ददावस्मै कुमारं तं जातमात्रममानुषम् । कंसोऽपि विस्मयं प्राप्तो दृष्ट्वा धैर्यं महात्मनः
त्याने तो नुकताच जन्मलेला, असामान्य मुलगा कंसाला दिला; आणि त्या महात्म्याचं धैर्य पाहून कंसही आश्चर्यचकित झाला.
गृहीत्वा बालकं प्राह स्मितपूर्वमिदं वचः । धन्यस्त्वं शूरपुत्राद्य ज्ञातः पुत्रसमर्पणात्
मुलगा घेतल्यावर कंस हसत म्हणाला: 'शूरपुत्रा, आज तू धन्य झालास; स्वतःचा मुलगा देणारा म्हणून तू प्रसिद्ध झालास.'
मम मृत्युर्न चायं वै गिरा प्रोक्तस्तु चाष्टमः । न हन्तव्यो मया कामं बालोऽयं यातु ते गहम्
'माझा मृत्यू हा नाही, कारण वाणीने आठवा मुलगा सांगितला आहे; मला हा मुलगा मारायची गरज नाही—हा तुझ्यासोबत घरी जाऊ दे.'
अष्टमस्तु प्रदातव्यस्त्वया पुत्रो महामते । इत्युक्त्वा वसुदेवाय ददावाशु खलः शिशुम्
'पण आठवा मुलगा मात्र तू द्यायलाच पाहिजे, बुद्धिमान.' असं वसुदेवाला सांगून त्या दुष्टाने पटकन तो बाळ परत दिला.
गच्छत्वयं गृहे बालः क्षेमं व्याहृतवान्नृपः । तमादाय तदा शौरिर्जगाम स्वगृहं मुदा
'हा बाळ घरी जाऊन सुखरूप राहो,' असं राजा म्हणाला. त्यानंतर शौर्याने तो बाळ घेऊन आनंदाने आपल्या घरी गेला.
कंसोऽपि सचिवानाह वृथा किं घातये शिशुम् । अष्टमाद्देवकीपुत्रान्मम मृत्युरुदाहृतः
कंसाने आपल्या मंत्र्यांना सांगितलं, 'मुलाला उगाच का मारू? माझा मृत्यू देवकीच्या आठव्या मुलाकडूनच होईल असं सांगितलं आहे.'
अतः किं प्रथमं बालं हत्वा पापं करोम्यहम् । साधुसाध्विति तेऽप्युक्त्वा संस्थिता मन्त्रिसत्तमाः
म्हणून मी आधी त्या बाळाचा वध करून पाप का करावे? तू चांगले-वाईट असे म्हणालास, तरी ते सर्व मंत्री गप्पच राहिले.
विसर्जितास्तु कंसेन जग्मुस्ते स्वगृहान्प्रति । गतेषु तेषु सम्प्राप्तो नारदो मुनिसत्तमः
कंसाने त्यांना सोडून दिल्यावर, ते आपापल्या घरी गेले. ते गेल्यावर, मोठे ऋषी नारद तेथे आले.
अभ्युत्थानार्घ्यपाद्यादि चकारोग्रसुतस्तदा । पप्रच्छ कुशलं राजा तत्रागमनकारणम्
त्या कठोर स्वभावाच्या राजाने नारदांचे पाय धुवायला, अर्घ्य वगैरे विधी केले. मग राजाने त्यांची विचारपूस केली आणि येण्याचे कारण विचारले.
नारदस्तं तदोवाच स्मितपूर्वमिदं वचः । कंस कंस महाभाग गतोऽहं हेमपर्वतम्
नारद हसत म्हणाले, "कंसा, कंसा, भाग्यवान राजा, मी सोन्याच्या पर्वतावर गेलो होतो."
तत्र ब्रह्मादयो देवा मन्त्रं चक्रुः समाहिताः । देवक्यां वसुदेवस्य भार्यायां सुरसत्तमः
तिथे ब्रह्मा आणि इतर देवता एकत्र येऊन, पूर्ण एकाग्रतेने मंत्रणा करत होते. हे श्रेष्ठ देवते, ती चर्चा देवकी, वसुदेवाची पत्नी, हिच्याबद्दल होती.
वधार्थं तव विष्णुश्च जन्म चात्र करिष्यति । तत्कथं न हतः पुत्रस्त्वया नीतिं विजानता
तुझा नाश करण्यासाठी, विष्णू तिथे जन्म घेणार आहे. मग तू नीती जाणूनसुद्धा त्या बाळाचा वध का केला नाहीस?
कंस उवाच अष्टमं च हनिष्येऽहं मृत्युं मे देवभाषितम् । नारद उवाच न जानासि नृपश्रेष्ठ राजनीतिं शुभाशुभा
कंस म्हणाला: "आठव्या बाळाचा मी वध करीन; मला देवांनी मृत्यू सांगितला आहे." नारद म्हणाले: "राजा, तुला चांगले-वाईट याबद्दलची राजकीय नीती माहीत नाही."
मायाबलं च देवानां न त्वं वेत्सि वदामि किम् । रिपुरल्पोऽपि शूरेण नोपेक्ष्यः शुभमिच्छता
देवतांच्या मायाबळाची तुला कल्पनाच नाही; मी आणखी काय सांगू? जो चांगले व्हावे असे इच्छितो, त्याने अगदी लहान शत्रूलाही दुर्लक्ष करू नये.
सम्मेलनक्रियायां तु सर्वे ते ह्यष्टमाः स्मृताः । मूर्खस्त्वमरिसन्त्यागः कृतोऽयं जानता त्वया
त्या एकत्र येण्याच्या विधीत सर्वच बाळांना आठवे मानले जाते. तू मूर्ख आहेस; शत्रू सोडून देणे योग्य नाही, तरीही तू ते जाणूनही केलेस.
इत्युक्त्वाशु गतः श्रीमान्नारदो देवदर्शनः । गतेऽथ नारदे कंसः समाहूयाथ बालकम् । पाषाणे पोथयामास सुखं प्राप च मन्दधीः
असे म्हणून, देवदर्शी नारद तिथून लगेच निघून गेले. नारद गेले की, कंसाने त्या बाळाला बोलावले आणि दगडावर आपटून मारले; आणि तो मूर्ख समाधानी झाला.
देवदानवानामंशावतरणवर्णनम् जनमेजय उवाच किं कृतं पातकं तेन बालकेन पितामह । यज्जातमात्रो निहतस्तथा तेन दुरात्मना
जनमेजय म्हणाला: आजोबा, त्या बाळाने असे कोणते पाप केले होते, की तो जन्मताच त्या दुष्टाने मारला?
नारदोऽपि मुनिश्रेष्ठो ज्ञानवान्धर्मतत्परः । कथमेवंविधं पापं कृतवान्ब्रह्मवित्तमः
नारद ऋषी, जे ज्ञानी आणि धर्मनिष्ठ आहेत, त्यांनी असे पाप कसे केले, हे ब्रह्मज्ञानी?
कर्ता कारयिता पापे तुल्यपापौ स्मृतौ बुधैः । स कथं प्रेरयामास मुनिः कंसं खलं तदा
पाप करणारा आणि करवून घेणारा, दोघेही तितकेच दोषी मानले जातात. मग त्या वेळी त्या ऋषीने कंसासारख्या दुष्टाला कसे प्रवृत्त केले?
संशयोऽयं महान्मेऽत्र ब्रूहि सर्वं सविस्तरम् । येन कर्मविपाकेन बालको निधनं गतः
माझ्या मनात मोठा संशय आहे; कृपया सविस्तर सांग, कोणत्या कर्माच्या फळामुळे त्या बाळाचा मृत्यू झाला.
व्यास उवाच नारदः कौतुकप्रेक्षी सर्वदा कलहप्रियः । देवकार्यार्थमागत्य सर्वमेतच्चकार ह
व्यास म्हणाले: नारद नेहमीच काहीतरी नवीन पाहायला आणि वाद घालायला उत्सुक असतात; देवकार्यासाठी ते आले आणि हे सर्व घडवून आणले.
न मिथ्याभाषणे बुद्धिर्मुनेस्तस्य कदाचन । सत्यवक्ता सुराणां स कर्तव्ये निरतः शुचिः
त्या ऋषीच्या मनात कधीही खोटे बोलण्याचा विचार येत नाही; तो नेहमी सत्य बोलणारा, पवित्र आणि देवकार्याला वाहिलेला आहे.
एवं षड् बालकास्तेन जाता जाता निपातिताः । षड् गर्भाः शापयोगेन सम्भूय मरणं गताः
अशा प्रकारे, त्या बाळांना एकामागून एक मारण्यात आले; शापाच्या प्रभावाने सहा गर्भ जन्माला येऊन मृत्युमुखी पडले.
शृणु राजन्प्रवक्ष्यामि तेषां शापस्य कारणम् । स्वायम्भुवेऽन्तरे पुत्रा मरीचेः षण्महाबलाः
राजा, ऐक, मी तुला त्या शापाचे कारण सांगतो. स्वयंभुव मन्वंतरात, मरीचिचे सहा बलवान पुत्र...
ऊर्णायां चैव भार्यायामासन्धर्मविचक्षणाः । ब्रह्माणं जहसुर्वीक्ष्य सुतां यभितुमुद्यतम्
ऊर्णा हिच्या पत्नीपासून जन्मलेले बुद्धिमान पुत्र जेव्हा ब्रह्मदेव स्वतःच्या मुलीवर अन्याय करण्याचा विचार करत असल्याचे पाहतात, तेव्हा त्यांनी त्याच्यावर हसले.
शशाप तांस्तदा ब्रह्मा दैत्ययोनिं विशन्त्वधः । कालनेमिसुता जातास्ते षड्गर्भा विशाम्पते
तेव्हा ब्रह्मदेव रागाने त्यांना शाप दिला, "दैत्यमातेच्या गर्भात जा!" म्हणून, राजन, ते सहा जण कालनेमिचे पुत्र म्हणून जन्माला आले.
अवतारे परे ते तु हिरण्यकशिपोः सुताः । जातास्ते ज्ञानसंयुक्ताः पूर्वशापभयान्नृप
दुसऱ्या जन्मात, ते हिरण्यकशिपूचे पुत्र झाले. त्यांना ज्ञान होते, पण मागील शापाची भीतीही होती.
तस्मिञ्जन्मनि शान्ताश्च तपश्चक्रुः समाहिताः । तेषां प्रीतोऽभवद् ब्रह्मा षड्गर्भाणां वरान्ददौ
त्या जन्मात ते शांत होते आणि एकाग्रतेने तप करत होते. त्यांच्या या भक्तीने ब्रह्मदेव प्रसन्न झाला आणि त्या सहा पुत्रांना वर दिला.
ब्रह्मोवाच शप्ता यूयं मया पूर्वं क्रोधयुक्तेन पुत्रकाः । तुष्टोऽस्मि वो महाभागा ब्रुवन्तु वाञ्छितं वरम्
ब्रह्मदेव म्हणाला, "पूर्वी मी रागाने तुम्हाला शाप दिला होता, मुलांनो. आता मी प्रसन्न आहे; हे भाग्यवानांनो, मागा जे काही तुम्हाला हवे आहे."
व्यास उवाच ते तु श्रुत्वा वचस्तस्य ब्रह्मणः प्रीतमानसाः । ब्रह्माणमब्रुवन्कामं सर्वे कार्यार्थतत्पराः
व्यास म्हणतात, ब्रह्मदेवाची ही वचने ऐकून, त्यांच्या मनात आनंद भरला आणि सर्वांनी आपली इच्छा मनात ठेवून ब्रह्मदेवाला विचारले.