यन्मायामोहितश्चाहं सदा वर्ते परात्मनः । परवान्दारुपाञ्चाली मायिकस्य यथा वशे
मी तिच्या मायेने मोहात पडलो असल्यामुळे नेहमीच परमात्म्याच्या इच्छेप्रमाणे वागतो, जसं द्रौपदी जादूच्या फास्यांच्या अधीन होती तसं.
भवतापि तथा दृष्टा विभूतिस्तस्य चाद्भुता । कल्पादौ भवयुक्तेन मयापि च सुधार्णवे
तसंच, तूही तिची अद्भुत शक्ती पाहिली आहेस; कल्पनाच्या सुरुवातीला, सृष्टीच्या सामर्थ्याने युक्त होऊन, मीही अमृताच्या समुद्रात तिला पाहिलं होतं.
मणिद्वीपेऽथ मन्दारविटपे रासमण्डले । समाजे तत्र सा दृष्टा श्रुता न वचसापि च
मग मणिद्वीपावर, मंदाराच्या झाडाखाली, रासमंडळात, त्या सभेत ती दिसली होती; तिच्याबद्दल ऐकलं होतं, पण शब्दांत सांगता येत नाही.
तस्मात्तां परमां शक्तिं स्मरन्त्वद्य सुराः शिवाम् । सर्वकामप्रदां मायामाद्यां शक्तिं परात्मनः
म्हणून आज, हे देवांनो, त्या सर्व इच्छा पूर्ण करणाऱ्या, मायेच्या मूळ असलेल्या, परमात्म्याच्या श्रेष्ठ शक्तीची आठवण करा.
व्यास उवाच इत्युक्ता हरिणा देवा ब्रह्माद्या भुवनेश्वरीम् । सस्मरुर्मनसा देवीं योगमायां सनातनीम्
व्यास म्हणाले — हरीच्या या वचनानंतर, ब्रह्मा व इतर देवांनी मनाने त्या जगदंबेची, सनातन योगमायेची आठवण केली.
स्मृतमात्रा तदा देवी प्रत्यक्षं दर्शनं ददौ । पाशाङ्कुशवराभीतिधरा देवी जपारुणा । दृष्ट्वा प्रमुदिता देवास्तुष्टुवुस्तां सुदर्शनाम्
त्या देवीची आठवण होताच तिने प्रत्यक्ष दर्शन दिलं; हातात पाश, अंकुश, वर आणि अभय असलेली, जपाकुसुमासारखी लालवर्णाची देवी प्रकट झाली. तिला पाहून आनंदित देवांनी तिचं तेजस्वी रूप पाहून स्तुती केली.
देवा ऊचुः ऊर्णनाभाद्यथा तन्तुर्विस्फुलिङ्गा विभावसोः । तथा जगद्यदेतस्या निर्गतं तां नता वयम्
देव म्हणाले — जसं कोळीच्या पोटातून धागा, किंवा अग्नीमधून ज्वाळा निघतात, तसंच हे जग तिच्यापासून निर्माण झालं आहे; तिला आम्ही वंदन करतो.
यन्मायाशक्तिसंकॢप्तं जगत्सर्वं चराचरम् । तां चितं भुवनाधीशां स्मरामः करुणार्णवाम्
जिच्या माया आणि शक्तीने हे सगळं चराचर जग निर्माण झालं आहे, त्या जगदाधीशा, करुणेच्या सागर असलेल्या देवीची आम्ही आठवण करतो.
यदज्ञानाद्भवोत्पत्तिर्यज्ज्ञानाद्भवनाशनम् । संविद्रूपां च तां देवीं स्मरामः सा प्रचोदयात्
जिच्या अज्ञानामुळे जन्म होतो आणि ज्या ज्ञानामुळे जन्माचा नाश होतो, अशी चैतन्यस्वरूप देवी आम्ही आठवतो; ती आमचं मार्गदर्शन करो.
महालक्ष्यै च विद्महे सर्वशक्त्यै च धीमहि । तन्नो देवी प्रचोदयात्
महालक्ष्मीला आम्ही ओळखतो, सर्वशक्तिमान देवीचे ध्यान करतो; ती देवी आम्हाला प्रेरणा देवो.
मातर्नताः स्म भुवनार्तिहरे प्रसीद शन्तो विधेहि कुरु कार्यमिदं दयार्द्रे । भारं हरस्व विनिहत्य सुरारिवर्गं मह्या महेश्वरि सतां कुरु शं भवानि
आई, आम्ही तुला वंदन करतो, हे जगाच्या दुःखाचा नाश करणाऱ्या, कृपा कर. दयाळू असलेल्या, हे कार्य शांतपणे पूर्ण कर. देवांच्या शत्रूंचा नाश कर, पृथ्वीवरील भार हलका कर, आणि सत्पुरुषांना कल्याण दे, हे महेश्वरी.
यद्यम्बुजाक्षि दयसे न सुरान्कदाचित् किं ते क्षमा रणमुखेऽसिशरैः प्रहर्तुम् । एतत्त्वयैव गदितं ननु यक्षरूपं धृत्वा तृणं दह हुताश पदाभिलाषैः
कमललोचनें, जर कधीच देवांवर तुझी दया नसते, तर युद्धात तलवार आणि बाणांचे आघात का सहन करावेत? तुच तर यक्षरूप धारण करून अग्नीला सांगितलंस की, तृण जाळ, माझ्या पायांची इच्छा धरून.
कंसः कुजोऽथ यवनेन्द्रसुतश्च केशी बार्हद्रथो बकबकीखरशाल्वमुख्याः । येऽन्ये तथा नृपतयो भुवि सन्ति तांस्त्वं हत्वा हरस्व जगतो भरमाशु मातः
कंस, कुज, यवनराजाचा मुलगा, केशी, बाणासुर, बका, बकी, खर, शाल्व आणि इतर जे राजे पृथ्वीवर आहेत — हे आई, तू त्यांचा नाश करून लवकरच जगाचा भार हलका कर.
ये विष्णुना न निहताः किल शङ्करेण ये वा विगृह्य जलजाक्षि पुरन्दरेण । ते ते मुखं सुखकरं सुसमीक्षमाणाः ् संख्ये शरैर्विनिहता निजलीलया ते
ज्यांना विष्णूने, शंकराने किंवा इंद्राने मारले नाही, हे कमललोचनें, तेच शत्रू तुझ्या कृपामय मुखाकडे पाहून, युद्धात तुझ्या बाणांनी सहज नष्ट झाले.
शक्तिं विना हरिहरप्रमुखाः सुराश्च ॥ नैवेश्वरा विचलितुं तव देवदेवि । किं धारणाविरहितः प्रभुरप्यनन्तो धर्तुं धराञ्च रजनीशकलावतंसे
तुझ्या शक्तीशिवाय, हे देवदेवी, हरि, हर आणि इतर सर्व देवताही काहीच करू शकत नाहीत. जसा चंद्र आणि रात्र यांच्या किरणांनी शोभणारा अनंत प्रभूही, एकाग्रतेशिवाय पृथ्वीला धरू शकत नाही, तसंच.
इन्द्र उवाच वाचा विना विधिरलं भवतीह विश्वं कर्तुं हरिः किमु रमारहितोऽथ पातुम् । संहर्तुमीश उमयोज्झित ईश्वरः किं ते ताभिरेव सहिताः प्रभवः प्रजेशाः
इंद्र म्हणाला — वाणीशिवाय ब्रह्मदेव हे विश्व निर्माण कसे करील? लक्ष्मीशिवाय विष्णू रक्षण कसे करील? आणि उमा नसता शंकर संहार कसा करील? खरं तर, हे प्रजाधिपती, सर्वजण आपल्या शक्तींसोबतच कार्य करतात.
विष्णुरुवाच कर्तुं प्रभुर्न द्रुहिणो न कदाचनाहं नापीश्वरस्तव कलारहितस्त्रिलोक्याः । कर्तुं प्रभुत्वमनघेऽत्र तथा विहर्तुं त्वं वै समस्तविभवेश्वरि भासि नूनम्
विष्णू म्हणाला — हे निष्पाप देवी, ब्रह्मा, मी किंवा शंकर, तुझ्या अंशाशिवाय कधीच त्रिलोकात काही करू शकत नाही. खरंच, सर्व सामर्थ्यांची अधीश्वरी म्हणून इथे फक्त तूच तेजस्वी आहेस.
व्यास उवाच एवं स्तुता तदा देवी तानाह विबुधेश्वरान् । किं तत्कार्यं वदन्त्वद्य करोमि विगतज्वराः
व्यास म्हणतो — अशा प्रकारे स्तुती केल्यावर, त्या वेळी देवीने देवताधिपतींना विचारले — 'काय कार्य आहे ते सांगा, मी चिंता न करता ते करीन.'
असाध्यमपि लोकेऽस्मिंस्तत्करोमि सुरेप्सितम् । शंसन्तु भवतां दुःखं धरायाश्च सुरोत्तमाः
'या जगात जरी काही अशक्य असलं, तरी देवांना हवं असेल तर मी तेही करीन. सर्वश्रेष्ठ देवहो, तुमचं आणि पृथ्वीचं दु:ख सांगा.'
देवा ऊचुः वसुधेयं भराक्रान्ता सम्प्राप्ता विबुधान्प्रति । रुदती वेपमाना च पीडिता दुष्टभूभुजैः
देवतांनी म्हणाले — 'ही पृथ्वी भाराने दबली आहे, ती देवांकडे आली आहे, रडत आणि थरथरत आहे, दुष्ट राजांच्या छळामुळे ती त्रस्त झाली आहे.'
भारापहरणं चास्याः कर्तव्यं भुवनेश्वरि । देवानामीष्मित कार्यमेतदेवाधुना शिवे
'हे भुवनाधीश्वरी, तिचा भार हलका करणे आवश्यक आहे. हे शिवे, हेच आत्ता देवांचं मुख्य कार्य आहे.'
घातितस्तु पुरा मातस्त्वया महिषरूपभृत् । दानवोऽतिबलाक्रान्तस्तत्सहायाश्च कोटिशः
'पूर्वी, आई, तू महिषरूपी असुराचा आणि त्याच्या असंख्य बलाढ्य साथीदारांचा नाश केला.'
तथा शुम्भो निशुम्भश्च रक्तबीजस्तथापरः । चण्डमुण्डौ महावीर्यौ तथैव धूम्रलोचनः
'तसंच, शुंभ, निशुंभ, रक्तबीज, चंड-मुंड हे पराक्रमी आणि धूम्रलोचन यांचाही तू नाश केला.'
दुर्मुखो दुःसहश्चैव करालश्चाति वीर्यवान् । अन्ये च बहवः क्रूरास्त्वयैव च निपातिताः
'दुर्मुख, दुःसह, कराळ हे अत्यंत बलवान आणि इतर अनेक क्रूर असुरही तुझ्याच हातून मारले गेले.'
तथैव च सुरारींश्च जहि सर्वान्महीश्वरान् । (भारं हर धरायाश्च दुर्धरं दुष्टभूभुजाम् ।)
'त्याचप्रमाणे, हे पृथ्वीच्या अधीश्वरी, सर्व देवांचे शत्रू आणि दुष्ट राजे यांचा नाश कर. पृथ्वीवरील हा असह्य भार दूर कर.'
सम्प्रहस्यासितापाङ्गी मेघगम्भीरया गिरा । श्रीदेव्युवाच मयेदं चिन्तितं पूर्वमंशावतरणं सुराः
ती काळ्या डोळ्यांनी हसली आणि मेघासारख्या गंभीर आवाजात म्हणाली — 'देवतांनो, मी आधीच अंशावताराचा विचार केला आहे.'
भारावतरणं चैव यथा स्याद्दुष्टभूभुजाम् । मया सर्वे निहन्तव्या दैत्येशा ये महीभुजः
'दुष्ट राजांचा भार कसा हलका करता येईल, याचाही मी विचार केला आहे. जे जे महाबलाढ्य दैत्यराजे आहेत, त्यांचा नाश मी करीन.'
मागधाद्या महाभागाः स्वशक्त्या मन्दतेजसः । भवद्भिरपि स्वैरंशैरवतीर्य धरातले
'मागध वगैरे जे मोठे राजे आहेत, जरी त्यांचं तेज कमी असलं, तरी तुम्हीही तुमच्या अंशांनी पृथ्वीवर अवतार घ्या आणि त्यांना सामोरे जा.'
मच्छक्तियुक्तैः कर्तव्यं भारावतरणं सुराः । कश्यपो भार्यया सार्धं दिविजानां प्रजापतिः
'माझ्या शक्तीने युक्त असलेल्यांनीच हा भार हलका करायचा आहे, हे देवहो. कश्यप आणि त्यांची पत्नी, हे देवांचे प्रजापती—'
यादवानां कुले पूर्वं भविताऽऽनकदुन्दुभिः । तथैव भृगुशापाद्वै भगवान्विष्णुरव्ययः
'यादवांच्या कुळात अनकदुंदुभी जन्माला येईल. तसंच, भृगूच्या शापामुळे अविनाशी भगवान विष्णू—'