शरण्यः सर्वलोकानां रामः कमललोचनः । शरणं वानराणां स गतो मायाविमोहितः
सर्व लोकांचा आधार असलेला, कमळासारख्या डोळ्यांचा राम, मायेने भ्रमित होऊन वानरांचा आश्रय झाला.
सहायान्वानरान्कृत्वा बबन्ध वरुणालयम् । जघान रावणं वीरं कुम्भकर्णं महोदरम्
वानरांना सोबती करून त्याने समुद्रावर पूल बांधला; आणि त्याने रावण, कुम्भकर्ण, महोदर या वीरांचा वध केला.
आनीय च ततः सीतां रामो दिव्यमकारयत् । सर्वज्ञोऽपि हृतां मत्वा रावणेन दुरात्मना
नंतर, सीतेला परत आणून रामाने दिव्य कृत्य केले; सर्वज्ञ असूनही, त्याने तिला दुष्ट रावणाने पळवली असेच मानले.
किं ब्रवीमि महाराज योगमायाबलं महत् । यया विश्वमिदं सर्वं भ्रामितं भ्रमते किल
राजा, योगमायेच्या प्रचंड सामर्थ्याचं मी काय सांगू? तिच्यामुळे हे संपूर्ण विश्व सतत भ्रमण करतं.
एवं नानावतारेऽत्र विष्णुः शापवशं गतः । करोति विविधाश्चेष्टा दैवाधीनः सदैव हि
अशा प्रकारे, विविध अवतारांत, शापामुळे विष्णू वेगवेगळ्या लीला करतो, नेहमीच दैवाच्या अधीन राहतो.
तवाहं कथयिष्यामि कृष्णस्यापि विचेष्टितम् । प्रभवं मानुषे लोके देवकार्यार्थसिद्धये
आता मी तुला कृष्णाच्या लीला सांगतो—तो देवकार्य सिद्धीसाठी मानवजातीमध्ये जन्माला आला.
कालिन्दीपुलिने रम्ये ह्यासीन्मधुवनं पुरा । लवणो मधुपुत्रस्तु तत्रासीद्दानवो बली
एकदा सुंदर यमुनाकाठी मधुवनात, मधु नावाच्या दैत्याचा बलवान पुत्र लवण तिथे राहत होता.
द्विजानां दुःखदः पापो वरदानेन गर्वितः । निहतोऽसौ महाभाग लक्ष्मणस्यानुजेन वै
तो पापी, वरामुळे गर्विष्ठ, द्विजांना त्रास देणारा होता; पण लक्ष्मणाचा धाकटा भाऊ, हे भाग्यवती, त्याने त्याचा वध केला.
शत्रुघ्नेनाथ संग्रामे तं निहत्य मदोत्कटम् । वासिता मथुरा नाम पुरी परमशोभना
शत्रूघ्नाने त्या गर्विष्ठाचा युद्धात वध केला आणि मग अत्यंत सुंदर अशी मथुरा नगरी वसवली.
स तत्र पुष्कराक्षौ द्वौ पुत्रौ शत्रुनिषूदनः । निवेश्य राज्ये मतिमान्काले प्राप्ते दिवं गतः
शत्रूंचा संहार करणाऱ्या त्या बुद्धिमानाने तिथे पुष्कराक्ष आणि दुसऱ्या पुत्राला राज्यावर बसवलं; आणि वेळ येताच स्वर्गात गेला.
सूर्यवंशक्षये तां तु यादवाः प्रतिपेदिरे । मथुरां मुक्तिदा राजन् ययातितनयः पुरा
सूर्यवंश संपल्यावर यादवांनी ती मुक्तिदायिनी मथुरा मिळवली, राजा, जी पूर्वी ययातिच्या पुत्राची होती.
शूरसेनाभिधः शूरस्तत्राभून्मेदिनीपतिः । माथुराञ्छूरसेनांश्च बुभुजे विषयान्नृप
तिथे शूर नावाचा, शूरसेन म्हणून ओळखला जाणारा राजा झाला; त्याने मथुरा आणि शूरसेन या प्रदेशांवर राज्य केलं, राजा.
तत्रोत्पन्नः कश्यपांशः शापाच्च वरुणस्य वै । वसुदेवोऽतिविख्यातः शूरसेनसुतस्तदा
तिथे कश्यपवंशातून, वरुणाच्या शापामुळे, शूरसेनाचा पुत्र वसुदेव—जो फार प्रसिद्ध झाला—तो जन्मला.
वैश्यवृत्तिरतः सोऽभून्मृते पितरि माधवः । उग्रसेनो बभूवाथ कंसस्तस्यात्मजो महान्
वडील गेल्यावर माधव वैश्यांच्या व्यवसायात रमला; मग उग्रसेन राजा झाला आणि त्याचा मोठा पुत्र म्हणजे कंस.
अदितिर्देवकी जाता देवकस्य सुता तदा । शापाद्वै वरुणस्याथ कश्यपानुगता किल
अदिती, जी पुढे देवकी झाली, त्या काळी देवकाची मुलगी म्हणून जन्माला आली. वरुणाच्या शापामुळे ती खरंतर कश्यपाच्या देखरेखीखाली गेली.
दत्ता सा वसुदेवाय देवकेन महात्मना । विवाहे रचिते तत्र वागभूद् गगने तदा
त्या थोर देवकाने देवकीला वसुदेवाला दिलं; लग्नाची तयारी सुरू असताना, त्या वेळी आकाशातून एक आवाज आला.
कंस कंस महाभाग देवकीगर्भसम्भवः । अष्टमस्तु सुतः श्रीमांस्तव हन्ता भविष्यति
"कंसा, कंसा, तू फार भाग्यवान आहेस, देवकीच्या पोटी जन्मणारा आठवा तेजस्वी मुलगा तुझा वध करील."
तच्छ्रुत्वा वचनं कंसो विस्मितोऽभून्महाबलः । देववाचं तु तां मत्वा सत्यां चिन्तामवाप सः
हे वचन ऐकून, बलवान कंस आश्चर्यचकित झाला; तो आवाज दैवी आणि सत्य आहे असं मानून, तो मोठ्या चिंताेत पडला.
किं करोमीति सञ्चिन्त्य विमर्शमकरोत्तदा । निहत्यैनां न मे मृत्युर्भवेदद्यैव सत्वरम्
"आता मी काय करू?" असं विचारून त्याने मनाशी ठरवलं, "जर मी तिला आजच पटकन मारलं, तर मला मृत्यू येणार नाही."
उपायो नान्यथा चास्मिन्कार्ये मृत्युभयावहे । इयं पितृष्वसा पूज्या कथं हन्मीत्यचिन्तयत्
"या मृत्यूच्या भीतीच्या प्रसंगात दुसरा काही उपाय नाही; पण ही माझ्या वडिलांची बहीण आहे, आदरणीय आहे—मी तिला कसा मारू?" असं त्याने मनाशी विचार केलं.
पुनर्विचारयामास मरणं मेऽस्त्यहो स्वसा । पापेनापि प्रकर्तव्या देहरक्षा विपश्चिता
पुन्हा त्याने विचार केला, "अरेरे, जर मी बहिणीला मारलं नाही, तर मीच मरेन; पाप केलं तरी, सुज्ञ माणसाने स्वतःचं शरीर वाचवायलाच हवं."
प्रायश्चित्तेन पापस्य शुद्धिर्भवति सर्वदा । प्राणरक्षा प्रकर्तव्या बुधैरप्येनसा तथा
"पाप केल्यावर प्रायश्चित्त केल्याने नेहमीच शुद्धी मिळते; सुज्ञ लोकांनीही, गरज पडली तर, प्राण वाचवण्यासाठी पाप करावं लागतं."
विचिन्त्य मनसा कंसः खड्गमादाय सत्वरः । जग्राह तां वरारोहां केशेष्वाकृष्य पापकृत्
असं मनाशी ठरवून, कंसाने पटकन तलवार उचलली आणि त्या सुंदर स्त्रीला केसांनी ओढून पकडलं—पापाचा विचार न करता.
कोशात्खड्गमुपाकृष्य हन्तुकामो दुराशयः । पश्यतां सर्वलोकानां नवोढां तां चकर्ष ह
तलवार म्यानातून काढून, तिला मारण्याच्या वाईट हेतूने, कंसाने नववधूला सर्वांच्या समोर ओढून नेलं.
हन्यमानाञ्च तां दृष्ट्वा हाहाकारो महानभूत् । वसुदेवानुगा वीरा युद्धायोद्यतकार्मुकाः
ती मारली जाणार हे पाहून मोठा गोंधळ माजला; वसुदेवाचे वीर साथीदार धनुष्य तयार करून युद्धासाठी सज्ज झाले.
मुञ्च मुञ्चेति प्रोचुस्तं ते तदाद्भुतसाहसाः । कृपया मोचयामासुर्देवकीं देवमातरम्
"सोडा, सोडा!" असं त्या अद्भुत धाडसी वीरांनी ओरडलं; दयाळूपणाने त्यांनी देवकी, देवमातेला, सोडवली.
तद्युद्धमभवद् घोरं वीराणाञ्च परस्परम् । वसुदेवसहायानां कंसेन च महात्मना
मग वसुदेवाचे साथीदार आणि महान कंस यांच्यात भीषण युद्ध सुरू झालं.
वर्तमाने तथा युद्धे दारुणे लोमहर्षणे । कंसं निवारयामासुर्वृद्धा ये यदुसत्तमाः
ते भयंकर आणि अंगावर काटा आणणारे युद्ध चालू असताना, ज्येष्ठ आणि श्रेष्ठ यादवांनी कंसाला थांबवलं.
पितृष्वसेयं ते वीर पूजनीया च बालिशा । न हन्तव्या त्वया वीर विवाहोत्सवसङ्गमे
"ही तुझ्या वडिलांची बहीण आहे, वीर, आणि आदरणीय आहे, भोळ्या; लग्नाच्या वेळी तिला मारू नकोस, वीर!"
स्त्रीहत्या दुःसहा वीर कीर्तिघ्नी पापकृत्तमा । भूतभाषितमात्रेण न कर्तव्या विजानता
"स्त्रीहत्या सहन न होणारी आहे, वीर, ती कीर्ती नष्ट करणारी आणि मोठं पाप आहे; फक्त कोणीतरी बोललं म्हणून सुज्ञ माणसाने असं कृत्य करू नये."