यद् बलेनातिपूर्णस्त्वं जातोऽसि बलदर्पितः । कुशलस्त्वं तदाघाते न युद्धे महिषाधम
त्याच बळामुळे तू फारच गर्विष्ठ झाला आहेस; तुला फक्त इजा करण्यातच कौशल्य आहे, युद्धात नाही, ओ महिषांमध्ये नीच.
व्यास उवाच इत्युक्तोऽसौ सुरेन्द्रेण स दूतस्त्वरितो गतः । जगाम महिषं मत्तं प्रणम्य प्रत्युवाच ह
व्यास म्हणाले: देवेंद्राने असे सांगितल्यावर तो दूत लगेच निघून गेला, मदाने भरलेल्या महिषाजवळ गेला, नमस्कार करून त्याला सांगू लागला.
दूत उवाच राजन्देवाधिपः कामं न त्वां विगणयत्यसौ । मन्यते स्वबलं पूर्णं देवसैन्यसमावृतः
दूत म्हणाला: राजन, देवांचा स्वामी तुला काहीच समजत नाही; देवांच्या सैन्याने वेढलेला तो स्वतःच्या बळावरच पूर्ण विश्वास ठेवतो.
यदुक्तं तेन मूर्खेण कथमन्यद् ब्रवीम्यहम् । प्रियं सत्यं च वक्तव्यं भृत्येन पुरतः प्रभोः
त्या मूर्खाने जे काही बोलले, ते मी वेगळे कसे सांगू? सेवकाने आपल्या स्वामीसमोर प्रिय आणि सत्यच बोलावे लागते.
प्रियं सत्यं च वक्तव्यं प्रभोरग्रे शुभेच्छुना । इति नीतिर्महाराज जागर्ति शुभकारिणी
जो शुभेच्छुक आहे त्याने स्वामीसमोर नेहमी प्रिय आणि सत्य बोलावे; हीच चांगली नीती आहे, महाराज, जी नेहमी कल्याण करते.
केवलं चेत्प्रियं ब्रूयान्न ते कार्यं भविष्यति । परुषं च न वक्तव्यं कदाचिच्छुभमिच्छता ॥ २६ यथा रिपुमुखाद्वाचः प्रसरन्ति विषोपमाः । तथा भृत्यमुखान्नाथ निःसरन्ति कथं गिरः
फक्त प्रिय बोलले तर तुझे काम होणार नाही; आणि जो शुभेच्छुक आहे त्याने कधीही कठोर बोलू नये. जसे शत्रूंच्या तोंडून विषासारखी वाक्ये येतात, तसेच सेवकाच्या तोंडून शब्द कसे यावेत, हे पाहा.
यादृशानीह वाक्यानि तेनोक्तानि महीपते । तादृशानि न मे जिह्वा वक्तुमर्हति कर्हिचित्
राजन, त्याने जशी वाक्ये बोलली, तशी माझ्या जिभेला कधीच बोलता कामा नये.
व्यास उवाच तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य हेतुगर्भं तृणाशनः । भृशं कोपपरीतात्मा बभूव महिषासुरः
व्यास म्हणाले: त्या दूताने सांगितलेली कारणयुक्त वाक्ये ऐकून, गवत खाणारा महिषासुर फारच संतापला.
समाहूयाब्रवीद्दैत्यान्क्रोधसंरक्तलोचनः । लाङ्गूलं पृष्ठदेशे च कृत्वा मूत्रं परित्यजन्
रागाने डोळे लाल करून, त्याने सर्व दैत्यांना बोलावले आणि शेपूट पाठीवर ठेवून लघवी करत बोलू लागला.
भो भो दैत्याः सुरेन्द्रोऽसौ युद्धकामोऽस्ति सर्वथा । बलोद्योगं कुरुध्वं वै जेतव्योऽसौ सुराधमः
ऐका दैत्यांनो! तो इंद्र नक्कीच युद्धाला उत्सुक आहे; सर्वांनी बळ एकत्र करा, कारण त्या देवांचा नीच स्वामी आपल्याला हरवायचाच आहे.
मदग्रे को भवेच्छूरः कोटिशश्चेत्तथाविधाः । न बिभेम्येकतः कामं हनिष्याम्यद्य सर्वथा
माझ्यासमोर कोण वीर ठरेल, लाखों असले तरी? मला कोणतीही भीती नाही, एकट्यानेसुद्धा मी आज त्याला नक्कीच ठार मारीन.
शरः शान्तेष्वसौ नूनं तपस्विषु बलाधिकः । बलकर्ता हि कुहको लम्पटः परदारहृत्
तो फक्त शांत तपस्व्यांच्या अनुपस्थितीतच बलवान आहे; तो कपटी, दुष्ट आणि दुसऱ्यांच्या स्त्रिया पळवणारा आहे.
अप्सरोबलसम्मत्तस्तपोविघ्नकरः खलः । छिद्रप्रहरणः पापो नित्यं विश्वासघातकः
तो अप्सरांच्या सौंदर्यावर भाळलेला, तपश्चर्येला अडथळा आणणारा, वाईट, नेहमीच फसवणारा, आणि विश्वासघात करणारा आहे.
नमुचिर्निहतो येन कृत्वा सन्धिं दुरात्मना । शपथान्विविधानादौ कृत्वा भीतेन छद्मना
ज्याने नमुचिला ठार केले, आधी अनेक शपथा देऊन, भीतीपोटी फसवणूक करून संधी केली.
विष्णुस्तु कपटाचार्यः कुहकः शपथाकरः । नानारूपधरः कामं बलकृद्दम्भपण्डितः
विष्णू हा कपटी, मायावी, शपथांचा करणारा, हवे तसे रूप बदलणारा, बलवान आणि दांभिक आहे.
कृत्वा कोलाकृतिं येन हिरण्याक्षो निपातितः । हिरण्यकशिपुर्येन नृसिंहेन च घातितः
ज्याने वराहाचे रूप घेऊन हिरण्याक्षाचा वध केला, आणि नृसिंह होऊन हिरण्यकशिपूला मारले.
नाहं तद्वशगो नूनं भवेयं दनुनन्दनाः । विश्वासं नैव गच्छामि देवानां कुत्र कर्हिचित्
दानूच्या मुलांनो, मी कधीच त्याच्या अधीन जाणार नाही; मला देवांवर कधीच विश्वास नाही.
किं करिष्यति मे विष्णुरिन्द्रो वा बलवत्तरः । रुद्रो वापि न मे शक्तः प्रतिकर्तुं रणाङ्गणे
विष्णू किंवा इंद्र कितीही बलवान असले तरी माझं काय वाईट करणार? अगदी रुद्रही रणांगणावर माझ्याशी सामना करू शकत नाही.
त्रिविष्टपं ग्रहीष्यामि जित्वेन्द्रं वरुणं यमम् । धनदं पावकं चैव चन्द्रसूर्यौ विजित्य च
मी इंद्र, वरुण, यम, कुबेर, अग्नी, चंद्र आणि सूर्य यांना जिंकून स्वर्गलोक जिंकून घेईन.
यज्ञभागभुजः सर्वे भविष्यामोऽद्य सोमपाः । जित्वा देवसमूहञ्च विहरिष्यामि दानवैः
आज आपण यज्ञाचा भाग मिळवू, सोमपान करू; देवांचा पराभव करून दानवांसोबत आनंद करू.
न मे भयं सुरेभ्यश्च वरदानेन दानवाः । मरणं न नरेभ्यश्च नारी किं मे करिष्यति
दानवांनो, मला मिळालेल्या वरामुळे मला देवांची भीती नाही, माणसांकडून मृत्यूची भीती नाही; एक स्त्री माझं काय करणार?
पातालपर्वतेभ्यश्च समाहूय वरान्वरान् । दानवान्मम सैन्येशान्कुर्वन्तु त्वरिताश्चराः
पाताळ आणि पर्वतांमधून उत्तम वर मागवा आणि जलद हालचाल करणारे दानव माझ्या सैन्याचे सेनापती व्हावेत.
एकोऽहं सर्वदेवेशान्विजेतुं दानवाः क्षमः । शोभार्थं वः समाहूय नयामि सुरसङ्गमे
दानवांनो, मी एकटाच सर्व देवाधिपतींना जिंकू शकतो; पण कीर्तीच्या हेतूने मी तुम्हा सर्वांना बोलावतो आणि देवांशी युद्धासाठी नेत आहे.
शृङ्गाभ्यां च खुराभ्यां च हनिष्येऽहं सुरान्किल । न मे भयं सुरेभ्यश्च वरदानप्रभावतः
मी माझ्या शिंगांनी आणि खुरांनी देवांचा नाश करीन; मला मिळालेल्या वरामुळे मला देवांची भीती नाही.
अवध्योऽहं सुरगणैरसुरैर्मानवैस्तथा । तस्मात्सज्जा भवन्त्वद्य देवलोकजयाय वै
मी देव, असुर आणि माणसांकडून मारला जाऊ शकत नाही; म्हणून आज देवलोक जिंकण्यासाठी तयार व्हा.
जित्वा सुरालयं दैत्या विहरिष्यामि नन्दने । मन्दारकुसुमापीडा देवयोषित्समन्विताः
दैत्यांनो, देवांचे घर जिंकून मी नंदनवनात मंदार फुलांच्या माळा घालून, देवांगनांसोबत आनंद करीन.
कामधेनुपयोत्सिक्ताः सुधापानप्रमोदिताः । देवगन्धर्वगीतादिनृत्यलास्यसमन्विताः
कामधेनूच्या दुधात स्नान करून, अमृतपान करून आनंदित होऊ; देव आणि गंधर्वांच्या गाण्याने, नृत्याने रममाण होऊ.
उर्वशी मेनका रम्भा घृताची च तिलोत्तमा । प्रमद्वरा महासेना मिश्रकेशी मदोत्कटा
उर्वशी, मेनका, रंभा, घृताची, तिलोत्तमा, प्रमद्वरा, महासेना, मिश्रकेशी आणि मदोत्कटा—
विप्रचित्तिप्रभृतयो नृत्यगीतविशारदाः । रञ्जयिष्यन्ति वः सर्वान्नानासवनिषेवणैः
विप्रचित्ती आणि तिच्यासारख्या नृत्य-गाण्यात कुशल असलेल्या स्त्रिया, विविध मद्यपानाने तुम्हा सर्वांना आनंद देतील.
सर्वे सज्जा भवन्त्वद्य रोचतां गमनं दिवि । संग्रामार्थं सुरैः सार्धं कृत्वा मङ्गलमुत्तमम्
सर्वजण आज तयार व्हा; स्वर्गात जाणं तुम्हाला आवडो. उत्तम मंगलकार्य करून, आपण देवांशी युद्धासाठी जाऊया.