मदग्रे को भवेच्छूरः कोटिशश्चेत्तथाविधाः । न बिभेम्येकतः कामं हनिष्याम्यद्य सर्वथा
माझ्यासमोर कोण वीर ठरेल, लाखों असले तरी? मला कोणतीही भीती नाही, एकट्यानेसुद्धा मी आज त्याला नक्कीच ठार मारीन.
शरः शान्तेष्वसौ नूनं तपस्विषु बलाधिकः । बलकर्ता हि कुहको लम्पटः परदारहृत्
तो फक्त शांत तपस्व्यांच्या अनुपस्थितीतच बलवान आहे; तो कपटी, दुष्ट आणि दुसऱ्यांच्या स्त्रिया पळवणारा आहे.
अप्सरोबलसम्मत्तस्तपोविघ्नकरः खलः । छिद्रप्रहरणः पापो नित्यं विश्वासघातकः
तो अप्सरांच्या सौंदर्यावर भाळलेला, तपश्चर्येला अडथळा आणणारा, वाईट, नेहमीच फसवणारा, आणि विश्वासघात करणारा आहे.
नमुचिर्निहतो येन कृत्वा सन्धिं दुरात्मना । शपथान्विविधानादौ कृत्वा भीतेन छद्मना
ज्याने नमुचिला ठार केले, आधी अनेक शपथा देऊन, भीतीपोटी फसवणूक करून संधी केली.
विष्णुस्तु कपटाचार्यः कुहकः शपथाकरः । नानारूपधरः कामं बलकृद्दम्भपण्डितः
विष्णू हा कपटी, मायावी, शपथांचा करणारा, हवे तसे रूप बदलणारा, बलवान आणि दांभिक आहे.
कृत्वा कोलाकृतिं येन हिरण्याक्षो निपातितः । हिरण्यकशिपुर्येन नृसिंहेन च घातितः
ज्याने वराहाचे रूप घेऊन हिरण्याक्षाचा वध केला, आणि नृसिंह होऊन हिरण्यकशिपूला मारले.
नाहं तद्वशगो नूनं भवेयं दनुनन्दनाः । विश्वासं नैव गच्छामि देवानां कुत्र कर्हिचित्
दानूच्या मुलांनो, मी कधीच त्याच्या अधीन जाणार नाही; मला देवांवर कधीच विश्वास नाही.
किं करिष्यति मे विष्णुरिन्द्रो वा बलवत्तरः । रुद्रो वापि न मे शक्तः प्रतिकर्तुं रणाङ्गणे
विष्णू किंवा इंद्र कितीही बलवान असले तरी माझं काय वाईट करणार? अगदी रुद्रही रणांगणावर माझ्याशी सामना करू शकत नाही.
त्रिविष्टपं ग्रहीष्यामि जित्वेन्द्रं वरुणं यमम् । धनदं पावकं चैव चन्द्रसूर्यौ विजित्य च
मी इंद्र, वरुण, यम, कुबेर, अग्नी, चंद्र आणि सूर्य यांना जिंकून स्वर्गलोक जिंकून घेईन.
यज्ञभागभुजः सर्वे भविष्यामोऽद्य सोमपाः । जित्वा देवसमूहञ्च विहरिष्यामि दानवैः
आज आपण यज्ञाचा भाग मिळवू, सोमपान करू; देवांचा पराभव करून दानवांसोबत आनंद करू.
न मे भयं सुरेभ्यश्च वरदानेन दानवाः । मरणं न नरेभ्यश्च नारी किं मे करिष्यति
दानवांनो, मला मिळालेल्या वरामुळे मला देवांची भीती नाही, माणसांकडून मृत्यूची भीती नाही; एक स्त्री माझं काय करणार?
पातालपर्वतेभ्यश्च समाहूय वरान्वरान् । दानवान्मम सैन्येशान्कुर्वन्तु त्वरिताश्चराः
पाताळ आणि पर्वतांमधून उत्तम वर मागवा आणि जलद हालचाल करणारे दानव माझ्या सैन्याचे सेनापती व्हावेत.
एकोऽहं सर्वदेवेशान्विजेतुं दानवाः क्षमः । शोभार्थं वः समाहूय नयामि सुरसङ्गमे
दानवांनो, मी एकटाच सर्व देवाधिपतींना जिंकू शकतो; पण कीर्तीच्या हेतूने मी तुम्हा सर्वांना बोलावतो आणि देवांशी युद्धासाठी नेत आहे.
शृङ्गाभ्यां च खुराभ्यां च हनिष्येऽहं सुरान्किल । न मे भयं सुरेभ्यश्च वरदानप्रभावतः
मी माझ्या शिंगांनी आणि खुरांनी देवांचा नाश करीन; मला मिळालेल्या वरामुळे मला देवांची भीती नाही.
अवध्योऽहं सुरगणैरसुरैर्मानवैस्तथा । तस्मात्सज्जा भवन्त्वद्य देवलोकजयाय वै
मी देव, असुर आणि माणसांकडून मारला जाऊ शकत नाही; म्हणून आज देवलोक जिंकण्यासाठी तयार व्हा.
जित्वा सुरालयं दैत्या विहरिष्यामि नन्दने । मन्दारकुसुमापीडा देवयोषित्समन्विताः
दैत्यांनो, देवांचे घर जिंकून मी नंदनवनात मंदार फुलांच्या माळा घालून, देवांगनांसोबत आनंद करीन.
कामधेनुपयोत्सिक्ताः सुधापानप्रमोदिताः । देवगन्धर्वगीतादिनृत्यलास्यसमन्विताः
कामधेनूच्या दुधात स्नान करून, अमृतपान करून आनंदित होऊ; देव आणि गंधर्वांच्या गाण्याने, नृत्याने रममाण होऊ.
उर्वशी मेनका रम्भा घृताची च तिलोत्तमा । प्रमद्वरा महासेना मिश्रकेशी मदोत्कटा
उर्वशी, मेनका, रंभा, घृताची, तिलोत्तमा, प्रमद्वरा, महासेना, मिश्रकेशी आणि मदोत्कटा—
विप्रचित्तिप्रभृतयो नृत्यगीतविशारदाः । रञ्जयिष्यन्ति वः सर्वान्नानासवनिषेवणैः
विप्रचित्ती आणि तिच्यासारख्या नृत्य-गाण्यात कुशल असलेल्या स्त्रिया, विविध मद्यपानाने तुम्हा सर्वांना आनंद देतील.
सर्वे सज्जा भवन्त्वद्य रोचतां गमनं दिवि । संग्रामार्थं सुरैः सार्धं कृत्वा मङ्गलमुत्तमम्
सर्वजण आज तयार व्हा; स्वर्गात जाणं तुम्हाला आवडो. उत्तम मंगलकार्य करून, आपण देवांशी युद्धासाठी जाऊया.
रक्षणार्थं च सर्वेषां भार्गवं मुनिसत्तमम् । समाहूय च संपूज्य स्थाप्य यज्ञे गुरुं परम्
सर्वांच्या रक्षणासाठी त्यांनी भृगुवंशीय श्रेष्ठ ऋषीला बोलावलं, त्यांचा सन्मान केला आणि यज्ञात त्यांना मुख्य गुरु म्हणून बसवलं.
व्यास उवाच इति सन्दिश्य दैत्येन्द्रान्महिषः पापधीस्तदा । जगाम त्वरितो राजन्भवनं स्वं मुदान्वितः
व्यास म्हणाले: असं सांगून, वाईट मनाचा महिष त्या राक्षस राजांना सूचना देऊन आनंदाने आणि घाईने आपल्या राजवाड्यात गेला, राजन.
भयातुरेन्द्रादिदेवैः सुरगुरुणा सह परामर्शवर्णनम् व्यास उवाच गते दूते सुरेन्द्रोऽपि समाहूय सुरानथ । यमवायुधनाध्यक्षवरुणानिदमूचिवान्
व्यास म्हणाले: दूत निघून गेल्यावर, देवेंद्राने सर्व देवांना बोलावलं आणि यम, वायू, कुबेर, वरुण यांना असं सांगितलं.
महिषो नाम दैत्येन्द्रो रम्भपुत्रो महाबलः । वरदर्पमदोन्मत्तो मायाशतविचक्षणः
महिष नावाचा राक्षसांचा राजा, रंभाचा मुलगा, फार बलवान आहे. त्याला वर मिळाल्याचा गर्व आहे, अहंकाराने तो वेडा झाला आहे आणि शंभर प्रकारच्या मायेत तो पटाईत आहे.
तस्य दूतोऽद्य सम्प्राप्तः प्रेषितस्तेन भोः सुराः । स्वर्गकामेन लुब्धेन मामुवाचेदृशं वचः
आज त्याचा एक दूत इथे आला आहे, हे देवहो. स्वर्गाची इच्छा आणि लोभामुळे त्याने माझ्याशी अशीच वाणी बोलली.
त्यज देवालयं शक्र यथेच्छं व्रज वासव । सेवां वा कुरु दैत्यस्य महिषस्य महात्मनः
हे शक्रा, देवालय सोड आणि जिथे हवे तिथे जा, किंवा त्या महात्मा महिष राक्षसाची सेवा कर.
दयावान्दानवेन्द्रोऽसौ स ते वृत्तिं विधास्यति । नतेषु भृत्यभूतेषु न कुप्यति कदाचन
तो दानवांचा राजा दयाळू आहे; तो तुझ्या उपजीविकेची काळजी घेईल. जो त्याचा सेवक होतो, त्याच्यावर तो कधीच रागावत नाही.
नोचेद्युद्धाय देवेश सेनोद्योगं कुरु स्वयम् । गते मयि स दैत्येन्द्रस्त्वरितः समुपेष्यति
पण जर तसं नसेल, तर हे देवाधिपती, स्वतःच युद्धासाठी सैन्याची तयारी कर. मी गेल्यावर तो राक्षसांचा राजा लगेचच इथे येईल.
इत्युक्त्वा स गतो दूतो दानवस्य दुरात्मनः । किं कर्तव्यमतः कार्यं चिन्तयध्वं सुरोत्तमाः
असं म्हणून त्या दुष्ट दानवाचा दूत निघून गेला. आता, हे श्रेष्ठ देवहो, काय करावं ते सर्वांनी विचार करा.
दुर्बलोऽपि न चोपेक्ष्यः शत्रुर्बलवता सुराः । विशेषेण सदोद्योगी बलवान्बलदर्पितः
कमजोर शत्रूलाही दुर्लक्ष करू नये, विशेषतः जो नेहमी तयार असतो, बलवान आहे आणि आपल्या शक्तीचा गर्व बाळगतो.