सूर्यवंशक्षये तां तु यादवाः प्रतिपेदिरे । मथुरां मुक्तिदा राजन् ययातितनयः पुरा
सूर्यवंश संपल्यावर यादवांनी ती मुक्तिदायिनी मथुरा मिळवली, राजा, जी पूर्वी ययातिच्या पुत्राची होती.
शूरसेनाभिधः शूरस्तत्राभून्मेदिनीपतिः । माथुराञ्छूरसेनांश्च बुभुजे विषयान्नृप
तिथे शूर नावाचा, शूरसेन म्हणून ओळखला जाणारा राजा झाला; त्याने मथुरा आणि शूरसेन या प्रदेशांवर राज्य केलं, राजा.
तत्रोत्पन्नः कश्यपांशः शापाच्च वरुणस्य वै । वसुदेवोऽतिविख्यातः शूरसेनसुतस्तदा
तिथे कश्यपवंशातून, वरुणाच्या शापामुळे, शूरसेनाचा पुत्र वसुदेव—जो फार प्रसिद्ध झाला—तो जन्मला.
वैश्यवृत्तिरतः सोऽभून्मृते पितरि माधवः । उग्रसेनो बभूवाथ कंसस्तस्यात्मजो महान्
वडील गेल्यावर माधव वैश्यांच्या व्यवसायात रमला; मग उग्रसेन राजा झाला आणि त्याचा मोठा पुत्र म्हणजे कंस.
अदितिर्देवकी जाता देवकस्य सुता तदा । शापाद्वै वरुणस्याथ कश्यपानुगता किल
अदिती, जी पुढे देवकी झाली, त्या काळी देवकाची मुलगी म्हणून जन्माला आली. वरुणाच्या शापामुळे ती खरंतर कश्यपाच्या देखरेखीखाली गेली.
दत्ता सा वसुदेवाय देवकेन महात्मना । विवाहे रचिते तत्र वागभूद् गगने तदा
त्या थोर देवकाने देवकीला वसुदेवाला दिलं; लग्नाची तयारी सुरू असताना, त्या वेळी आकाशातून एक आवाज आला.
कंस कंस महाभाग देवकीगर्भसम्भवः । अष्टमस्तु सुतः श्रीमांस्तव हन्ता भविष्यति
"कंसा, कंसा, तू फार भाग्यवान आहेस, देवकीच्या पोटी जन्मणारा आठवा तेजस्वी मुलगा तुझा वध करील."
तच्छ्रुत्वा वचनं कंसो विस्मितोऽभून्महाबलः । देववाचं तु तां मत्वा सत्यां चिन्तामवाप सः
हे वचन ऐकून, बलवान कंस आश्चर्यचकित झाला; तो आवाज दैवी आणि सत्य आहे असं मानून, तो मोठ्या चिंताेत पडला.
किं करोमीति सञ्चिन्त्य विमर्शमकरोत्तदा । निहत्यैनां न मे मृत्युर्भवेदद्यैव सत्वरम्
"आता मी काय करू?" असं विचारून त्याने मनाशी ठरवलं, "जर मी तिला आजच पटकन मारलं, तर मला मृत्यू येणार नाही."
उपायो नान्यथा चास्मिन्कार्ये मृत्युभयावहे । इयं पितृष्वसा पूज्या कथं हन्मीत्यचिन्तयत्
"या मृत्यूच्या भीतीच्या प्रसंगात दुसरा काही उपाय नाही; पण ही माझ्या वडिलांची बहीण आहे, आदरणीय आहे—मी तिला कसा मारू?" असं त्याने मनाशी विचार केलं.
पुनर्विचारयामास मरणं मेऽस्त्यहो स्वसा । पापेनापि प्रकर्तव्या देहरक्षा विपश्चिता
पुन्हा त्याने विचार केला, "अरेरे, जर मी बहिणीला मारलं नाही, तर मीच मरेन; पाप केलं तरी, सुज्ञ माणसाने स्वतःचं शरीर वाचवायलाच हवं."
प्रायश्चित्तेन पापस्य शुद्धिर्भवति सर्वदा । प्राणरक्षा प्रकर्तव्या बुधैरप्येनसा तथा
"पाप केल्यावर प्रायश्चित्त केल्याने नेहमीच शुद्धी मिळते; सुज्ञ लोकांनीही, गरज पडली तर, प्राण वाचवण्यासाठी पाप करावं लागतं."
विचिन्त्य मनसा कंसः खड्गमादाय सत्वरः । जग्राह तां वरारोहां केशेष्वाकृष्य पापकृत्
असं मनाशी ठरवून, कंसाने पटकन तलवार उचलली आणि त्या सुंदर स्त्रीला केसांनी ओढून पकडलं—पापाचा विचार न करता.
कोशात्खड्गमुपाकृष्य हन्तुकामो दुराशयः । पश्यतां सर्वलोकानां नवोढां तां चकर्ष ह
तलवार म्यानातून काढून, तिला मारण्याच्या वाईट हेतूने, कंसाने नववधूला सर्वांच्या समोर ओढून नेलं.
हन्यमानाञ्च तां दृष्ट्वा हाहाकारो महानभूत् । वसुदेवानुगा वीरा युद्धायोद्यतकार्मुकाः
ती मारली जाणार हे पाहून मोठा गोंधळ माजला; वसुदेवाचे वीर साथीदार धनुष्य तयार करून युद्धासाठी सज्ज झाले.
मुञ्च मुञ्चेति प्रोचुस्तं ते तदाद्भुतसाहसाः । कृपया मोचयामासुर्देवकीं देवमातरम्
"सोडा, सोडा!" असं त्या अद्भुत धाडसी वीरांनी ओरडलं; दयाळूपणाने त्यांनी देवकी, देवमातेला, सोडवली.
तद्युद्धमभवद् घोरं वीराणाञ्च परस्परम् । वसुदेवसहायानां कंसेन च महात्मना
मग वसुदेवाचे साथीदार आणि महान कंस यांच्यात भीषण युद्ध सुरू झालं.
वर्तमाने तथा युद्धे दारुणे लोमहर्षणे । कंसं निवारयामासुर्वृद्धा ये यदुसत्तमाः
ते भयंकर आणि अंगावर काटा आणणारे युद्ध चालू असताना, ज्येष्ठ आणि श्रेष्ठ यादवांनी कंसाला थांबवलं.
पितृष्वसेयं ते वीर पूजनीया च बालिशा । न हन्तव्या त्वया वीर विवाहोत्सवसङ्गमे
"ही तुझ्या वडिलांची बहीण आहे, वीर, आणि आदरणीय आहे, भोळ्या; लग्नाच्या वेळी तिला मारू नकोस, वीर!"
स्त्रीहत्या दुःसहा वीर कीर्तिघ्नी पापकृत्तमा । भूतभाषितमात्रेण न कर्तव्या विजानता
"स्त्रीहत्या सहन न होणारी आहे, वीर, ती कीर्ती नष्ट करणारी आणि मोठं पाप आहे; फक्त कोणीतरी बोललं म्हणून सुज्ञ माणसाने असं कृत्य करू नये."
अन्तर्हितेन केनापि शत्रुणा तव चास्य वा । उदितेति कुतो न स्याद्वागनर्थकरी विभो
"तुझा किंवा तिचा एखादा शत्रू लपून बोलला असेल, किंवा असं काही घडलं असेल, तर असा आवाज निरर्थकही असू शकतो, प्रभो!"
यशसस्ते विघाताय वसुदेवगृहस्य च । अरिणा रचिता वाणी गुणमायाविदा नृप
"यामुळे तुझ्या आणि वसुदेवाच्या घराण्याची कीर्ती नष्ट होईल; असं बोलणं एखाद्या शत्रूने, माया जाणणाऱ्याने केलं असावं, राजन!"
बिभेषि वीरस्त्वं भूत्वा भूतभाषितभाषया । यशोमूलविघातार्थमुपायस्त्वरिणा कृतः
तू वीर असूनही घाबरलास, आणि जणू काही तुला भूत लागलंय असं बोलतोस; हे सर्व तुझ्या कीर्तीचा पाया उध्वस्त करण्यासाठी घाईघाईने केलेलं कारस्थान आहे.
पितृष्वसा न हन्तव्या विवाहसमये पुनः । भवितव्यं महाराज भवेच्च कथमन्यथा
लग्नाच्या वेळी पित्याची बहीण मारू नये, हेच योग्य आहे, राजन. यापेक्षा वेगळं कसं होईल?
एवं तैर्बोध्यमानोऽसौ निवृत्तो नाभवद्यदा । तदा तं वसुदेवोऽपि नीतिज्ञः प्रत्यभाषत
त्यांनी समजावलं तरी तो थांबला नाही; तेव्हा नीती जाणणारा वसुदेव त्याला म्हणाला.
कंस सत्यं ब्रवीम्यद्य सत्याधारं जगत्त्रयम् । दास्यामि देवकीपुत्रानुत्पन्नांस्तव सर्वशः
कंसा, मी आज खरं सांगतो—सत्यावरच हे तीनही लोक टिकले आहेत; देवकीची अजून न जन्मलेली सर्व मुलं मी तुला देईन.
जातं जातं सुतं तुभ्यं न दास्यामि यदि प्रभो । कुम्भीपाके तदा घोरे पतन्तु मम पूर्वजाः
प्रभो, प्रत्येक मूल जन्मल्यानंतर मी तुला दिलं नाही, तर माझे पूर्वज त्या भयंकर कुंभिपाक नरकात पडो.
श्रुत्वाथ वचनं सत्यं पौरवा ये पुरःस्थिताः । ऊचुस्ते त्वरिताः कंसं साधु साधु पुनः पुनः
ही खरी वचनं ऐकून, समोर उभे असलेले पौरव लोक पटकन कंसाला म्हणाले, 'छान केलंस, छान केलंस,' असं पुन्हा पुन्हा.
न मिथ्या भाषते क्वापि वसुदेवो महामनाः । केशं मुञ्च महाभाग स्त्रीहत्या पातकं तथा
महामना वसुदेव कधीच खोटं बोलत नाही; भाग्यवान कंसा, केसिनीला सोड आणि स्त्रीहत्येचं पाप टाळ.
व्यास उवाच एवं प्रबोधितः कंसो यदुवृद्धैर्महात्मभिः । क्रोधं त्यक्त्वा स्थितस्तत्र सत्यवाक्यानुमोदितः
व्यास म्हणाले: यदुवंशातील थोर वृद्धांनी समजावल्यावर, कंसाने राग सोडला आणि सत्य वचनांना मान्यता देऊन तिथेच थांबला.