पृष्ठतस्तु गतस्तत्र महिषः कामपीडितः । कामयानस्तु तां कामी बलवीर्यमदोद्धतः
पण तो महिष वासनेने वेडा होऊन तिच्यामागे तिथेच पोहोचला; त्याच्या बल आणि मदाने तो तिच्यावर तुटून पडू लागला.
रुदती सा भृशं दीना दृष्टा यक्षैर्भयातुरा । धावमानं च तं वीक्ष्य यक्षास्त्रातुं समाययुः
ती महिषी रडत, फारच दु:खी आणि घाबरलेली होती; हे पाहून यक्षांनी, तिच्या मागे धावणाऱ्या त्या महिषाला रोखण्यासाठी पुढे धाव घेतली.
युद्धं समभवद् घोरं यक्षाणां च हयारिणा । शरेण ताडितस्तूर्णं पपात धरणीतले
यक्ष आणि त्या महिषात भीषण युद्ध सुरू झालं; एका बाणाने झटपट घायाळ होऊन तो महिष जमिनीवर कोसळला.
मृतं रम्भं समानीय यक्षास्ते परमं प्रियम् । चितायां रोपयामासुस्तस्य देहस्य शुद्धये
रम्भा मृतावस्थेत असताना, यक्षांनी त्याला अत्यंत प्रिय मानून त्याचा देह चितेवर ठेवला, शुद्धीसाठी.
महिषी सा पतिं दृष्ट्वा चितायां रोपितं तदा । प्रवेष्टुं सा मतिं चक्रे पतिना सह पावकम्
ती महिषी पतीला चितेवर ठेवलेलं पाहून, त्याच्यासोबत अग्नीत प्रवेश करण्याचा निर्धार केला.
वार्यमाणापि यक्षैः सा प्रविवेश हुताशनम् । ज्वालामालाकुलं साध्वी पतिमादाय वल्लभम्
यक्षांनी तिला थांबवण्याचा प्रयत्न केला तरी, ती पतिव्रता महिषी ज्वाळांनी वेढलेल्या अग्नीत आपल्या प्रिय पतीला मिठी मारून शिरली.
महिषस्तु चितामध्यात्समुत्तस्थौ महाबलः । रम्भोऽप्यन्यद्वपुः कृत्वा निःसृतः पुत्रवत्सलः
महाबली महिष चितेच्या मध्यातून उठून उभा राहिला, आणि आपल्या मुलावर प्रेम करणारा रंभा दुसऱ्या रूपात बाहेर आला.
रक्तबीजोऽप्यसौ जातो महिषोऽपि महाबलः । अभिषिक्तस्तु राज्येऽसौ हयारिरसुरोत्तमैः
त्याच वेळी रक्तबीज जन्माला आला, आणि महाबली महिषही. मग घोड्याच्या तोंडासारख्या असुरांनी त्याला राज्याभिषेक केला.
एवं स महिषो जातो रक्तबीजश्च वीर्यवान् । अवध्यस्तु सुरैर्दैत्यैर्मानवैश्च नृपोत्तम
अशा प्रकारे महिष जन्माला आला, आणि वीर्यवान रक्तबीजही. राजन, तो देव, दैत्य आणि माणसांपासून मारता येणार नव्हता.
इत्येतत्कथितं राजन् जन्म तस्य महात्मनः । वरप्रदानञ्च तथा प्रोक्तं सर्वं सविस्तरम्
राजा, त्या महात्म्याचा जन्म आणि त्याला मिळालेला वर मी सविस्तर सांगितला.
भगवतीमाहात्म्ये दैत्यसैन्योद्योगः व्यास उवाच एवं स महिषो नाम दानवो वरदर्पितः । प्राप्य राज्यं जगत्सर्वं वशे चक्रे महाबलः
व्यास म्हणाले: अशा प्रकारे वर मिळवलेला महिष नावाचा दानव, राज्य मिळवून, आपल्या सामर्थ्याने संपूर्ण जग आपल्या अधीन केले.
पृथिवीं पालयामास सागरान्तां भुजार्जिताम् । एकच्छत्रां निरातङ्कां वैरिवर्गविवर्जिताम्
त्याने आपल्या बाहुबलाने जिंकलेली, समुद्रांनी वेढलेली, एकछत्री, शत्रूविरहित आणि निर्भय अशी पृथ्वी राज्य केली.
सेनानीश्चिक्षुरस्तस्य महावीर्यो मदोत्कटः । धनाध्यक्षस्तथा ताम्रः सेनायुतसमावृतः
त्याचा सेनापती चिक्षुर हा अत्यंत पराक्रमी आणि गर्विष्ठ होता. त्याचप्रमाणे ताम्र हा खजिनदार होता, आणि त्याच्याभोवती असंख्य सैन्य होते.
असिलोमा तथोदर्को बिडालाख्यश्च बाष्कलः । त्रिनेत्रोऽथ तथा कालबन्धको बलदर्पितः
असिलोमा, उदर्क, बिडाळ नावाचा बाष्कल, त्रिनेत्र आणि कालबंधक हे सर्वही बलिष्ठ आणि गर्विष्ठ होते.
एते सैन्ययुताः सर्वे दानवा मेदिनीं तदा । आवृत्य संस्थिताः काममृद्धां सागरमेखलाम्
हे सर्व दानव आपापल्या सैन्यासह, समुद्राने वेढलेली आणि समृद्ध अशी पृथ्वी आपल्या मर्जीनुसार व्यापून राहिले.
करदाश्च कृताः सर्वे भूमिपालाः पुरातनाः । निहता ये बलोदग्राः क्षात्रधर्मव्यवस्थिताः
सर्व जुने राजे करदारे बनवले गेले, आणि जे बलवान व क्षत्रिय धर्म पाळणारे होते, त्यांना ठार मारले.
ब्राह्मणा वशगा जाता यज्ञभागसमर्पकाः । महिषस्य महाराज निखिले क्षितिमण्डले
मग संपूर्ण पृथ्वीवर महिषाच्या अधिपत्याखाली ब्राह्मण त्याचे वश झाले आणि यज्ञातील भाग अर्पण करू लागले.
एकातपत्रं तद्राज्यं कृत्वा स महिषासुरः । स्वर्गं जेतुं मनश्चक्रे वरदानेन गर्वितः
एकछत्री राज्य मिळवल्यावर, वराच्या गर्वाने महिषासुराने स्वर्ग जिंकायचे मनात घेतले.
प्रणिधिं प्रेषयामास हयारिस्तु शचीपतिम् । स सन्देशहरं शीघ्रमाहूयोवाच दैत्यराट्
मग हयारिने शचीपतीकडे गुप्तहेर पाठवला; दैत्यराजाने त्या संदेशवाहकाला पटकन बोलावून घेतले आणि सांगितले.
गच्छ वीर महाबाहो दूतत्वं कुरु मेऽनघ । ब्रूहि शक्रं दिवं गत्वा निःशङ्कः सुरसन्निधौ
हे महाबाहु वीर, माझ्यासाठी दूत बन आणि निर्भयपणे देवांच्या सभेत जाऊन शक्राला सांग.
मुञ्च स्वर्गं सहस्राक्ष यथेष्टं गच्छ मा चिरम् । सेवां वा कुरु देवेश महिषस्य महात्मनः
हे सहस्राक्षा, स्वर्ग सोड आणि जिथे हवे तिथे जा, किंवा महात्मा महिषाची सेवा कर.
स त्वां संरक्षयेन्नूनं राजा शरणमागतम् । तस्मात्त्वं शरणं याहि महिषस्य शचीपते
राजा, जर तू त्याच्या आश्रयाला आला तर तो नक्कीच तुझी रक्षा करील. म्हणून, हे शचीपती, महिषाचा आश्रय घे.
नोचेद्वज्रं गहाणाशु युद्धाय बलसूदन । पूर्वैर्जितोऽसि चास्माकं जानामि तव पौरुषम्
नाहीतर, हे बलसूदन, लवकरच वज्र उचल आणि युद्ध कर. तू यापूर्वी आमच्याकडून हरला आहेस, तुझे सामर्थ्य मला माहीत आहे.
अहल्याजार विज्ञातं बलं ते सुरसङ्घप । युध्यस्व व्रज वा कामं यत्र ते रमते मनः
हे देवांचा प्रमुख, अहल्येच्या प्रसंगावरून तुझे बळ सर्वांना माहीत आहे. युद्ध कर, किंवा जिथे मनाला हवे तिथे जा.
व्यास उवाच तच्छुत्वा वचनं तस्य शक्रः क्रोधसमन्वितः । उवाच तं नृपश्रेष्ठ स्मितपूर्वं वचस्तदा
व्यास म्हणाले: त्या दूताने सांगितलेले ऐकून, इंद्राला राग आला आणि तो, राजांमध्ये श्रेष्ठा, आधी हसत हसत त्याला म्हणाला.
न जानेऽहं सुमन्दात्मन् यतस्त्वं मददर्पितः । चिकित्सां संकरिष्यामि रोगस्यास्य प्रभोस्तव
अगदी मंद बुद्धी असलेल्या तुझ्या मालकाचा हा रोग मीच बरा करीन; तू माझ्यामुळे एवढा गर्व का करतोस, हे मला कळत नाही.
अतः परं करिष्यामि मूलस्यास्य निमूलनम् । गच्छ दूत तथा ब्रूहि तस्याग्रे मम भाषितम्
यापुढे मी या सगळ्याच्या मुळावरच घाव घालीन; जा, दूत, आणि माझे हे शब्द त्याच्यासमोर सांग.
शिष्टैर्दूता न हन्तव्यास्तस्मात्त्वां विसृजाम्यहम् । युद्धेच्छा चेत्समागच्छ त्वरितो महिषीसुत
सज्जन लोकांनी पाठवलेले दूत मारू नयेत, म्हणून मी तुला सोडतो; तुझ्या मालकाला युद्धाची इच्छा असेल तर, तो लवकर यावा, महिषाचा पुत्र.
हयारे त्वद्बलं ज्ञातं तृणादस्त्वं जडाकृतिः । शृङ्गयोस्ते करिष्यामि सुदृढं च शरासनम्
तुझी ताकद मी पाहिली आहे, ती गवतासारखीच क्षुल्लक आहे; तुझे शिंग वापरून मी मजबूत धनुष्य तयार करीन.
दर्पः शृङ्गबलात्तेऽस्ति विदितं कारणं मया । विषाणे ते परिच्छिद्य संहरिष्यामि तद् बलम्
तुझा गर्व तुझ्या शिंगाच्या बळावर आहे, हे मला माहीत आहे; मी तुझे शिंग कापून तुझे बळच काढून टाकीन.