शिशिरं भीममातङ्गं दारयन्स्वखरैर्नखैः । वसन्तकेसरी प्राप्तः पलाशकुसुमैर्मुने
हिवाळा म्हणजे जणू एखादा भयंकर हत्ती, त्याला वसंताच्या तीक्ष्ण नखांनी फाडून टाकलं आहे. वसंत ऋतू पळाशाच्या फुलांसह आला आहे, हे ऋषी.
रक्ताशोककरा तन्वी देवर्षे किंशुकाङ्घ्रिका । नीलाशोककचा श्यामा विकासिकमलानना
लाल अशोकाच्या हातांनी सजलेली ती किंशुक वेल, हे दिव्य ऋषी, आणि निळ्या अशोकाच्या केसांनी सजलेली काळी वेल, तिचं मुख उमललेल्या कमळासारखं आहे.
नीलेन्दीवरनेत्रा सा बिल्ववृक्षफलस्तनी । प्रोस्फुल्लकुन्दरदना मञ्जरीकर्णशोभिता
जिच्या डोळ्यांमध्ये निळ्या कमळाची छटा आहे, जिच्या स्तनांमध्ये बेलफळांची गोडाई आहे, जिचे दात उमललेल्या कुंदासारखे आहेत, आणि जिच्या कानात मंजिरीची शोभा आहे—
बन्धुजीवाधरा शुभ्रा सिन्धुवारनखोद्भवा । पुंस्कोकिलस्वरा पुण्या कदम्बवसना शुभा
जिचे ओठ बिंबासारखे लाल, जी शुभ्र आहे, जिचा जन्म सिंधुवाऱ्याच्या नखांतून झाला आहे, जिचा स्वर नर कोकिळासारखा गोड आहे, जी पुण्यवती आहे आणि कदंबाच्या फुलांनी सजलेली आहे.
बर्हिवृन्दकलापा च सारसस्वननूपुरा । वासन्ती बद्धरशना मत्तहंसगतिस्तथा
तिच्या अंगावर मोराच्या पिसांची माळ होती, पायात बगळ्याच्या स्वरासारखा आवाज करणारे नूपुर होते, वसंत ऋतूचे सुंदर वस्त्र नेसले होते, कमरेला कंबरपट्टा बांधलेला होता आणि ती मदमस्त हंसासारखी चालत होती.
पुत्रजीवांशुकन्यस्तरोमराजिविराजिता । वसन्तलक्ष्मीः सम्प्राप्ता ब्रह्मन् बदरिकाश्रमे
तिच्या अंगावर पुत्रजीवाच्या धाग्याचे वस्त्र होते, तिच्या गळ्यावर सुंदर केसांची रेषा शोभत होती. वसंतलक्ष्मी अशा स्वरूपात, हे ब्रह्मन्, बदरिकाश्रमात आली.
अकाले किमियं प्राप्ता विस्मयोऽयं ममाधुना । तपोविघ्नकरा नूनं देवर्षे परिचिन्तय
ही वसंतलक्ष्मी या वेळी कशी आली? मला याचे आश्चर्य वाटते. नक्कीच ही आमच्या तपस्येला विघ्न आणणारी आहे, हे दिव्य ऋषी, याचा विचार कर.
श्रूयते सुरनारीणां गानं ध्यानविनाशनम् । आवयोस्तपिभङ्गाय कृतं मघवता किल
स्वर्गातील स्त्रियांचे गाणे ध्यान भंग करते, असे ऐकिवात आहे. आपली तपस्या भंगावी म्हणून मघवानाने हे केले असावे, असे म्हणतात.
ऋतुराडन्यथाकाले प्रीतिं सञ्जनयेत्कथम् । विघ्नोऽयं विहितो भाति भीतेनासुरशत्रुणा
ऋतूंचा अधिपती योग्य काळाशिवाय आनंद कसा निर्माण करू शकेल? हा विघ्न असुरांचा शत्रू घाबरून घडवून आणला असावा, असे वाटते.
वाताः सुगन्धाः शीताश्च समायान्ति मनोहराः । नान्यत्कारणमस्तीह शतक्रतुकृतिं विना
मनाला मोहवणारे, सुगंधी आणि गार वारे वाहू लागले आहेत. या सर्वांचा दुसरा कोणताही कारण नाही, हे सर्व शतक्रतूच्या कृतीमुळेच आहे.
इति ब्रुवति विप्राग्र्ये देवे नारायणे विभौ । सर्वे दृष्टिपथं प्राप्ता मन्मथप्रमुखास्तदा
त्या श्रेष्ठ ब्राह्मणाने देव नारायणाशी असे बोलत असताना, त्या वेळी कामदेव पुढे करून सर्वजण त्यांच्या नजरेस पडले.
ददर्श भगवान्सर्वान्नरो नारायणस्तथा । विस्मयाविष्टमनसौ बभूवतुरुभावपि
भगवान नारायण आणि नर यांनी त्यांना सर्वांना पाहिले; दोघांच्याही मनात मोठे आश्चर्य निर्माण झाले.
मन्मथं मेनकां चैव रम्भां चैव तिलोत्तमाम् । पुष्पगन्धां सुकेशीं च महाश्वेतां मनोरमाम्
त्यांनी कामदेव, मेनका, रंभा, तिलोत्तमा, पुष्पगंधा, सुकेशी, महाश्वेता आणि मनोरमा यांना पाहिले.
प्रमद्वरां धृताचीञ्च गीतज्ञां चारुहासिनीम् । चन्द्रप्रभां च सोमां च कोकिलालापमण्डिताम्
त्यांनी प्रमद्वरा, धृताची, गाण्यात पारंगत आणि सुंदर हास्य असलेली, चंद्रप्रभा, सोमा आणि कोकिळाच्या स्वराने सजलेली स्त्री पाहिली.
विद्युन्मालाम्बुजाक्ष्यौ च तथा काञ्चनमालिनीम्। एताश्चान्या वरारोहा दृष्टास्ताभ्यां तदान्तिके
त्यांनी विद्युत्माला, अंबुजाक्षी आणि सोन्याची माळ घातलेली स्त्री पाहिली; तसेच अनेक सुंदर बांध्याच्या इतर स्त्रियाही त्यांच्या जवळ दिसल्या.
तासां द्व्यष्टसहस्राणि पञ्चाशदधिकानि च । वीक्ष्य तौ विस्मितौ जातौ कामसैन्यं सुविस्तरम्
त्यांनी दोन हजार पंच्याण्णव (२०५०) स्त्रिया पाहिल्या आणि कामदेवाच्या या विशाल सैन्याचे त्यांना मोठे आश्चर्य वाटले.
प्रणम्याग्रे स्थिताः सर्वा देववाराङ्गनास्तदा । दिव्याभरणभूषाढ्या दिव्यमालोपशोभिताः
त्या सर्व दिव्य अप्सरा नम्रपणे समोर उभ्या राहिल्या, दिव्य दागिन्यांनी आणि सुंदर माळांनी सजलेल्या होत्या.
जगुश्छलेन ताः सर्वाः पृथिव्यामतिदुर्लभम् । तत्तथावस्थितं दिव्यं मन्मथादिविवर्धनम्
त्या सर्वांनी कौशल्याने असे गाणे गायले, जे पृथ्वीवर फारच दुर्मिळ आहे. त्या दिव्य स्त्रियांचे ते संमेलन कामदेवाचे सामर्थ्य वाढवत तिथेच राहिले.
शुश्राव भगवान्विष्णुर्नरो नारायणस्तदा । श्रुत्वा प्रोवाच तास्तत्र प्रीत्या नारायणो मुनिः
मग भगवान विष्णू, नर आणि नारायण यांनी ते गाणे ऐकले. ऐकल्यावर नारायण ऋषींनी त्यांना तेथे प्रेमाने बोलावले.
आस्यतां सुखमत्रैव करोम्यातिथ्यमद्भुतम् । भवत्योऽतिथिधर्मेण प्राप्ताःस्वर्गात्सुमध्यमाः
इथेच आरामात बसा, मी तुम्हा सर्वांचे सुंदर आदरातिथ्य करतो. तुम्ही स्वर्गातून पाहुण्या म्हणून, सुंदर बांध्याच्या स्त्रिया, येथे आलात.
व्यास उवाच साभिमानस्तु सञ्चातस्तदा नारायणो मुनिः । इन्द्रेण प्रेषिता नूनं तथा विघ्नचिकीर्षया
व्यास म्हणाले: त्या वेळी नारायण ऋषी अभिमानाने म्हणाले, 'हे सर्व इंद्राने तपस्येला विघ्न घालण्यासाठी पाठवले असावेत.'
वराक्यः का इमाः सर्वाः सृजाम्यद्य नवाः किल । एताभ्यो दिव्यरूपाश्च दर्शयामि तपोबलम्
या सर्व स्त्रिया कोण आहेत? आज मी नवीन आणि अधिक दिव्य रूपे निर्माण करतो, आणि माझ्या तपश्चर्येचे सामर्थ्य दाखवतो.
इति सञ्चिन्त्य मनसा करेणोरुं प्रताड्य वै । तरसोत्पादयामास नारीं सर्वाङ्गसुन्दरीम्
असं विचार करताच त्याने आपल्या हाताने मांडीवर जोरात मारले आणि क्षणातच सर्व अंगांनी सुंदर अशी एक स्त्री निर्माण केली.
नारायणोरुसम्भूता ह्युर्वशीति ततः शुभा । ददृशुस्ताः स्थितास्तत्र विस्मयं परमं ययुः
त्या नारायणाच्या मांडीवरून जन्मलेली शुभ स्त्री उर्वशी असे नाव मिळवली; तिथे उभ्या असलेल्या सर्वांनी तिला पाहिले आणि अत्यंत आश्चर्यचकित झाले.
तासां च परिचर्यार्थं तावतीश्चातिसुन्दरीः । प्रादुश्चकार तरसा तदा मुनिरसम्भ्रमः
त्यांच्या सेवेसाठी, त्या ऋषीने कोणतीही घाई न करता, तितक्याच अतिशय सुंदर स्त्रिया झटक्यात निर्माण केल्या.
गायन्त्यश्च हसन्त्यश्च नानोपायनपाणयः । प्रणेमुस्ता मुनी सर्वाः स्थिताः कृत्वाञ्जलिं पुरः
त्या सर्व स्त्रिया गात, हसत, वेगवेगळ्या भेटवस्तू हातात घेऊन, ऋषींसमोर उभ्या राहून दोन्ही हात जोडून वंदन करू लागल्या.
तां वीक्ष्य विभ्रमकरीं तपसो विभूतिं ॥ देवाङ्गना हि मुमुहुः प्रविमोहयन्त्यः । ऊचुश्च तौ प्रमुदिताननपद्यशोभा रोमोद्गमोल्लसितचारुनिजाङ्गवल्ल्यः
ती मोह घडवणारी आणि तपश्चर्येची शोभा असलेली उर्वशी पाहून, देवांगना गोंधळून गेल्या, त्यांच्या मनात गोंधळ निर्माण झाला; आनंदाने त्यांच्या चेहऱ्यावर तेज आले आणि अंगावर रोमांच उभे राहिले.
कुर्युः कथं स्तुतिमहो तपसो महत्त्वं धैर्यं तथैव भवतामभिवीक्ष्य बालाः । अस्मत्कटाक्षविषदिग्धशरेण दग्धः को वा न तत्र भवतां मनसो व्यथा न
तुमच्या तपश्चर्येचे आणि धैर्याचे आम्ही किती कौतुक करावे? तुमच्याकडे पाहून, तरुणांनो, आमच्या मनात आश्चर्य दाटून येते. तुमच्या कटाक्षाच्या बाणाने जखमी झाल्यावर कोणाचे मन यातना अनुभवणार नाही?
ज्ञातौ युवां नरहरेः परमांशभूतौ देवौ मुनी शमदमादिनिधी सदैव । सेवानिमित्तमिह नो गमनं न कामं कार्यं हरेः शतमखस्य विधातुमेव
आम्हाला माहीत आहे की तुम्ही दोघे नरहरिचे श्रेष्ठ अंश आहात, देवतुल्य ऋषी, नेहमीच शांतता आणि संयम यांचे खजिने. आम्ही येथे केवळ सेवेसाठी आलो आहोत, इच्छेने नाही, तर हरिच्या कार्यासाठी.
भाग्येन केन युवयोः किल दर्शनं नः सम्पादितं न विदितं खलु सञ्चितं तत् । चित्तं क्षमं निजजने विहितं युवाभ्या- मस्मद्विधे किल कृतागसि तापमुक्तम्
कश्या भाग्याने आम्हाला तुमचे दर्शन मिळाले, हे आम्हाला माहीत नाही. आमचे मन, आपल्यासारख्या लोकांमध्ये रमणारे, तुम्ही दोघांनी शुद्ध केले; आमच्यासारख्या पापींचा त्रास दूर झाला.