दानवाः प्रेषयामासुः प्रह्लादं सुरसन्निधौ । सत्यवादिनमव्यग्रं सुराणां प्रत्ययप्रदम्
दानवांनी प्रल्हादाला देवांच्या सभेत पाठवले. तो सत्य बोलणारा, स्थिर मनाचा आणि देवांना विश्वास देणारा होता.
प्रह्लादस्तु सुरान्प्राह प्रश्रयावनतो नृपः । असुरैः सहितस्तत्र वचनं नम्रतायुतम्
प्रल्हादाने, नम्रपणे वाकून, असुरांसह तेथे उपस्थित देवांना अत्यंत विनयाने शब्द सांगितले, हे राजन.
न्यस्तशस्त्रा वयं सर्वे निःसन्नाहास्तथैव च । देवास्तपश्चरिष्यामः संवृता वल्कलैर्युताः
आम्ही सर्वांनी आपली शस्त्रे आणि कवच खाली ठेवली आहेत. हे देवहो, आम्ही आता झाडाच्या साली घालून तपश्चर्या करू.
प्रह्लादस्य वचः श्रुत्वा सत्याभिव्याहृतं तु तत् । ततो देवा न्यवर्तन्त विज्वरा मुदिताश्च ते
प्रल्हादाचे सत्य आणि स्पष्ट बोलणे ऐकून, देवता आनंदित आणि चिंता विरहित होऊन तिथून निघून गेले.
न्यस्तशस्त्रेषु दैत्येषु विनिवृत्तास्तदा सुराः । विश्रब्धाः स्वगृहान्गत्वा क्रीडासक्ताः सुसंस्थिताः
दानवांनी शस्त्र खाली ठेवले तेव्हा देवता निर्धास्तपणे आपापल्या घरी परतले आणि खेळात मग्न होऊन सुखाने राहू लागले.
दैत्या दम्भं समालम्ब्य तापसास्तपिसंयुताः । कश्यपस्याश्रमे वासं चक्रुः काव्यागमेच्छया
दानवांनी कपटाचा आधार घेतला आणि तपस्व्यांचे वेष धारण करून कश्यपांच्या आश्रमात वेदविधी शिकण्याच्या इच्छेने राहू लागले.
काव्यो गत्वाथ कैलासं महादेवं प्रणम्य च । उवाच विभुना पृष्टः किं ते कार्यमिति प्रभुः
काव्य कैलासावर गेला, महादेवांना वंदन केले. प्रभूंनी 'तुला काय हवे आहे?' असे विचारल्यावर त्याने उत्तर दिले.
मन्त्रानिच्छाम्यहं देव ये न सन्ति बृहस्पतौ । पराजयाय देवानामसुराणां जयाय च
देवा, मला असे मंत्र हवे आहेत जे बृहस्पतीकडे नाहीत, जेणेकरून देवांचा पराभव आणि दानवांचा विजय होईल.
व्यास उवाच तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य सर्वज्ञः शङ्करः शिवः । चिन्तयामास मनसा किं कर्तव्यमतः परम्
व्यास म्हणाले: त्याचे बोल ऐकून सर्वज्ञ शंकर मनात विचार करू लागले की पुढे काय करावे.
सुरेषु द्रोहबुद्ध्यासौ मन्त्रार्थमिह साम्प्रतम् । प्राप्तः काव्यो गुरुस्तेषां दैत्यानां विजयाय च
आता दानवांचा गुरु काव्य देवांचा विश्वासघात करण्याच्या आणि दानवांचा विजय मिळवण्यासाठी मंत्र मागायला इथे आला आहे.
रक्षणीया मया देवा इति सञ्चिन्त्य शङ्करः । दुष्करं व्रतमत्युग्रं तमुवाच महेश्वरः
'मला देवांचे रक्षण करावे लागेल,' असे ठरवून महेश्वराने त्याला फार कठीण आणि कडक व्रत सांगितले.
पूर्णं वर्षसहस्रं तु कणधूममवाक्छिराः । यदि पास्यसि भद्रं ते ततो मन्त्रानवाप्स्यसि
जर तू पूर्ण हजार वर्षे डोकं खाली करून फक्त धूर पिलास, तर तुला हे मंत्र मिळतील. तुझे कल्याण होवो.
इत्युक्तोऽसौ प्रणम्येशं बाढमित्यब्रवीद्वचः । व्रतं चराम्यहं देव त्वयाज्ञप्तः सुरेश्वर
असे ऐकून त्याने प्रभूंना वंदन केले आणि म्हणाला, 'ठीक आहे, प्रभो, तुमच्या आज्ञेप्रमाणे मी हे व्रत पाळीन.'
व्यास उवाच इत्युक्त्वा शङ्करं काव्यश्चकार व्रतमुत्तमम् । धूमपानरतः शान्तो मन्त्रार्थं कृतनिश्चयः
व्यास म्हणाले: असे म्हणून काव्याने शंकरांना वचन दिले आणि मंत्र मिळवण्यासाठी धूर पिण्याचे, शांत राहण्याचे आणि दृढ निश्चयाचे श्रेष्ठ व्रत स्वीकारले.
ततो देवाः परिज्ञाय काव्यं व्रतरतं तदा । दैत्यान्दम्भरतांश्चैव बभूवुर्मन्त्रतत्पराः
नंतर देवांनी पाहिले की काव्य व्रतात मग्न आहे आणि दानव कपट करत आहेत, म्हणून ते मंत्र मिळवण्यास एकाग्र झाले.
विचार्य मनसा सर्वे संग्रामायोद्यता नृप । ययुर्धृतायुधास्तत्र यत्र ते दानवोत्तमाः
राजा, सर्वांनी मनाशी ठरवले आणि युद्धासाठी सज्ज होऊन शस्त्रे घेतली आणि जिथे ते श्रेष्ठ दानव होते तिथे गेले.
तानागतान्समीक्ष्याथ सायुधान्दंशितांस्तथा । आसंस्ते भयसंविग्ना दैत्या देवान्समन्ततः
ते देवता शस्त्रांनी सुसज्ज आणि रागाने आलेले पाहून दानव सर्व बाजूंनी वेढले गेले आणि घाबरले.
उत्पेतुः सहसा ते वै सन्नद्धान्भयकर्शिताः । अब्रुवन्वचनं तथ्यं ते देवान्वलदर्पितान्
भीतीने पछाडलेले दानव अचानक शस्त्र घेऊन उभे राहिले आणि आपल्या सामर्थ्यावर गर्व असलेल्या देवांना सत्य बोलले.
न्यस्तशस्त्रे भयवति आचार्ये व्रतमास्थिते । दत्त्वाभयं पुरा देवाः सम्प्राप्ता नो जिघांसया
आमची शस्त्रे खाली आहेत, आमचे गुरु व्रत करीत आहेत, आणि तुम्ही देवांनी पूर्वी आम्हाला अभय दिले होते, तरीही आता आम्हाला मारण्याच्या हेतूने आलात.
सत्यं वः क्व गतं देवा धर्मश्च श्रुतिनोदितः । न्यस्तशस्त्रा न हन्तव्या भीताश्च शरणं गताः
देवांनो, तुमचे सत्य कुठे गेले आणि शास्त्रांनी सांगितलेला धर्म कुठे आहे? ज्यांनी शस्त्रे खाली ठेवली आहेत आणि जे घाबरून शरण आले आहेत, त्यांना मारू नये.
देवा ऊचुः भवद्भिः प्रेषितः काव्यो मन्त्रार्थं कुहकेन च । तपो ज्ञातं हि युष्माकं तेन युध्याम एव हि
देव म्हणाले: काव्याला तुम्हीच मंत्र मिळवण्यासाठी कपटाने पाठवले, तुमचे तप आम्हाला माहीत आहे, म्हणूनच आम्ही लढतो.
सज्जा भवन्तु युद्धाय संरब्धाः शस्त्रपाणयः । शत्रुश्छिद्रेण हन्तव्य एष धर्मः सनातनः
सर्वजण युद्धासाठी सज्ज व्हावेत, शस्त्र हाती घेऊन उत्साही व्हावेत; शत्रूच्या दुर्बलतेवर वार करावा, हाच सनातन धर्म आहे.
व्यास उवाच तच्छ्रुत्वा वचनं दैत्या विचार्य च परस्परम् । पलायनपराः सर्वे निर्गता भयविह्वलाः
व्यास म्हणाले, ती वचने ऐकून दैत्यांनी आपापसात विचार केला आणि सर्वजण घाबरून, घाईघाईने पळून गेले.
शरणं दानवा जग्मुर्भीतास्ते काव्यमातरम् । दृष्ट्वा तानतिसन्तप्तानभयं च ददावथ
भयाने थरथर कापणारे दानव काव्याची आईकडे आश्रयाला गेले. तिने त्यांना इतके व्याकुळ पाहून त्यांना धीर दिला.
काव्यमातोवाच न भेतव्यं न भेतव्यं भयं त्यजत दानवाः । मत्सन्निधौ वर्तमानान्न भीर्भवितुमर्हति
काव्याची आई म्हणाली, "घाबरू नका, घाबरू नका; दानवांनो, भीती मनातून काढा. माझ्या उपस्थितीत असताना तुम्हाला काहीच भीती वाटू नये."
तच्छ्रुत्वा वचनं दैत्याः स्थितास्तत्र गतव्यथाः । निरायुधा ह्यसंभ्रान्तास्तत्राश्रमवरेऽसुराः
तिची वचने ऐकून दैत्य तिथेच राहिले, त्यांना आता काही काळजी नव्हती. शस्त्राशिवाय आणि मन शांत ठेवून ते त्या सुंदर आश्रमात निवांत होते.
देवास्तान्विद्रुतान्वीक्ष्य दानवास्ते पदानुगाः । अभिजग्मुः प्रसह्यैतानविचार्य बलाबलम्
देवतांनी दानव पळताना पाहिले आणि त्यांच्या मागे मागे गेले. आपली ताकद आणि कमकुवतपणा विचारून, त्यांनी त्यांचा पाठलाग केला.
तत्रागताः सुराः सर्वे हन्तुं दैत्यान्समुद्यताः । वारिताः काव्यमात्रापि जघ्नुस्तानाश्रमस्थितान्
तेथे सर्व देव दैत्यांना मारण्यासाठी आले. काव्याची आई थांबवत असतानाही, त्यांनी आश्रमात असलेल्या दानवांवर हल्ला केला.
हन्यमानान्सुरैर्दृष्ट्वा काव्यमातातिवेपिता । उवाच सर्वान्सनिद्रांस्तपसा वै करोम्यहम्
दैत्यांना देवांनी मारताना पाहून, काव्याची आई फारच घाबरली आणि म्हणाली, "मी माझ्या तपश्चर्येने तुम्हा सर्वांना झोपवते."
इत्युक्त्वा प्रेरिता निद्रा तानागत्य पपात च । सेन्द्रा निद्रावशं याता देवा मूकवदास्थिताः
असे म्हणून तिने झोप पाठवली, ती झोप सर्वांवर आली. इंद्रासह सर्व देव झोपेच्या वश झाले आणि गप्प उभे राहिले.