त्याने ते बाण आपल्या बाणांनी वेगाने छेदून, पन्नास शिल्लीमुख बाणांनी इंद्रावर झडप घातली.
तथेन्द्रोऽपि च तान्बाणांश्छित्त्वा कोपसमन्वितः । जघान विशिखैस्तीक्ष्णैराशीविषसमप्रभैः
तेव्हा इंद्राने रागाने भरून त्या बाणांना छेदून टाकले आणि सर्पविषासारखी चमक असलेल्या तीक्ष्ण बाणांनी त्यांच्यावर प्रहार केला.
स तु छित्त्वा शरांस्तूर्णं स्वशरैश्चापनिःसृतैः । गदया ताडयामास गजं तस्य करोपरि
त्याने आपल्या धनुष्यातून सुटलेल्या बाणांनी त्या बाणांना पटकन छेदले आणि मग गदेद्वारे त्या हत्तीच्या सोंडेवर जबरदस्त प्रहार केला.
स्वकरे निहतो नागश्चकारार्तस्वरं मुहुः । परिवृत्य जघानाशु दैत्यसैन्यं भयातुरम्
स्वतःच्या सोंडेवर मार लागल्यामुळे हत्ती वेदनेने पुन्हा पुन्हा ओरडू लागला, मग वळून भीतीने थरथरणाऱ्या दैत्यांच्या सैन्यावर झडप घातली.
दानवस्तु गजं वीक्ष्य परावृत्य गतं रणात् । समाविश्य रथे रम्ये जगामाशु सुरान् रणे
पण दैत्याने हत्ती रणभूमीतून वळून निघून जाताना पाहिले आणि तो सुंदर रथात बसून देवांवर युद्धासाठी वेगाने पुढे गेला.
तुराषाडपि तं वीक्ष्य रथस्थं पुनरागतम् । अहनद्विशिखैस्तीक्ष्णैराशीविषसमप्रभैः
तुराषाडाने त्याला रथावर परत येताना पाहून पुन्हा सर्पविषासारखी चमक असलेल्या तीक्ष्ण बाणांनी त्याच्यावर प्रहार केला.
सोऽपि क्रुद्धश्चकारोग्रां बाणवृष्टिं महाबलः । बभूव तुमुलं युद्धं तयोस्तत्र जयैषिणोः
तोही प्रचंड संतापाने भरून मोठ्या ताकदीने भयंकर बाणांचा मारा करू लागला; दोघांमध्ये विजयासाठी घनघोर युद्ध सुरू झाले.
इन्द्रस्तु बलिनं दृष्ट्वा कोपेनाकुलितेन्द्रियः । जयन्तमग्रतः कृत्वा युयुधे तेन संयुतः
इंद्राने त्या बलाढ्य दैत्याला पाहून, रागाने त्याचे इंद्रिये अस्वस्थ झाली आणि जयंताला पुढे ठेवून त्याच्याशी युद्ध करू लागला.
जयन्तस्तु शितैर्बाणैस्तं जघान स्तनान्तरे । पञ्चभिः प्रबलाकृष्टैरसुरं मदगर्वितम्
जयंताने मोठ्या जोराने ओढलेले पाच तीक्ष्ण बाण त्या गर्वाने मदमस्त असुराच्या छातीमध्ये मारले.
स बाणाभिहतस्तावन्निपपात रथोपरि । अतिवाह्य रथं सूतो निर्जगाम रणाजिरात्
त्या बाणांनी घायाळ झाल्यावर तो रथावर कोसळला; मग सारथ्याने रथ वेगाने वळवून रणभूमीतून बाहेर काढला.
तस्मिन्विनिर्गते दैत्ये बिडालाख्येऽथ मूर्च्छिते । जयशब्दो महानासीदुन्दुभीनां च निःस्वनः
त्या बिडाळ नावाच्या दैत्याने रणभूमी सोडली आणि बेशुद्ध पडला, तेव्हा मोठा विजयाचा गजर झाला आणि दुंदुभी वाजू लागल्या.