त्वन्नाभिकमलाज्जातः कर्ताहमखिलस्य ह । त्वत्तः कोऽप्यधिकोऽस्त्यत्र तं देवं ब्रूहि मापते
''मी, सर्वांचा कर्ता, तुझ्या नाभिकमळातून जन्मलो; तुझ्यापेक्षा मोठा कोणी आहे का? तो देव कोण आहे, मला सांग.''
जानाम्यहं जगन्नाथ त्वमादिः सर्वकारणम् । कर्ता पालयिता हर्ता समर्थः सर्वकार्यकृत्
''हे जगन्नाथा, मी जाणतो की तूच सर्व कारणांचा मूळ आहेस; तूच कर्ता, पालक, संहारक आणि सर्व कार्ये करण्यास समर्थ आहेस.''
इच्छया ते महाराज सृजाम्यहमिदं जगत् । हरः संहरते काले सोऽपि ते वचने सदा
राजा, माझ्या इच्छेने मी हे जग निर्माण करते; योग्य वेळी हराने त्याचा संहार करतो, आणि तोही नेहमी तुझ्या आज्ञेप्रमाणेच वागतो.
सूर्यो भ्रमति चाकाशे वायुर्वाति शुभाशुभः । अग्निस्तपति पर्जन्यो वर्षतीश त्वदाज्ञया
सूर्य आकाशात फिरतो, वारा चांगला-वाईट वाहतो, अग्नी जळतो, आणि पर्जन्य तुझ्या आज्ञेने पाऊस पाडतो, हे प्रभो.
त्वं तु ध्यायसि कं देवं संशयोऽयं महान्मम । त्वत्तः परं न पश्यामि देवं वै भुवनत्रये
पण तू कोणत्या देवाचे ध्यान करतोस? हाच माझा मोठा प्रश्न आहे; तुझ्यापेक्षा वरचा देव मला या तिन्ही लोकांत कुठेच दिसत नाही.
कृपां कृत्वा वदस्वाद्य भक्तोऽस्मि तव सुव्रत । महतां नैव गोप्यं हि प्रायः किञ्चिदिति स्मृतिः
माझ्यावर कृपा करून आता सांग, कारण मी तुझा भक्त आहे; मोठ्या लोकांनी काहीही लपवू नये, अशीच प्रथा आहे.
तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य हरिराह प्रजापतिम् । शृणुष्वैकमना ब्रह्मंस्त्वां ब्रवीमि मनोगतम्
त्याचे शब्द ऐकून हरिने प्रजापतीला सांगितले: हे ब्रह्मा, मन लावून ऐक, मी तुला माझ्या मनातील गोष्ट सांगतो.
यद्यपि त्वां शिवं मां च स्थितिसृष्ट्यन्तकारणम् । ते जानन्ति जनाः सर्वे सदेवासुरमानुषाः
जरी सर्व लोक—देव, असुर आणि माणसे—तुला, शिवाला आणि मलाच सृष्टी, पालन आणि संहाराचे कारण समजतात,
स्रष्टा त्वं पालकश्चाहं हरः संहारकारकः । कृताः शक्त्येति संतर्कः क्रियते वेदपारगैः
सृष्टीसाठी तू, पालनासाठी मी, आणि संहारासाठी हर असे मानले जाते; वेद जाणणाऱ्यांनी हे सर्व आमच्या शक्तीमुळे घडते असे सांगितले आहे.
जगत्संजनने शक्तिस्त्वयि तिष्ठति राजसी । सात्त्विकी मयि रुद्रे च तामसी परिकीर्तिता
जगाच्या निर्मितीसाठी तुझ्यात राजस शक्ती आहे, माझ्यात सात्विक, आणि रुद्रात तामस शक्ती असल्याचे म्हटले जाते.
तया विरहितस्त्वं न तत्कर्मकरणे प्रभुः । नाहं पालयितुं शक्तः संहर्तुं नापि शङ्करः
ती शक्ती नसली, तर तू सृष्टी करू शकत नाहीस; मी पालन करू शकत नाही, आणि शंकर संहार करू शकत नाही.
तदधीना वयं सर्वे वर्तामः सततं विभो । प्रत्यक्षे च परोक्षे च दृष्टान्तं शृणु सुव्रत
हे प्रभो, आम्ही सगळे तिच्यावरच नेहमी अवलंबून आहोत; प्रत्यक्ष आणि अप्रत्यक्ष दोन्ही ठिकाणी, एक उदाहरण ऐक, हे सुशील.
शेषे स्वपिमि पर्यङ्के परतन्त्रो न संशयः । तदधीनः सदोत्तिष्ठे काले कालवशं गतः
मी शेषावर पलंगावर झोपतो, पूर्णपणे तिच्यावर अवलंबून आहे, यात शंका नाही; तिच्या इच्छेनेच मी योग्य वेळी उठतो.
तपश्चरामि सततं तदधीनोऽस्म्यहं सदा । कदाचित्सह लक्ष्या च विहरामि यथासुखम्
मी नेहमी तप करतो, नेहमी तिच्यावरच अवलंबून असतो; कधी कधी लक्ष्मीबरोबर मनासारखे फिरतो.
कदाचिद्दानवैः सार्धं संग्रामं प्रकरोम्यहम् । दारुणं देहदमनं सर्वलोकभयङ्करम्
कधी कधी मी दानवांशी भयंकर युद्ध करतो, ज्यात शरीरांचा नाश होतो आणि सर्व लोक घाबरतात.
प्रत्यक्षं तव धर्मज्ञ तस्मिन्नेकार्णवे पुरा । पञ्चवर्षसहस्राणि बाहुयुद्धं मया कृतम्
हे धर्मज्ञ, पूर्वी त्या एका समुद्रात मी पाच हजार वर्षे प्रत्यक्ष तुझ्या समोर हाताने युद्ध केले.
तौ कर्णमलजौ दुष्टौ दानवौ मदगर्वितौ । देव देव्याः प्रसादेन निहतौ मधुकैटभौ
ते दोन्ही दुष्ट दैत्य, मदु आणि कैटभ, कानातील मळापासून जन्मलेले आणि गर्वाने फुगलेले, देवीच्या कृपेने मारले गेले.
तदा त्वया न किं ज्ञातं कारणं तु परात्परम् । शक्तिरूपं महाभाग किं पृच्छसि पुनः पुनः
त्या वेळी तुला अंतिम कारण कळले नाही का? हे भाग्यवान, शक्तिरूपाबद्दल पुन्हा पुन्हा का विचारतोस?
यदिच्छः पुरुषो भूत्वा विचरामि महार्णवे । कच्छपः कोलसिंहश्च वामनश्च युगे युगे
ज्यावेळी मला इच्छा होते, तेव्हा मी पुरुषरूप घेऊन महासागरात फिरतो—कधी कासव, कधी वराह, कधी सिंह, कधी वामन अशा रूपात प्रत्येक युगात.
न कस्यापि प्रियो लोके तिर्यग्योनिषु सम्भवः । नाभवं स्वेच्छया वामवराहादिषु योनिषु
कोणालाही या जगात पशूयोनीत जन्म घ्यायची इच्छा नसते; मलाही स्वतःच्या इच्छेने वराह वगैरे रूपात जन्म घ्यावा असं वाटलं नव्हतं.
विहाय लक्ष्या सह संविहारं को याति मत्स्यादिषु हीनयोनिषु । शय्यां च मुक्त्वा गरुडासनस्थः करोमि युद्धं विपुलं स्वतन्त्रः
लक्ष्याशी एकरूपता सोडून, कोण मासा वगैरे नीच जन्मात जातो? शय्या सोडून, गरुडासनावर बसून, मी स्वतंत्रपणे मोठं युद्ध करतो.
पुरा पुरस्तेऽज शिरो मदीयं गतं धनुर्ज्यास्खलनात्क्व चापि । त्वया तदा वाजिशिरो गृहीत्वा संयोजितं शिल्पिवरेण भूयः
हे अजन्मा, पूर्वी एकदा माझं डोकं धनुष्याच्या दोरीमुळे पुढे पडलं होतं; तेव्हा तू घोड्याचं डोकं घेऊन, उत्तम कारागिराच्या मदतीने ते पुन्हा जोडून दिलंस.
हयाननोऽहं परिकीर्तितश्च प्रत्यक्षमेतत्तव लोककर्तः । विडम्बनेयं किल लोकमध्ये कथं भवेदात्मपरो यदि स्याम्
माझं नाव 'हयानन' म्हणजे घोड्याचं तोंड असलेला, असं प्रसिद्ध आहे, आणि हे तुला प्रत्यक्ष माहित आहे, हे सृष्टीकर्त्या. लोकांत हे उपहासाचं कारण झालं; मी जर स्वतःवर अवलंबून असतो, तर असं कसं झालं असतं?
तस्मान्नाहं स्वतन्त्रोऽस्मि शक्त्यधीनोऽस्मि सर्वथा । तामेव शक्तिं सततं ध्यायामि च निरन्तरम्
म्हणून मी स्वतंत्र नाही, मी नेहमी शक्तीच्या अधीन आहे. मी नेहमी आणि अखंडपणे तिच्या शक्तीचंच ध्यान करतो.
नातः परतरं किञ्चिज्जानामि कमलोद्भव । नारद उवाच इत्युक्तं विष्णुना तेन पद्मयोनेस्तु सन्निधौ
हे कमलातून जन्मलेल्या, याहून श्रेष्ठ काहीच मला माहित नाही. नारद म्हणाला: विष्णूने असं कमलजन्माच्या उपस्थितीत सांगितलं.
तेन चाप्यहमुक्तोऽस्मि तथैव मुनिपुङ्गव । तस्मात्त्वमपि कल्याण पुरुषार्थाप्तिहेतवे
माझ्याशीही नारदाने असंच सांगितलं, हे श्रेष्ठ मुनी. म्हणून, हे कल्याणकारी, तूही पुरुषार्थ मिळवण्यासाठी—
असंशयं हृदम्भोजे भज देवीपदाम्बुजम् । सर्वं दास्यति सा देवी यद्यदिष्टं भवेत्तव
शंका न ठेवता, आपल्या हृदयाच्या कमलात देवीच्या चरणकमलांची भक्ती कर. ती देवी तुला हवी ती सर्व इच्छा पूर्ण करेल.
सूत उवाच नारदेनैवमुक्तस्तु व्यासः सत्यवतीसुतः । देवीपादाब्जनिष्णातस्तपसे प्रययौ गिरौ
सूत म्हणाला: नारदाने असं सांगितल्यावर, सत्यवतीचा पुत्र व्यास, देवीच्या चरणकमलात मन लावून, तपासाठी डोंगरावर गेला.
हयग्रीवावतारकथनम् ऋषय ऊचुः सूतास्माकं मनः कामं मग्नं संशयसागरे । यथोक्तं महदाश्चर्यं जगद्विस्मयकारकम्
हयानग्रीव अवताराची कथा. ऋषी म्हणाले: सूत, आमचं मन शंकेच्या समुद्रात बुडालं आहे; तू सांगितलेली ही गोष्ट फारच अद्भुत आहे, साऱ्या जगाला आश्चर्यचकित करणारी.
यन्मूर्धा माधवस्यापि गतो देहात्पुनः परम् । हयग्रीवस्ततो जातः सर्वकर्ता जनार्दनः
माधवाचं डोकं शरीरातून निघून वर गेलं, आणि त्यातून हयानग्रीव जन्माला आला, सर्वांचा सर्जनहार, जनार्दन.