लोहशङ्कुरिव क्षिप्तो गर्भो वै हृदये मम । येन केनाप्युपायेन पातयाद्य शतक्रतो
माझ्या हृदयात जणू लोखंडाचा काटा घुसल्यासारखा हा गर्भ आहे; हे शक्रा, काहीही करून आजच तो खाली पडू दे.
सामदानबलेनापि हिंसनीयस्त्वया सुतः । दित्या गर्भो महाभाग मम चेदिच्छसि प्रियम्
जर तुला माझं समाधान हवं असेल, तर साम, दान किंवा बलाचा वापर करूनसुद्धा, हे भाग्यवान, तू दितीचा हा गर्भ नष्ट कर.
व्यास उवाच श्रुत्वा मातृवचः शक्रो विचिन्त्य मनसा ततः । जगामापरमातुः स समीपममराधिपः
व्यास म्हणाले: आईचं बोलणं ऐकून, शक्राने मनात विचार केला आणि मग तो आपल्या दुसऱ्या आईजवळ गेला.
ववन्दे विनयात्पादौ दित्याः पापमतिर्नृप । प्रोवाच विनयेनासौ मधुरं विषगर्भितम्
त्याने नम्रतेने दितीचे पाय धरून वंदन केले, जरी मनात कपट होतं; आणि गोड, पण विषारी शब्दांनी तिला नम्रपणे बोलला.
इन्द्र उवाच मातस्त्वं व्रतयुक्तासि क्षीणदेहातिदुर्बला । सेवार्थमिह सम्प्राप्तः किं कर्तव्यं वदस्व मे
इंद्र म्हणाला: आई, तू व्रतस्थ आहेस, तुझं शरीर खूपच कृश आणि अशक्त झालं आहे; मी तुझी सेवा करायला आलोय, मला काय करावं ते सांग.
पादसंवाहनं तेऽहं करिष्यामि पतिव्रते । गुरुशुश्रूषणात्पुण्यं लभते गतिमक्षयाम्
हे पतिव्रता, मी तुझे पाय दाबतो; गुरुची सेवा केल्याने माणसाला अमर पुण्य आणि सर्वोच्च स्थान मिळतं.
न मे किमपि भेदोऽस्ति तथादित्या शपे किल । इत्युक्त्वा चरणौ स्पृष्टा संवाहनपरोऽभवत्
माझ्या मनात तुझ्याबद्दल काहीही कपट नाही—अशी मी अदितीवर शपथ घेतो; असं म्हणून त्याने तिचे पाय स्पर्श करून त्यांना दाबायला सुरुवात केली.
संवाहनसुखं प्राप्य निद्रामाप सुलोचना । श्रान्ता व्रतकृशा सुप्ता विश्वस्ता परमा सती
पाय दाबल्याने मिळालेल्या सुखामुळे ती सुंदर डोळ्यांची दिती झोपली; व्रतामुळे थकलेली आणि कृश झालेली ती पूर्ण विश्वासाने आणि पवित्रतेने झोपली.
तां निद्रावशमापन्नां विलोक्य प्राविशत्तनुम् । रूपं कृत्वातिसूक्ष्मञ्च शस्त्रपाणिः समाहितः
ती झोपेच्या अधीन झाली हे पाहून, इंद्राने अतिशय सूक्ष्म रूप घेऊन, हातात शस्त्र धरून, एकाग्र मनाने तिच्या शरीरात प्रवेश केला.
उदरं प्रविवेशाशु तस्या योगबलेन वै । गर्भं चकर्त वज्रेण सप्तधा पविनायकः
योगशक्तीने त्याने पटकन तिच्या उदरात प्रवेश केला आणि वज्राने त्या गर्भाचे सात तुकडे केले.
रुरोद च तदा बालो वज्रेणाभिहतस्तथा । मा रुदेति शनैर्वाक्यमुवाच मघवानमुम्
वज्राचा आघात झाल्यावर तो बाळ रडू लागला; मग मघवानाने त्याला हळूच सांगितलं, 'रडू नकोस.'
शकलानि पुनः सप्त सप्तधा कर्तितानि च । तदा चैकोनपञ्चाशन्मरुतश्चाभवन्नृप
त्या सात तुकड्यांचे पुन्हा सात भाग केले गेले; अशा प्रकारे, राजन, एकूण एकोणपन्नास मरुतांचा जन्म झाला.
तदा प्रबुद्धा सुदती ज्ञात्वा गर्भं तथाकृतम् । इन्द्रेण छलरूपेण चुकोप भृशदुःखिता
तेव्हा सुंदर दातांची दिती जागी झाली, आणि इंद्राने कपटाने तिच्या गर्भाशी असं वागलं हे कळल्यावर ती फारच रागावली आणि दुःखी झाली.
भगिनीकृतं तु सा बुद्ध्वा शशाप कुपिता तदा । अदितिं मघवन्तञ्च सत्यव्रतपरायणा
आपला मुलगा नष्ट झाला हे समजल्यावर, सत्य आणि व्रताला वाहिलेली दिती त्या क्षणी रागाने अदिती आणि मघवानाला शाप दिला.
यथा मे कर्तितो गर्भस्तव पुत्रेण छद्मना । तथा तन्नाशमायातु राज्यं त्रिभुवनस्य तु
जसा माझा गर्भ तुझ्या मुलाने कपटाने नष्ट केला, तसंच त्रिभुवनाचं राज्यही नष्ट होवो.
यथा गुप्तेन पापेन मम गर्भो निपातितः । अदित्या पापचारिण्या यथा मे घातितः सुतः
जसा माझा गर्भ लपून केलेल्या पापाने खाली पाडला, आणि माझा मुलगा पापी अदितीने मारला—
तस्याः पुत्रास्तु नश्यन्तु जाता जाताः पुनः पुनः । कारागारे वसत्वेषा पुत्रशोकातुरा भृशम्
तिचे पुत्र पुन्हा पुन्हा जन्माला येताच नष्ट होवोत; आणि ती आपल्या मुलांच्या दुःखाने फारच व्याकुळ होऊन कारागृहात राहो.
अन्यजन्मनि चाप्येव मृतापत्या भविष्यति । व्यास उवाच इत्युत्सृष्टं तदा श्रुत्वा शापं मरीचिनन्दनः
आणि दुसऱ्या जन्मातही तिच्या मुलांना मृत्यू येईल. व्यास म्हणाले: त्या वेळी दिलेला हा शाप ऐकून, मरीचीचा पुत्र—
उवाच प्रणयोपेतो वचनं शमयन्निव । मा कोपं कुरु कल्याणि पुत्रास्ते बलवत्तराः
त्यांनी प्रेमाने, तिचे मन शांत करावं अशा स्वरात सांगितलं — 'हे कल्याणी, राग करू नकोस; तुझे पुत्र बलवान आहेत.'
भविष्यन्ति सुराः सर्वे मरुतो मघवत्सखाः । शापोऽयं तव वामोरु त्वष्टाविंशेऽथ द्वापरे
सर्व देवता मगवानाचे मित्र म्हणून मरुत होतील; हे तुझे शाप, सुंदर पाय असलेल्या सती, अठ्ठाविसाव्या द्वापारयुगात फळाला येईल.
अंशेन मानुषं जन्म प्राप्य भोक्ष्यति भामिनी । वरुणेनापि दत्तोऽस्ति शापः सन्तापितेन च
तो तेजस्विनी, अंशाने मानवजन्म घेऊन त्याचे फळ भोगेल; वरुणानेही दुःखातून शाप दिला आहे.
उभयोः शापयोगेन मानुषीयं भविष्यति । व्यास उवाच पतिनाश्वासिता देवी सन्तुष्टा साभवत्तदा
दोन्ही शापांच्या संयोगाने तो मानव होईल. व्यास म्हणाले — पतीने दिलेल्या धीराने देवी त्या वेळी समाधानी झाली.
नोवाच विप्रियं किञ्चित्ततः सा वरवर्णिनी । इति ते कथितं राजन् पूर्वशापस्य कारणम्
ती सुंदर स्त्री त्यानंतर काहीही अप्रिय बोलली नाही; राजन, अशा रीतीने पूर्वीच्या शापाचे कारण तुला सांगितले.
अदितिर्देवकी जाता स्वांशेन नृपसत्तम
हे श्रेष्ठ राजन, अदितीने आपल्या अंशाने देवकी म्हणून जन्म घेतला.
अधमजगतः स्थितिवर्णनम् राजोवाच विस्मितोऽस्मि महाभाग श्रुत्वाख्यानं महामते । संसारोऽयं पापरूपः कथं मुच्येत बन्धनात्
राजा म्हणाला — हे भाग्यवान आणि बुद्धिमान ऋषी, हे कथानक ऐकून मी अचंबित झालो आहे. हा संसार पापमय आहे; या बंधनातून मुक्ती कशी मिळेल?
कश्यपस्यापि दायादस्त्रिलोकीविभवे सति । कृतवानीदृशं कर्म को न कुर्याञ्चुगुप्सितम्
त्रैलोक्याचा राज्याभिषेक असतानाही कश्यपाचा वारस असं कर्म करतो, तर निंदा होईल असं कोण करणार नाही?
गर्भे प्रविश्य बालस्य हननं दारुणं किल । सेवामिषेण मातुश्च कृत्वा शपथमद्भुतम्
गर्भात जाऊन बाळाचा वध करणे हे फारच भयंकर कृत्य आहे; आईच्या सेवेच्या आणि मांसाच्या लोभासाठी त्याने अद्भुत अशी शपथ घेतली.
शास्ता धर्मस्य गोप्ता च त्रिलोक्याः पतिरप्युत । कृतवानीदृशं कर्म को न कुर्यादसाम्प्रतम्
धर्माचा रक्षक आणि त्रैलोक्याचा स्वामी असतानाही त्याने असं कर्म केलं; मग आता असं वागणं कोण टाळेल?
पितामहा मे संग्रामे कुरुक्षेत्रेऽतिदारुणम् । कृतवन्तस्तथाश्चर्यं दुष्टं कर्म जगद्गुरो
कुरुक्षेत्राच्या युद्धात माझ्या आजोबांनी अतिशय भयंकर आणि आश्चर्यकारक, पण वाईट अशी कृत्ये केली, हे जगाचे गुरु.
भीष्मोद्रोणः कृपः कर्णो धर्माशोऽपि युधिष्ठिरः । सर्वे विरुद्धधर्मेण वासुदेवेन नोदिताः
भीष्म, द्रोण, कृप, कर्ण आणि धर्मात्मा युधिष्ठिर — हे सर्व वासुदेवाच्या प्रेरणेने धर्माच्या विरुद्ध वागले.