अवतारा मृत्युलोके सन्तु मच्छापसम्भवाः । प्रायो गर्भभवं दुःखं भुंक्ष्व पापाज्जनार्दन
माझ्या शापामुळे तुझे अवतार मर्त्य लोकांत होतील; बहुतेक वेळा, पापामुळे गर्भात जन्म घेण्याचं दुःख भोग, हे जनार्दना.
व्यास उवाच ततस्तेनाथ शापेन नष्टे धर्मे पुनः पुनः । लोकस्य च हितार्थाय जायते मानुषेष्विह
व्यास म्हणाले: त्या शापामुळे, जेव्हा जेव्हा धर्म नष्ट झाला, लोकांच्या कल्याणासाठी तो पुन्हा पुन्हा माणसांत जन्म घेतो.
राजोवाच भूगुभार्या हता तत्र चक्रेणामिततेजसा । गार्हस्थ्यञ्च पुनस्तस्य कथं जातं महात्मनः
राजा म्हणाले: तिथे भृगूंची पत्नी त्या तेजस्वी चक्राने मारली गेली; मग त्या महात्म्याने पुन्हा गृहस्थाश्रम कसा स्वीकारला?
व्यास उवाच इति शप्त्वा हरिं रोषात्तदादाय शिरस्त्वरन् । काये संयोज्य तरसा भृगुः प्रोवाच कार्यवित्
व्यास म्हणाले: अशा रागाने हरिला शाप दिल्यावर, भृगूंनी पटकन तिचं डोकं घेतलं आणि काय करावं हे जाणून, जोराने ते तिच्या अंगाशी जोडून दिलं.
अद्य त्वां विष्णुना देवि हतां सञ्जीवयाम्यहम् । यदि कृत्स्नो मया धर्मो ज्ञायते चरितोऽपि वा
हे देवी, आज मी तुला, विष्णूने मारलेल्या तुला, पुन्हा जिवंत करतो; जर माझ्याकडून केलेला सारा धर्म खरा असेल किंवा माझ्यात आहे.
तेन सत्येन जीवेत यदि सत्यं ब्रवीम्यहम् । पश्यन्तु देवताः सर्वा मम तेजोबलं महत्
त्या सत्याच्या बळावर तू जिवंत होशील, मी खरं बोलतोय का नाही, हे सर्व देवांनी माझं तेज आणि सामर्थ्य पाहावं.
अद्भिस्त्वां प्रोक्ष्य शीताभिर्जीवयामि तपोबलात् । सत्यं शौचं तथा वेदा यदि मे तपसो बलम्
थंड पाणी शिंपडून, मी तुला माझ्या तपश्चर्येच्या बळावर जिवंत करतो; सत्य, शुद्धता आणि वेद हेच माझ्या तपाचं बळ असेल.
व्यास उवाच अद्भिः सम्प्रोक्षिता देवी सद्यः सञ्जीविता तदा । उत्थिता परमप्रीता भृगोर्भार्या शुचिस्मिता
व्यास म्हणाले: पाणी शिंपडल्यावर, त्या तपाच्या बळावर देवी लगेच जिवंत झाली; भृगूंची पत्नी, शुद्ध हास्याने, अत्यंत आनंदाने उठली.
ततस्तां सर्वभूतानि दृष्ट्वा सुप्तोत्थितामिव । साधु साध्विति तं तां तु तुष्टुवुः सर्वतो दिशम्
त्यानंतर, जणू काही झोपेतून जागी झाली आहे असे पाहून, सर्व जीवांनी तिला सर्व दिशांनी 'वा! वा!' असे म्हणत स्तुती केली.
एवं सञ्चीविता तेन भृगुणा वरवर्णिनी । विस्मयं परमं जग्मुर्देवाः सेन्द्रा विलोक्य तत्
भृगुने तिला पुन्हा जिवंत केल्यावर, तिच्या तेजस्वी रूपामुळे देवांना आणि इंद्रालाही मोठा आश्चर्य वाटले.
इन्द्रः सुरानथोवाच मुनिना जीविता सती । काव्यस्तप्त्वा तपो घोरं किं करिष्यति मन्त्रवित्
इंद्र, देवांचा राजा, देवांना म्हणाला, 'मुनिने तिला पुन्हा जिवंत केल्यावर, मंत्रांचा जाणकार कवि एवढे कठोर तप करून आता काय करणार?''
व्यास उवाच गता निद्रा सुरेन्द्रस्य देहेऽक्षेममभून्नृप । स्मृत्वा काव्यस्य वृत्तान्तं मन्त्रार्थमतिदारुणम्
व्यास म्हणाले: राजन, इंद्राच्या अंगातील झोप उडाली आणि त्याला अस्वस्थता वाटू लागली, कारण त्याच्या मनात कविच्या घडलेल्या प्रकाराची आणि त्याच्या मंत्राच्या कठोर हेतूची आठवण झाली.
विमृश्य मनसा शक्रो जयन्तीं स्वसुतां तदा । उवाच कन्यां चार्वङ्गीं स्मितपूर्वमिदं वचः
हे सगळे मनाशी विचार करून, शक्राने आपल्या सुंदर कन्या जयंतिला हसत-हसत हे शब्द सांगितले.
गच्छ पुत्रि मया दत्ता काव्याय त्वं तपस्विने । समाराधय तन्वङ्गि मत्कृते तं वशं कुरु
'माझ्या लेकी, मी तुला तपस्वी कविला देतो. त्याला प्रसन्न कर आणि माझ्यासाठी त्याला आपल्या वशात कर.'
उपचारैर्मुनिं तैस्तैः समाराध्य मनःप्रियैः । भयं मे तरसा गत्वा हर तत्र वराश्रमे
'माझ्या भीतीचा नाश होईल असे, त्या उत्तम आश्रमात विविध प्रकारे मनाप्रमाणे सेवा करून त्या मुनिला आनंदी कर.'
सा पितुर्वचनं श्रुत्वा तत्रागच्छन्मनोरमा । तमपश्यद्विशालाक्षी पिबन्तं धूममाश्रमे
वडिलांचे शब्द ऐकून, मनोहारी जयंती तिथे गेली आणि मोठ्या डोळ्यांनी तिने त्या मुनिला आश्रमात धूर घेताना पाहिले.
तस्य देहं समालोक्य स्मृत्वा वाक्यं पितुस्तदा । कदलीदलमादाय वीजयामास तं मुनिम्
त्याचे शरीर पाहून आणि वडिलांचे शब्द आठवून, तिने केळीचे पान घेतले आणि त्या मुनिला पंखा घालू लागली.
निर्मलं शीतलं वारि समानीय सुवासितम् । पानाय कल्पयामास भक्त्या परमया लघु
तिने स्वच्छ, थंड आणि सुगंधी पाणी आणले आणि मोठ्या भक्तीने त्याला पिण्यास लवकर तयार केले.
छायां वस्त्रातपत्रेण भास्करे मध्यगे सति । रचयामास तन्वङ्गी स्वयं धर्मे स्थिता सती
सूर्य डोक्यावर असताना, धर्मात स्थिर असलेल्या त्या सडपातळ जयंतिने वस्त्र किंवा पानाने त्याला सावली केली.
फलान्यानीय दिव्यानि पक्वानि मधुराणि च । मुमोचाग्रे मुनेस्तस्य भक्षार्थं विहितानि च
तिने दिव्य, पिकलेली आणि गोड फळे आणून त्या मुनिच्या पुढे ठेवली, जेणेकरून तो हवे तसे खाऊ शकेल.
कुशाः प्रादेशमात्रा हि हरिताः शुकसन्निभाः । दधाराग्रेऽथ पुष्पाणि नित्यकर्मसमृद्धये
तिने हाताएवढी हिरवी, पोपटासारखी कुशा आणली आणि दररोजच्या कर्मासाठी फुलेही समोर ठेवली.
निद्रार्थं कल्पयामास संस्तरं पल्लवान्वितम् । तस्मिन्मुनौ चादरस्था चकार व्यजनं शनैः
त्याच्या विश्रांतीसाठी पानांनी मांडलेली शय्या तयार केली आणि आदराने, हळूहळू त्या मुनिला पंखा घातला.
हावभावादिकं किञ्चिद्विकारजननं च तत् । न चकार जयन्ती सा शापभीता मुनेस्तदा
मुनिच्या शापाची भीती असल्यामुळे जयंतीने कोणतेही हावभाव किंवा आकर्षक कृती दाखवली नाही.
स्तुतिं चकार तन्वङ्गी गीर्भिस्तस्य महात्मनः । सुभाषिण्यनुकूलाभिः प्रीतिकर्त्रीभिरप्युत
त्या सडपातळ जयंतिने त्या महात्मा मुनिची सुंदर आणि मनाला आनंद देणाऱ्या शब्दांनी स्तुती केली.
प्रबुद्धे जलमादाय दधाराचमनाय च । मनोऽनुकूलं सततं कुर्वन्ती व्यचरत्तदा
तो जागा झाला की, तिने त्याला तोंड धुण्यासाठी पाणी आणले आणि नेहमी त्याच्या मनास आनंद देईल असेच वागली.
इन्द्रोऽपि सेवकांस्तत्र प्रेषयामास चातुरः । प्रवृत्तिं ज्ञातुकामो वै मुनेस्तस्य जितात्मनः
चतुर इंद्रानेही आपले सेवक तिथे पाठवले, जेणेकरून त्या संयमी मुनिच्या हालचालींची माहिती मिळवता येईल.
एवं बहूनि वर्षाणि परिचर्यापराभवत् । निर्विकारा जितक्रोधा ब्रह्मचर्यपरा सती
अशी अनेक वर्षे ती सेवा करत राहिली, मन स्थिर ठेवून, रागावर विजय मिळवून आणि ब्रह्मचर्याचे पालन करत.
पूर्णे वर्षसहस्रे तु परितुष्टो महेश्वरः । वरेण छन्दयामास काव्यं प्रीतमना हरः
एक हजार वर्षे पूर्ण होताच, महादेव प्रसन्न झाले आणि त्यांनी काव्याला प्रेमाने वर मागायला सांगितले.
ईश्वर उवाच यच्च किञ्चिदपि ब्रह्मन्विद्यते भृगुनन्दन । प्रतिपश्यसि यत्सर्वं यच्च वाच्यं न कस्यचित्
ईश्वर म्हणाले — हे भृगुनंदना, या जगात जे काही आहे, जे काही तुला दिसते आणि जे कोणालाही सांगायचे नाही असे आहे—
सर्वाभिभावकत्वेन भविष्यसि न संशयः । अवध्यः सर्वभूतानां प्रजेशश्च द्विजोत्तमः
त्यावर तुझा सर्वांवर अधिकार असेल, यात शंका नाही; तू सर्व जीवांमध्ये अभेद्य राहशील आणि उत्तम द्विजांमध्ये प्रजांचा स्वामी होशील.