प्रह्लादनारायणयोर्युद्धे विष्णोरागमनवर्णनम् व्यास उवाच कुर्वंस्तीर्थविधिं तत्र हिरण्यकशिपोः सुतः । न्यग्रोधं सुमहच्छायमपश्यत्पुरतस्तदा
व्यास म्हणाले: तिथे तीर्थविधी करत असताना हिरण्यकशिपूचा पुत्र समोर एक मोठा, घनछायायुक्त वडाचे झाड पाहतो.
ददर्श बाणानपरान्नानाजातीयकांस्तदा । गृध्रपक्षयुतांस्तीव्राच्छिलाधौतान्महोज्वलान्
त्याने तिथे विविध प्रकारचे बाण पाहिले, काही गिधाडाच्या पिसांनी मढवलेले, धारदार, दगडावर घासलेले आणि तेजस्वी चमकणारे.
चिन्तयामास मनसा कस्येमे विशिखास्त्विह । ऋषीणामाश्रमे पुण्ये तीर्थे परमपावने
'हे बाण इथे कोणाचे असावेत? या पवित्र ऋषींच्या आश्रमात, या अत्यंत शुद्ध तीर्थावर?' असे त्याच्या मनात विचार आले.
एवं चिन्तयतानेन कृष्णाजिनधरौ मुनी । समुन्नतजटाभारौ दृष्टौ धर्मसुतौ तदा
अशा विचारात असताना त्याने दोन ऋषी पाहिले, जे धर्माचे पुत्र होते, काळ्या कृष्णमृगचर्मात आणि उंच जटांमध्ये होते.
तयोरग्रे धृते शुभ्रे धनुषी लक्षणान्विते । शार्ङ्गमाजगवञ्चैव तथाक्षय्यौ महेषुधी
त्यांच्या पुढे दोन शुभ्र, शुभ चिन्हांनी युक्त धनुष्ये ठेवलेली होती—शार्ङ्ग आणि आजगव, तसेच दोन अक्षय मोठ्या तूणीर होत्या.
ध्यानस्थौ तौ महाभागौ नरनारायणावृषी । दृष्ट्वा धर्मसुतौ तत्र दैत्यानामधिपस्तदा
ते दोघे महान भाग्यशाली नर-नारायण ऋषी ध्यानस्थ होते; धर्माचे पुत्र तिथे पाहून दैत्यांचा अधिपती...
क्रोधरक्तेक्षणस्तौ तु प्रोवाचासुरपालकः । किं भवद्भ्यां समारब्धो दम्भो धर्मविनाशनः
रागाने डोळे लाल झालेले असुरांचा रक्षक म्हणाला, 'तुम्ही दोघांनी हा कोणता ढोंग सुरू केला आहे, जो धर्माचा नाश करणारा आहे?'
न श्रुतं नैव दृष्टं हि संसारेऽस्मिन्कदापि हि । तपसश्चरणं तीव्रं तथा चापस्य धारणम्
'या जगात कधीही ऐकले किंवा पाहिले नाही की कोणी कठोर तप करत असताना एकाच वेळी धनुष्य धारण करतो.'
विरोधोऽयं युगे चाद्ये कथं युक्तं कलिप्रियम् । ब्राह्मणस्य तपो युक्तं तत्र किं चापधारणम्
'या युगाच्या प्रारंभात असा विरोध कसा योग्य आहे, जो कलियुगाला पोषक आहे? ब्राह्मणासाठी तप योग्य आहे; पण इथे धनुष्य का?'
क्व जटाधारणं देहे क्वेषुधी च विडम्बनौ । धर्मस्याचरणं युक्तं युवयोर्दिव्यभावयोः
'शरीरावर जटा ठेवणे आणि शस्त्र धारण करणे हे कसे एकत्र येईल? तुमच्या दिव्य स्वरूपाला धर्माचरणच शोभते.'
व्यास उवाच इति तस्य वचः श्रुत्वा नरः प्रोवाच भारत । का ते चिन्तात्र दैत्येन्द्र वृथा तपसि चावयोः
व्यास म्हणाले: त्याची ही वचने ऐकून नर म्हणाला, 'दैत्यराजा, आमच्या तपाबद्दल तुला उगाचच चिंता कशाला?'
सामर्थ्ये सति यत्कुर्यात्तत्संपद्येत तस्य हि । आवां कार्यद्वये मन्द समर्थौ लोकविश्रुतौ
'ज्याच्यात सामर्थ्य आहे, त्याने केलेले कार्यच सफल होते. आम्ही दोन्ही गोष्टींमध्ये समर्थ आहोत, म्हणून जगात प्रसिद्ध आहोत, अरे मंदबुद्धी.'
युद्धे तपसि सामर्थ्यं त्वं पुनः किं करिष्यसि । गच्छ मार्गे यथाकामं कस्मादत्र विकत्थसे
'युद्ध असो वा तप, सामर्थ्यच महत्त्वाचे असते. तू आणखी काय करणार? जसा हवे तसे मार्गाने जा—इथे का बढाई मारतोस?'
ब्रह्मतेजो दुराराध्यं न त्वं वेद विमोहितः । विप्रचर्चा न कर्तव्या प्राणिभिः सुखमीप्सुभिः
'ब्रह्मतेज मिळवणे फार कठीण आहे—तुला ते माहीत नाही, कारण तू भ्रमित आहेस. सुखाची इच्छा असणाऱ्यांनी वाद घालू नयेत.'
प्रह्लाद उवाच तापसौ मन्दबुद्धी स्थो मृषा वां गर्वमोहितौ । मयि तिष्ठति दैत्येन्द्रे धर्मसेतुप्रवर्तके
प्रह्लाद म्हणाला: 'तुम्ही दोघे तपस्वी मूर्ख आहात, तुमचा गर्व व्यर्थ आहे. मी, प्रह्लाद, दैत्यांचा राजा आणि धर्माचा आधार, इथे उभा असताना.'
न युक्तमेतत्तीर्थेऽस्मिन्नधर्माचरणं पुनः । का शक्तिस्तव युद्धेऽस्ति दर्शयाद्य तपोधन
'या पवित्र तीर्थावर अधर्माचे आचरण करणे योग्य नाही. युद्धात तुझ्यात काय ताकद आहे, ते आज दाखव, अरे तपशक्ती असलेल्या!'
व्यास उवाच तदाकर्ण्य वचस्तस्य नरस्तं प्रत्युवाच ह । युद्धस्वाद्य मया सार्धं यदि ते मतिरीदृशी
व्यास म्हणाले: ती शब्दं ऐकून त्या माणसाने उत्तर दिलं, "जर तुझी अशीच ठाम इच्छा असेल, तर माझ्याशी आता लढ."
अद्य ते स्फोटयिष्यामि मूर्धानमसुराधम । ( युद्धे श्रद्धा न ते पश्चाद्भविष्यति कदाचन ।)
"आज मी तुझं डोकं फोडून टाकीन, असुरांमध्ये नीच आहेस तू! यानंतर तुला कधीच युद्धात आत्मविश्वास राहणार नाही."
प्रह्लादो बलवानत्र प्रतिज्ञामारुरोह सः । येन केनाप्युपायेन जेष्यामि तावुभावपि
प्रह्लाद बलवान होता, त्याने शपथ घेतली, "कशाही मार्गाने का होईना, मी दोघांनाही हरवीन."
नरनारायणौ दान्तावृषी तपिसमन्वितौ । व्यास उवाच इत्युक्त्वा वचनं दैत्यः प्रतिगृह्य शरासनम्
नर आणि नारायण हे दोघे संयमी आणि तपस्वी होते. व्यास म्हणाले: असं म्हणून त्या दैत्याने धनुष्य उचललं.
आकृष्य तरसा चापं ज्याशब्दञ्च चकार ह । नरोऽपि धनुरादाय शरांस्तीव्राञ्छिलाशितान्
त्याने जोरात धनुष्य ओढलं आणि त्याचा ताण ऐकू आला; नरानेही धनुष्य घेतलं आणि धारदार दगडी टोकांचे बाण उचलले.
मुमोच बहुशः कोधात्प्रह्लादोपरि पार्थिव
राजाने रागाने प्रह्लादावर अनेक भयंकर बाण सोडले.
तान्दैत्यराजस्तपनीयपुङ्खै- श्चिच्छेद बाणैस्तरसा समेत्य । समीक्ष्य छिन्नांश्च नरः स्वसृष्टा- नन्यान्मुमोचाशु रुषान्वितो वै
दैत्यराजाने आपल्या सोन्याच्या टोकांच्या बाणांनी ते बाण वेगाने छाटले; आपले बाण छाटले गेलेले पाहून नराने रागाने इतर नवे बाण झटकन सोडले.
दैत्याथिपस्तानपि तीव्रवेगै- श्छित्त्वा जघानोरसि तं मुनीन्द्रम् । नरोऽपि तं पञ्चभिराशुगैश्च कुद्धोऽहनद्दैत्यपतिं बाहुदेशे
दैत्यांचा स्वामीही त्या वेगवान बाणांना छाटून, त्या श्रेष्ठ ऋषीला छातीवर घाव घातला; नरानेही रागाने पाच झपाट्याने सोडलेल्या बाणांनी दैत्यराजाला हातावर मारले.
सेन्द्राः सुरास्तत्र तयोर्हि युद्धं द्रष्टुं विमानैर्गगनस्थिताश्च । नरस्य वीर्यं युधि संस्थितस्य ते तुष्टुवुर्दैत्यपतेश्च भूयः
इंद्रासह सर्व देवता आकाशातील विमानांतून त्या दोघांचं युद्ध पाहायला उभे होते; युद्धात नऱ्याचं शौर्य आणि दैत्यपतीचंही त्यांनी कौतुक केलं.
ववर्ष दैत्याधिप आत्तचापः शिलीमुखानम्बुधरो यथापः । आदाय शार्ङ्ग धनुरप्रमेयं मुमोच बाणाञ्छितहेमपुङ्खान्
दैत्यांचा स्वामी धनुष्य हातात घेऊन जसा मेघ पाऊस पडतो तसा बाणांचा वर्षाव करू लागला; त्याने अपार शार्ङ्ग धनुष्य उचलून सोन्याच्या पिसांच्या बाणांचा मारा केला.
बभूव युद्धं तुमुलं तयोस्तु जयैषिणोः पार्थिव देवदैत्ययोः । ववर्षुराकाशपथे स्थितास्ते पुष्पाणि दिव्यानि प्रहृष्टचित्ताः
राजा आणि दिव्य दैत्य, दोघेही विजयासाठी झगडत असताना तिथे प्रचंड युद्ध पेटलं; आकाशात उभे असलेले आनंदित होऊन दिव्य फुलांची वृष्टी करू लागले.
चुकोप दैत्याधिपतिर्हरौ स मुमोच बाणानतितीव्रवेगान् । चिच्छेद तान्धर्मसुतः सुतीक्ष्णै- र्धनुर्विमुक्तैर्विशिखैस्तदाऽऽशु
दैत्यांचा स्वामी हरिवर रागावला आणि अतिशय वेगाने बाण सोडले; धर्मपुत्राने आपले धारदार धनुष्यबाणांनी ते झटकन छाटले.
ततो नारायणं बाणैः प्रह्लादश्चातिकर्षितैः । ववर्ष सुस्थितं वीरं धर्मपुत्रं सनातनम् । नारायणोऽपि तं वेगान्मुक्तैर्बाणैः शिलाशितैः
मग प्रह्लादाने स्थिर आणि सनातन धर्मपुत्र नारायणावर अतिशय बलवान बाणांचा वर्षाव केला; नारायणानेही दगडी टोकांचे बाण वेगाने सोडून त्याला घाव घातला.
तुतोदातीव पुरतो दैत्यानामधिपं स्थितम् । सन्निपातोऽम्बरे तत्र दिदृक्षूणां बभूव ह
त्याने समोर उभ्या असलेल्या दैत्यांच्या स्वामीला जबरदस्त मार दिला; तिथे आकाशात पाहायला उत्सुक असलेल्यांची गर्दी झाली.