बभूवुः कोकिलालापा वृक्षाग्रेषु मनोहराः । वल्ल्योऽपि पुष्पिताः सर्वा आलिलिङ्गुर्नगोत्तमान्
झाडांच्या टोकांवर कोकिळांचे गोड स्वर मन मोहून टाकत होते. सगळ्या फुललेल्या वेलींनी मोठ्या झाडांना अलगद बिलगून घेतलं होतं.
प्राणिनः स्वासु भार्यासु प्रेमयुक्ताः स्मरातुराः । बभूवुश्चातिमत्ताश्च क्रीडासक्ताः परस्परम्
सर्व प्राणी आपल्या जोडीदारांवर प्रेमाने आणि कामभावनेने भारावून गेले होते. ते अतिशय आनंदात आणि एकमेकांशी खेळण्यात मग्न झाले होते.
ववुर्मन्दाः सुगन्धाश्च सुस्पर्शा दक्षिणानिलाः । इन्द्रियाणि प्रमाथीनि मुनीनामपि चाभवन्
मंद, सुगंधी आणि थंड दक्षिण वारे वाहू लागले. त्या वार्यामुळे अगदी ऋषींचीही इंद्रिये अस्वस्थ झाली.
रतियुक्तस्ततः कामः पूरयन्पञ्चमार्गणान् । चकार त्वरितस्तत्र वासं बदरिकाश्रमे
नंतर रतीसोबत कामदेव तिथे बदरिकाश्रमात वेगाने आला आणि आपल्या पाच बाणांनी सर्वत्र मोह पसरवला.
रम्भा तिलोत्तमाद्याश्च गत्वा तत्र वराश्रमे । गानं चकुः सुगीतज्ञाः स्वरतानसमन्वितम्
रंभा, तिलोत्तमा आणि इतर अप्सरा त्या सुंदर आश्रमात गेल्या आणि त्या सर्व गाण्यात पारंगत असल्याने, सुंदर स्वरात गाऊ लागल्या.
तच्छ्रुत्वा मधुरोद्गीतं कोकिलानाञ्च कूजितम् । भ्रमरालिविरावञ्च प्रबुद्धौ तौ मुनीश्वरौ
त्या गोड गाण्याचा आणि कोकिळांच्या कुजनाचा, तसेच मधमाश्यांच्या गूंजांचा आवाज ऐकून ते दोन्ही महान ऋषी जागे झाले.
ऋतुराजमकाले तु दृष्ट्वा तौ पुष्पितं वनम् । जातौ चिन्तापरौ तत्र नरनारायणावृषी
ऋतूच्या वेळी नसताना सगळं वन फुललेलं पाहून नर आणि नारायण हे दोघे ऋषी खोल विचारात पडले.
किमद्य शिशिरापायः संभृतः समयं विना । प्राणिनो विह्वलाः सर्वे लक्ष्यन्तेऽतिस्मरातुराः
"आज हिवाळा वेळेपूर्वी संपला आहे का? सगळे प्राणी अस्वस्थ दिसत आहेत आणि कामभावनेने ग्रासलेले आहेत."
कालधर्मविपर्यासः कथमद्य दुरासदः । नरं नारायणः प्राह विस्मयोत्कुल्ललोचनः
"आज काळाचा हा असा उलटफेर कसा झाला?" असे म्हणत नारायण विस्मयाने डोळे मोठे करून नराला म्हणाला.
नारायण उवाच पश्य भ्रातरिमे वृक्षाः पुष्पिताः प्रतिभान्ति वै । कोकिलालापसङ्घुष्टा भ्रमरालिविराजिताः
नारायण म्हणाले, "भाऊ, पाहा, ही झाडं फुलांनी बहरली आहेत. कोकिळांच्या गोड आवाजाने आणि मधमाश्यांच्या गूंजांनी सगळीकडे गोडवा पसरला आहे."
शिशिरं भीममातङ्गं दारयन्स्वखरैर्नखैः । वसन्तकेसरी प्राप्तः पलाशकुसुमैर्मुने
हिवाळा म्हणजे जणू एखादा भयंकर हत्ती, त्याला वसंताच्या तीक्ष्ण नखांनी फाडून टाकलं आहे. वसंत ऋतू पळाशाच्या फुलांसह आला आहे, हे ऋषी.
रक्ताशोककरा तन्वी देवर्षे किंशुकाङ्घ्रिका । नीलाशोककचा श्यामा विकासिकमलानना
लाल अशोकाच्या हातांनी सजलेली ती किंशुक वेल, हे दिव्य ऋषी, आणि निळ्या अशोकाच्या केसांनी सजलेली काळी वेल, तिचं मुख उमललेल्या कमळासारखं आहे.
नीलेन्दीवरनेत्रा सा बिल्ववृक्षफलस्तनी । प्रोस्फुल्लकुन्दरदना मञ्जरीकर्णशोभिता
जिच्या डोळ्यांमध्ये निळ्या कमळाची छटा आहे, जिच्या स्तनांमध्ये बेलफळांची गोडाई आहे, जिचे दात उमललेल्या कुंदासारखे आहेत, आणि जिच्या कानात मंजिरीची शोभा आहे—
बन्धुजीवाधरा शुभ्रा सिन्धुवारनखोद्भवा । पुंस्कोकिलस्वरा पुण्या कदम्बवसना शुभा
जिचे ओठ बिंबासारखे लाल, जी शुभ्र आहे, जिचा जन्म सिंधुवाऱ्याच्या नखांतून झाला आहे, जिचा स्वर नर कोकिळासारखा गोड आहे, जी पुण्यवती आहे आणि कदंबाच्या फुलांनी सजलेली आहे.
बर्हिवृन्दकलापा च सारसस्वननूपुरा । वासन्ती बद्धरशना मत्तहंसगतिस्तथा
तिच्या अंगावर मोराच्या पिसांची माळ होती, पायात बगळ्याच्या स्वरासारखा आवाज करणारे नूपुर होते, वसंत ऋतूचे सुंदर वस्त्र नेसले होते, कमरेला कंबरपट्टा बांधलेला होता आणि ती मदमस्त हंसासारखी चालत होती.
पुत्रजीवांशुकन्यस्तरोमराजिविराजिता । वसन्तलक्ष्मीः सम्प्राप्ता ब्रह्मन् बदरिकाश्रमे
तिच्या अंगावर पुत्रजीवाच्या धाग्याचे वस्त्र होते, तिच्या गळ्यावर सुंदर केसांची रेषा शोभत होती. वसंतलक्ष्मी अशा स्वरूपात, हे ब्रह्मन्, बदरिकाश्रमात आली.
अकाले किमियं प्राप्ता विस्मयोऽयं ममाधुना । तपोविघ्नकरा नूनं देवर्षे परिचिन्तय
ही वसंतलक्ष्मी या वेळी कशी आली? मला याचे आश्चर्य वाटते. नक्कीच ही आमच्या तपस्येला विघ्न आणणारी आहे, हे दिव्य ऋषी, याचा विचार कर.
श्रूयते सुरनारीणां गानं ध्यानविनाशनम् । आवयोस्तपिभङ्गाय कृतं मघवता किल
स्वर्गातील स्त्रियांचे गाणे ध्यान भंग करते, असे ऐकिवात आहे. आपली तपस्या भंगावी म्हणून मघवानाने हे केले असावे, असे म्हणतात.
ऋतुराडन्यथाकाले प्रीतिं सञ्जनयेत्कथम् । विघ्नोऽयं विहितो भाति भीतेनासुरशत्रुणा
ऋतूंचा अधिपती योग्य काळाशिवाय आनंद कसा निर्माण करू शकेल? हा विघ्न असुरांचा शत्रू घाबरून घडवून आणला असावा, असे वाटते.
वाताः सुगन्धाः शीताश्च समायान्ति मनोहराः । नान्यत्कारणमस्तीह शतक्रतुकृतिं विना
मनाला मोहवणारे, सुगंधी आणि गार वारे वाहू लागले आहेत. या सर्वांचा दुसरा कोणताही कारण नाही, हे सर्व शतक्रतूच्या कृतीमुळेच आहे.
इति ब्रुवति विप्राग्र्ये देवे नारायणे विभौ । सर्वे दृष्टिपथं प्राप्ता मन्मथप्रमुखास्तदा
त्या श्रेष्ठ ब्राह्मणाने देव नारायणाशी असे बोलत असताना, त्या वेळी कामदेव पुढे करून सर्वजण त्यांच्या नजरेस पडले.
ददर्श भगवान्सर्वान्नरो नारायणस्तथा । विस्मयाविष्टमनसौ बभूवतुरुभावपि
भगवान नारायण आणि नर यांनी त्यांना सर्वांना पाहिले; दोघांच्याही मनात मोठे आश्चर्य निर्माण झाले.
मन्मथं मेनकां चैव रम्भां चैव तिलोत्तमाम् । पुष्पगन्धां सुकेशीं च महाश्वेतां मनोरमाम्
त्यांनी कामदेव, मेनका, रंभा, तिलोत्तमा, पुष्पगंधा, सुकेशी, महाश्वेता आणि मनोरमा यांना पाहिले.
प्रमद्वरां धृताचीञ्च गीतज्ञां चारुहासिनीम् । चन्द्रप्रभां च सोमां च कोकिलालापमण्डिताम्
त्यांनी प्रमद्वरा, धृताची, गाण्यात पारंगत आणि सुंदर हास्य असलेली, चंद्रप्रभा, सोमा आणि कोकिळाच्या स्वराने सजलेली स्त्री पाहिली.
विद्युन्मालाम्बुजाक्ष्यौ च तथा काञ्चनमालिनीम्। एताश्चान्या वरारोहा दृष्टास्ताभ्यां तदान्तिके
त्यांनी विद्युत्माला, अंबुजाक्षी आणि सोन्याची माळ घातलेली स्त्री पाहिली; तसेच अनेक सुंदर बांध्याच्या इतर स्त्रियाही त्यांच्या जवळ दिसल्या.
तासां द्व्यष्टसहस्राणि पञ्चाशदधिकानि च । वीक्ष्य तौ विस्मितौ जातौ कामसैन्यं सुविस्तरम्
त्यांनी दोन हजार पंच्याण्णव (२०५०) स्त्रिया पाहिल्या आणि कामदेवाच्या या विशाल सैन्याचे त्यांना मोठे आश्चर्य वाटले.
प्रणम्याग्रे स्थिताः सर्वा देववाराङ्गनास्तदा । दिव्याभरणभूषाढ्या दिव्यमालोपशोभिताः
त्या सर्व दिव्य अप्सरा नम्रपणे समोर उभ्या राहिल्या, दिव्य दागिन्यांनी आणि सुंदर माळांनी सजलेल्या होत्या.
जगुश्छलेन ताः सर्वाः पृथिव्यामतिदुर्लभम् । तत्तथावस्थितं दिव्यं मन्मथादिविवर्धनम्
त्या सर्वांनी कौशल्याने असे गाणे गायले, जे पृथ्वीवर फारच दुर्मिळ आहे. त्या दिव्य स्त्रियांचे ते संमेलन कामदेवाचे सामर्थ्य वाढवत तिथेच राहिले.
शुश्राव भगवान्विष्णुर्नरो नारायणस्तदा । श्रुत्वा प्रोवाच तास्तत्र प्रीत्या नारायणो मुनिः
मग भगवान विष्णू, नर आणि नारायण यांनी ते गाणे ऐकले. ऐकल्यावर नारायण ऋषींनी त्यांना तेथे प्रेमाने बोलावले.
आस्यतां सुखमत्रैव करोम्यातिथ्यमद्भुतम् । भवत्योऽतिथिधर्मेण प्राप्ताःस्वर्गात्सुमध्यमाः
इथेच आरामात बसा, मी तुम्हा सर्वांचे सुंदर आदरातिथ्य करतो. तुम्ही स्वर्गातून पाहुण्या म्हणून, सुंदर बांध्याच्या स्त्रिया, येथे आलात.