प्रबोधं प्रापतुः कामं यथास्थानं च जग्मतुः
त्यांना हवे तसे भान परत आले आणि ते आपापल्या जागी गेले.
दैवाधीनं जगत्सर्वं सदेवासुरमानुषम्
सर्व जग, देव, दैत्य आणि माणसे, या सगळ्यांचे नियंत्रण नशीबाच्या हातात आहे.
देवीकथनेन दानवानां रसातलं प्रति गमनम् व्यास उवाच इति तस्य वचः श्रुत्वा भार्गवस्य महात्मनः । प्रह्लादस्तु सुसंहृष्टो बभूव नृपनन्दनः
देवीच्या कथेनंतर दैत्य रसातळाकडे गेले. व्यास म्हणाले: त्या महान आत्म्याच्या, भृगुकुलातील महर्षीच्या, शब्द ऐकून प्रह्लाद, राजांचा आनंद, फार प्रसन्न झाला.
ज्ञात्वा दैवं बलिष्ठञ्च प्रह्लादस्तानुवाच ह । कृतेऽपि युद्धे न जयो भविष्यति कदाचन
नशीब किती बलवान आहे हे जाणून प्रह्लाद म्हणाला: युद्ध केले तरी कधीच विजय मिळणार नाही.
तदा ते जयिनः प्रोचुर्दानवा मदगर्विताः । संग्रामस्तु प्रकर्तव्यो दैवं किं न विदामहे
तेव्हा मदाने गर्वित दैत्य म्हणाले: युद्ध करायलाच हवे. नशीब काय आहे हे आम्हाला माहीत नाही का?
निरुद्यमानां दैवं हि प्रधानमसुराधिप । केन दृष्टं क्व वा दृष्टं कीदृशं केन निर्मितम्
असुराधिपती, नशीब श्रेष्ठ आहे असे म्हणतात, पण कोणी ते प्रत्यक्ष पाहिले आहे का? कुठे आणि कसे दिसते? आणि ते कोणी निर्माण केले?
तस्माद्युद्धं करिष्यामो बलमास्थाय साम्प्रतम् । भवाग्रे दैत्यवर्य त्वं सर्वज्ञोऽसि महामते
म्हणून आपण आता आपल्या बळावर युद्ध करू. दैत्यश्रेष्ठा, तू सर्वज्ञ आणि अत्यंत बुद्धिमान आहेस.
इत्युक्तस्तैस्तदा राजन् प्रह्लादः प्रबलारिहा । सेनानीश्च तदा भूत्वा देवान्युद्धे समाह्वयत्
राजा, त्यांनी असे म्हटल्यावर प्रह्लाद, बलवान शत्रूंचा संहार करणारा, त्यांचा सेनापती झाला आणि देवांना युद्धासाठी आव्हान दिले.
तेऽपि तत्रासुरान्दृष्ट्वा संग्रामे समुपस्थितान् । सर्वे सम्भृतसम्भारा देवास्तान्समयोधयन्
तेव्हा देवांनी त्या युद्धासाठी जमलेल्या असुरांना पाहिले आणि सर्व देवांनी पूर्ण तयारीने त्यांच्यावर हल्ला केला.
संग्रामस्तु तदा घोरः शक्रप्रह्लादयोरभूत् । पूर्णं वर्षशतं तत्र मुनीनां विस्मयावहः
शक्र आणि प्रह्लाद यांच्यात तेव्हा भयंकर युद्ध झाले, जे शंभर वर्षे चालले आणि ते पाहून ऋषिमुनी आश्चर्यचकित झाले.
वर्तमाने महायुद्धे शुक्रेण प्रतिपालिताः । जयमापुस्तदा दैत्याः प्रह्लादप्रमुखा नृप
महायुद्ध सुरू असताना शुक्राच्या संरक्षणाखाली आणि प्रह्लादाच्या नेतृत्वाखाली दैत्यांनी विजय मिळवला, हे राजन.
तदैवेन्द्रो गुरोर्वाक्यात्सर्वदुःखविनाशिनीम् । सस्मार मनसा देवीं मुक्तिदां परमां शिवाम्
तेव्हा गुरूच्या सांगण्यावरून इंद्राने आपल्या मनात सर्व दुःख दूर करणारी, मुक्ती देणारी, परम शिवा देवीचे स्मरण केले.
इन्द्र उवाच जय देवि महामाये शूलधारिणि चाम्बिके । शङ्खचक्रगदापद्मखड्गहस्तेऽभयप्रदे
इंद्र म्हणाला: जय हो देवी, महामाये, त्रिशूलधारी अंबिके! शंख, चक्र, गदा, पद्म आणि खड्ग हातात घेऊन तू सर्वांना अभय देतेस.
नमस्ते भुवनेशानि शक्तिदर्शननायिके । दशतत्त्वात्मिके मातर्महाबिन्दुस्वरूपिणि
नमस्कार असो तुला, जगाची अधिष्ठात्री, शक्तीचे दर्शन घडवणारी, दहा तत्त्वांचे स्वरूप असलेली माता, महाबिंदू रूपिणी.
महाकुण्डलिनीरूपे सच्चिदानन्दरूपिणि । प्राणाग्निहोत्रविद्ये ते नमो दीपशिखात्मिके
महाकुंडलिनीच्या रूपात, सत्चितानंदमयी, प्राणाग्निहोत्राची जाण असलेली, दीपशिखेच्या स्वरूपाला मी नमस्कार करतो.
पञ्चकोशान्तरगते पुच्छब्रह्मस्वरूपिणि । आनन्दकलिके मातः सर्वोपनिषदर्चिते
पंचकोशांच्या आत वसणारी, पुच्छस्थ ब्रह्मरूप असलेली माता, आनंदाच्या कळीसारखी, सर्व उपनिषदांनी पूजिली गेलेली.
मातः प्रसीद सुमुखी भव हीनसत्त्वां- स्त्रायस्व नो जननि दैत्यपराजितान् वै । त्वं देवि नः शरणदा भुवने प्रमाणा शक्तासि दुःखशमनेऽखिलवीर्ययुक्ते
माते, प्रसन्न हो, सुंदर मुखवाली, आम्हा दैत्यांनी हरवलेल्या लोकांना तार. देवी, तूच आमची शरण आहेस, जगात तूच प्रमाण आहेस, सर्व सामर्थ्य असलेली, सर्व दुःख दूर करणारी.
ध्यायन्ति येऽपि सुखिनो नितरां भवन्ति दुःखान्विताविगतशोकभयास्तथान्ये । मोक्षार्थिनो विगतमानविमुक्तसङ्गाः संसारवारिधिजलं प्रतरन्ति सन्तः
जे फक्त तुझा ध्यास करतात, त्यांनाही अपार सुख मिळते; ज्यांना दुःख, शोक, भीती आहे, त्यांनाही ते नाहीसे होते. मोक्षाची इच्छा असलेले, अहंकार व आसक्ती सोडलेले संत, संसाराच्या समुद्रातून सहज पार जातात.
त्वं देवि विश्वजननि प्रथितप्रभावा संरक्षणार्थमुदितार्तिहरप्रतापा । संहर्तुमेतदखिलं किल कालरूपा को वेत्ति तेऽम्ब चरितं ननु मन्दबुद्धिः
देवी, तू सर्व जगाची आई आहेस, तुझी कीर्ती सर्वत्र पसरली आहे. सर्वांचं रक्षण करण्यासाठी तू प्रकट होतेस आणि तुझ्या तेजानं दुःख दूर होतं. पण, जेव्हा तू काळाचं रूप घेऊन सर्वांचा संहार करतेस, तेव्हा आई, तुझ्या या लीला मंदबुद्धी माणसाला कशा कळणार?
ब्रह्मा हरश्च हरिदश्वरथो हरिश्च इन्द्रो यमोऽथ वरुणोऽग्निसमीरणौ च । ज्ञातुं क्षमा न मुनयोऽपि महानुभावा यस्याः प्रभावमतुलं निगमागमाश्च
ब्रह्मा, शंकर, देवांचा सारथी, विष्णू, इंद्र, यम, वरुण, अग्नी आणि वायू — हे सगळे, अगदी मोठमोठे ऋषीही, जिचं सामर्थ्य वेद-शास्त्रांनीही वर्णिलं आहे, तिचं अतुल्य तेज समजू शकत नाहीत.
धन्यास्त एव तव भक्तिपरा महान्तः संसारदुःखरहिताः सुखसिन्धुमग्नाः । ये भक्तिभावरहिता न कदापि दुःखा-
जे तुझ्या भक्तीत लीन झालेले थोर पुरुष आहेत, जे संसाराच्या दुःखांपासून मुक्त होऊन आनंदाच्या सागरात बुडाले आहेत, तेच खरे भाग्यवान. ज्यांच्याकडे भक्तिभाव नाही, त्यांना कधीच असं सुख मिळत नाही.
ये वीज्यमानाः सितचामरैश्च क्रीडन्ति धन्याः शिबिकाधिरूढाः । तैः पूजिता त्वं किल पूर्वदेहे नानोपहारैरिति चिन्तयामि
जे लोक पांढऱ्या चामरांनी वाऱ्यावर बसलेले, पालखीत बसून आनंदाने खेळतात, ते खरेच भाग्यवान आहेत. देवी, मला असं वाटतं की, या लोकांनी मागच्या जन्मात तुला विविध प्रकारच्या भेटवस्तूंनी पूजलं असावं.
ये पूज्यमाना वरवारणस्था विलासिनीवृन्दविलासयुक्ताः । सामन्तकैश्चोपनतैर्व्रजन्ति मन्ये हि तैस्त्वं किल पूजितासि
जे लोक सुंदर हत्तीवर बसून, सुंदर स्त्रियांच्या संगतीत, सामंतांनी वेढलेले, मोठ्या सन्मानाने जातात, ते खरेच भाग्यवान आहेत. मला वाटतं, देवी, या लोकांनीही तुला पूर्वजन्मी पूजलं असावं.
व्यास उवाच एवं स्तुता मघवता देवी विश्वेश्वरी तदा । प्रादुर्बभूव तरसा सिंहारूढा चतुर्भुजा
व्यास म्हणाले: मग इंद्राने स्तुती केल्यावर, विश्वेश्वरी देवी सिंहावर आरूढ होऊन, चार हातांनी, अतिशय वेगाने प्रकट झाली.
शङ्खचक्रगदापद्मान्बिभ्रती चारुलोचना । रक्ताम्बरधरा देवी दिव्यमाल्यविभूषणा
ती देवी सुंदर डोळ्यांची, शंख, चक्र, गदा आणि कमळ हातात घेऊन, लाल वस्त्र परिधान केलेली, दिव्य हार आणि दागिन्यांनी सजलेली होती.
तानुवाच सुरान्देवी प्रसन्नवदना गिरा । भयं त्यजन्तु भो देवाः शं विधास्ये किलाधुना
ती देवी प्रसन्न चेहऱ्याने देवांना म्हणाली, "देवांनो, भीती सोडा. मी आता तुम्हाला नक्कीच कल्याण करून दाखवीन."
इत्युक्त्वा सा तदा देवी सिंहारूढातिसुन्दरी । जगाम तरसा तत्र यत्र दैत्या मदान्विताः
असं म्हणून, ती सुंदर सिंहावर बसलेली देवी, तिथे ज्या ठिकाणी मदाने गर्वित असलेले दैत्य होते, तिथे झपाट्याने गेली.
प्रह्लादप्रमुखाः सर्वे दृष्ट्वा देवीं पुरःस्थिताम् । ऊचुः परस्परं भीताः किं कर्तव्यमितस्तदा
प्रह्लादासह सर्व दैत्यांनी, समोर देवीला उभी पाहून, घाबरून एकमेकांना विचारलं, "आता काय करावं?"
देवं नारायणं चात्र सम्प्राप्ता चण्डिका किल । महिषान्तकरी नूनं चण्डमुण्डविनाशिनी
इथे नारायण आले आहेत आणि चंडिका, म्हणजेच महिषासुरमर्दिनी, चंड-मुंडाचा नाश करणारी देवीही आली आहे.
निहनिष्यति नः सर्वानम्बिका नात्र संशयः । वक्रदृष्ट्या यया पूर्वं निहतौ मधुकैटभौ
आंबिका आपल्याला सगळ्यांना ठार करील — यात शंका नाही. याच वक्रदृष्टीने तिने पूर्वी मधु आणि कैटभाचा वध केला होता.