श्वेताश्वतरादयः सर्वे ऋषयो निर्मलाशयाः । आत्मरूपां हृदा ज्ञात्वा विमुक्ता भवबन्धनात्
श्वेताश्वतर आणि इतर सर्व ऋषी, ज्यांचे मन निर्मळ होते, त्यांनी आपल्या हृदयात तिला आत्मरूप समजून, संसाराच्या बंधनातून मुक्ती मिळवली.
ब्रह्मविष्ण्वादयस्तद्वद् गौरीलक्ष्म्यादयस्तथा । तामेव समुपासन्ते सच्चिदानन्दरूपिणीम्
त्याचप्रमाणे ब्रह्मा, विष्णू आणि इतर देव, गौरी, लक्ष्मी आणि इतर देवीसुद्धा, हीच सच्चिदानंदस्वरूप देवी आहे, तिचीच उपासना करतात.
इति ते कथितं राजन् यद्यत्पुष्टं त्वयानघ । प्रपञ्चतापत्रस्तेन किं भूयः श्रोतुमिच्छसि
राजा, मी तुला जे विचारलं होतंस, ते सर्व सांगितलं. अजून या संसाराच्या दुःखांबद्दल तुला काही ऐकायचं आहे का?
एतत्ते कथितं राजन्मयाख्यानमनुत्तमम् । सर्वपापहरं पुण्यं पुराणं परमाद्भुतम्
हे राजन, मी तुला हे उत्तम, सर्व पापे दूर करणारे, पुण्यदायक, अद्भुत आणि प्राचीन पुराण सांगितले.
य इदं शृणुयान्नित्यं पुराणं वेदसम्मितम् । सर्वपापविनिर्मुक्तो देवीलोके महीयते
जो कोणी हे वेदांशी जुळणारं पुराण रोज ऐकतो, तो सर्व पापांपासून मुक्त होतो आणि देवीच्या लोकात सन्मान मिळवतो.
सूत उवाच एतन्मया श्रुतं व्यासात्कथ्यमानं सविस्तरम् । पुराणं पञ्चमं नूनं श्रीमद्भागवताभिधम्
सूतेने सांगितले: हे मी व्यासांकडून सविस्तर ऐकले आहे, हेच पाचवं पुराण, जे श्रीमद्भागवत नावाने प्रसिद्ध आहे.
योगमायाप्रभाववर्णनम् ऋषय ऊचुः भवता कथितं सूत महदाख्यानमुत्तमम् । कृष्णस्य चरितं दिव्यं सर्वपातकनाशनम्
ऋषी म्हणाले: सूता, तू आम्हाला कृष्णाच्या दिव्य आणि सर्व पापांचा नाश करणाऱ्या चरित्राची उत्तम कथा सांगितलीस.
सन्देहोऽत्र महाभाग वासुदेवकथानके । जायते नः प्रोच्यमाने विस्तरेण महामते
महाभाग, वासुदेवाच्या कथेत, जेव्हा तू सविस्तर सांगतोस, तेव्हा आमच्या मनात एक शंका निर्माण होते.
वने गत्वा तपस्तप्तं वासुदेवेन दुष्करम् । विष्णोरंशावतारेण शिवस्याराधनं कृतम्
वासुदेवाने वनात जाऊन कठीण तपस्या केली आणि विष्णूचा अंश म्हणून, त्याने शंकराची आराधना केली.
वरप्रदानं देव्या च पार्वत्या यत्कृतं पुनः । जगन्मातुश्च पूर्णायाः श्रीदेव्या अंशभूतया
पुन्हा, जगदंबा पार्वती, जी पूर्ण स्वरूपात आहे आणि श्रीदेवीचा अंश आहे, तिने वर दिला.
ईश्वरेणापि कृष्णेन कुतस्तौ सम्प्रपूजितौ । न्यूनता वा किमस्त्वस्य तदेवं संशयो मम
ईश्वर असलेल्या कृष्णानेही त्यांची पूजा का केली? त्याच्यात काही कमीपणा आहे का? हीच माझी शंका आहे.
सूत उवाच शृणुध्वं कारणं तत्र मया व्यासश्रुतञ्च यत् । प्रब्रवीमि महाभागाः कथां कृष्णगुणान्विताम्
सूता म्हणाले: हे महाभागांनो, मी व्यासांकडून जे ऐकले, ते कारण मी तुम्हाला सांगतो, कृष्णाच्या गुणांनी युक्त अशी कथा ऐका.
वृत्तान्तं व्यासतः श्रुत्वा वैराटीसुतजस्तदा । पुनः पप्रच्छ मेधावी सन्देहं परमं गतः
वैराटीचा बुद्धिमान पुत्र, व्यासांकडून सर्व वृत्तांत ऐकून, पुन्हा एकदा मोठ्या शंकेने विचारू लागला.
जनमेजय उवाच सम्यक्सत्यवतीसूनो श्रुतं परमकारणम् । तथापि मनसो वृत्तिः संशयं न विमुञ्चति
जनमेजय म्हणतो: सत्यवतीच्या पुत्राकडून योग्य कारण ऐकले, तरीही मनातील शंका काही सुटत नाही.
कृष्णेनाराधितः शम्भुस्तपस्तप्त्वातिदारुणम् । विस्मयोऽयं महाभाग देवदेवेन विष्णुना
कृष्णाने अतिशय कठीण तप करून शंभूची पूजा केली, हे फारच आश्चर्यकारक आहे, कारण तोच विष्णू देवांचा देव आहे.
यः सर्वात्मापि सर्वेशः सर्वसिद्धिप्रदः प्रभुः । स कथं कृतवान्घोरं तपः प्राकृतवद्धरिः
जो सर्वांचा आत्मा, सर्वांचा स्वामी, सर्व सिद्धी देणारा प्रभू आहे, तो हरि सामान्य माणसासारखा एवढं कठीण तप कसं केलं?
जगत्कर्तुं क्षमः कृष्णस्तथा पालयितुं क्षमः । संहर्तुमपि कस्मात्स दारुणं तप आचरत्
कृष्णाला हे जग निर्माण करायला आणि सांभाळायला पूर्ण सामर्थ्य आहे, मग त्याने संहारासाठी एवढं कठोर तप का केलं?
व्यास उवाच सत्यमुक्तं त्वया राजन् वासुदेवो जनार्दनः । क्षमः सर्वेषु कार्येषु देवानां दैत्यसूदनः
व्यास म्हणाले: राजन, तू जे बोललास ते अगदी खरं आहे. वासुदेव जनार्दन, जो दैत्यांचा संहार करणारा आहे, तो देवांच्या सर्व कामांत समर्थ आहे.
तथापि मानुषं देहमाश्रितः परमेश्वरः । कृतवान्मानुषान्भावान्वर्णाश्रमसमाश्रितान्
तरीही, परमेश्वराने मानवाचा देह घेतला आणि वर्णाश्रमधर्म पाळून, माणसांसारखीच कृत्ये केली.
वृद्धानां पूजनं चैव गुरुपादाभिवन्दनम् । ब्राह्मणानां तथा सेवा देवताराधनं तथा
त्याने वडीलधाऱ्यांचा सन्मान केला, गुरूंच्या पायांना वंदन केलं, ब्राह्मणांची सेवा केली आणि देवतांची पूजा केली.
शोके शोकाभियोगश्च हर्षे हर्षसमुन्नतिः । दैन्यं नानापवादाश्च स्त्रीषु कामोपसेवनम्
दुःखाच्या वेळी त्याला दुःख वाटलं, आनंदाच्या वेळी हर्ष वाटला, नम्रता, वेगवेगळ्या निंदा आणि स्त्रियांसोबत कामभावना अनुभवली.
कामः क्रोधस्तथा लोभः काले काले भवन्ति हि । तथा गुणमये देहे निर्गुणत्वं कथं भवेत्
इच्छा, राग आणि लोभ हे वेळोवेळी उत्पन्न होतात; मग गुणांनी बनलेल्या या देहात निर्गुणपणा कसा शक्य आहे?
सौबलीशापजाद्दोषात्तथा ब्राह्मणशापजात् । निधनं यादवानां तु कृष्णदेहस्य मोचनम्
सौबलाचा शाप आणि ब्राह्मणाच्या शापामुळे यादवांचा विनाश झाला आणि कृष्णाचा देह सुटला.
हरणं लुण्ठनं तद्वत्तत्पत्नीनां नराधिप । अर्जुनस्यास्त्रमोक्षे च क्लीबत्वं तस्करेषु च
त्याचप्रमाणे, राजांनी त्याच्या पत्नींचं अपहरण आणि लुटालूट केली, अर्जुनाला शस्त्र सोडताना असहायता आली आणि चोरांच्या कृत्यांनीही त्रास झाला.
अज्ञत्वं हरणे गेहात्तत्प्रद्युम्नानिरुद्धयोः । एवं मानुषदेहेऽस्मिन्मानुषं खलु चेष्टितम्
प्रद्युम्न आणि अनिरुद्ध यांच्या घरातून अपहरण होताना अज्ञान निर्माण झालं — अशा प्रकारे या मानवदेहात खरोखरच मानवी वागणूक झाली.
विष्णोरंशावतारेऽस्मिन्नारायणमुनेस्तथा । अंशजे वासुदेवेऽत्र किं चित्रं शिवसेवने
या विष्णूच्या अंशावतारात आणि नारायण ऋषीच्या अंशात, वासुदेवाने शंकराची पूजा केली यात काय आश्चर्य आहे?
स हि सर्वेश्वरो देवो विष्णोरपि च कारणम् । सुषुप्तस्थाननाथः स विष्णुना च प्रपूजितः
कारण तोच सर्वांचा ईश्वर आहे, विष्णूचाही कारण आहे, सुषुप्ती अवस्थेचा स्वामी आहे आणि विष्णूनेही त्याची पूजा केली आहे.
तदंशभूताः कृष्णाद्यास्तैः कथं न स पूज्यते । अकारो भगवान्ब्रह्माप्युकारः स्याद्धरिः स्वयम्
कृष्णासारखे जे त्याचे अंश आहेत, त्यांनी त्याची पूजा करणे स्वाभाविकच आहे; 'अ' म्हणजे ब्रह्मा आणि 'उ' म्हणजे हरि स्वतः.
मकारो भगवान् रुद्रोऽप्यर्धमात्रा महेश्वरी । उत्तरोत्तरभावेनाप्युत्तमत्वं स्मृतं बुधैः
'म' म्हणजे भगवान रुद्र, आणि अर्धमात्रा म्हणजे महेश्वरी; या क्रमाने, श्रेष्ठत्व ज्ञानी लोकांनी मान्य केलं आहे.
अतः सर्वेषु शास्त्रेषु देवी सर्वोत्तमा स्मृता । अर्धमात्रास्थिता नित्या यानुच्चार्या विशेषतः
म्हणून सर्व शास्त्रांमध्ये देवीला सर्वश्रेष्ठ मानलं आहे; ती अर्धमात्रेत वास करणारी, नित्य आणि विशेषतः उच्चारात न येणारी आहे.