धन्यास्ते मुनयः शान्ता जितो यैर्लोभ एव च । वैखानसैः शमपरैः प्रतिग्रहपराङ्मुखैः
जे ऋषी शांत आहेत, ज्यांनी लोभ जिंकला आहे, जे वैखानस आहेत आणि जे दान स्वीकारत नाहीत — ते खरोखर धन्य आहेत.
संसारे बलवाञ्छत्रुर्लोभोऽमेध्योऽवरः सदा । कश्यपोऽपि दुराचारः कृतस्नेहो दुरात्मना
संसारात लोभ हा नेहमीच बलवान, अपवित्र आणि नीच शत्रू आहे; कश्यपसुद्धा चुकीचं वागला आणि वाईट मनानं आसक्त झाला.
ब्रह्मापि तं शशापाथ कश्यपं मुनिसत्तमम् । मर्यादारक्षणार्थं हि पौत्रं परमवल्लभम्
ब्रह्मदेवांनी देखील योग्य मर्यादा राखण्यासाठी आपल्या अत्यंत प्रिय नातू कश्यप ऋषीला शाप दिला.
अंशेन त्वं पृथिव्यां वै प्राप्य जन्म यदोः कुले । भार्याभ्यां संयुतस्तत्र गोपालत्वं करिष्यसि
तू आपल्या अंशाने पृथ्वीवर यदूच्या कुळात जन्म घेशील आणि तिथे दोन पत्नींसह गोपाळाचे रूप धारण करशील.
व्यास उवाच एवं शप्तः कश्यपोऽसौ वरुणेन च ब्रह्मणा । अंशावतरणार्थाय भूभारहरणाय च
व्यास म्हणाले: अशा प्रकारे कश्यप ऋषींना वरुण आणि ब्रह्मदेव यांनी अंशावतार आणि पृथ्वीवरील भार कमी करण्यासाठी शाप दिला.
तथा दित्यादितिः शप्ता शोकसन्तप्तया भृशम् । जाता जाता विनश्येरंस्तव पुत्रास्तु सप्त वै
त्याचप्रमाणे, दुःखाने व्याकुळ झालेल्या दितीने अदितीलाही शाप दिला, त्यामुळे तुझे सातही पुत्र जन्मताच नष्ट होतील.
जनमेजय उवाच कस्माद्दित्या च भगिनी शप्तेन्द्रजननी मुने । कारणं वद शापे च शोकस्तु मुनिसत्तम
जनमेजय म्हणाले: हे मुनीश्रेष्ठ, इंद्राची आई आणि भगिनी असलेल्या अदितीला शाप का मिळाला? त्या शापाचे आणि दुःखाचे कारण मला सांगा.
सूत उवाच पारीक्षितेन पृष्टस्तु व्यासः सत्यवतीसुतः । राजानं प्रत्युवाचेदं कारणं सुसमाहितः
सूतम्हणाले: सत्यवतीपुत्र व्यासांना परीक्षिताने विचारले, तेव्हा त्यांनी राजाला अत्यंत मन लावून त्या कारणाचे स्पष्टीकरण दिले.
व्यास उवाच राजन् दक्षसुते द्वे तु दितिश्चादितिरुत्तमे । कश्यपस्य प्रिये भार्ये बभूवतुरुरुक्रमे
व्यास म्हणाले: राजन, दक्षाच्या दोन कन्या, दिती आणि अदिती, या दोघीही उत्तम आणि कश्यप ऋषींच्या प्रिय पत्नी झाल्या.
अदित्यां मघवा पुत्रो यदाभूदतिवीर्यवान् । तदा तु तादृशं पुत्रं चकमे दितिरोजसा
अदितीला जबरदस्त सामर्थ्यवान असा पुत्र मघवान जन्मला, तेव्हा दितीनेही आपल्या पोटी तसाच बलवान पुत्र व्हावा अशी इच्छा केली.
पतिमाहासितापाङ्गी पुत्रं मे देहि मानद । इन्द्रख्यबलं वीरं धर्मिष्ठं वीर्यवत्तमम्
हसऱ्या डोळ्यांनी तिने आपल्या पतीला सांगितले: मला इंद्रासारखा, धर्मनिष्ठ आणि अत्यंत बलवान पुत्र दे.
तामुवाच मुनिः कान्ते स्वस्था भव मयोदिते । व्रतान्ते भविता तुभ्यं शतक्रतुसमः सुतः
मुनी म्हणाले: सुंदरिनी, मी सांगितल्याप्रमाणे तू शांत रहा; व्रताच्या शेवटी तुला शतक्रतुसमान पुत्र मिळेल.
सा तथेति प्रतिश्रुत्य चकार व्रतमुत्तमम् । निषिक्तं मुनिना गर्भं बिभ्राणा सुमनोहरम्
ती 'तसेच होवो' असे म्हणाली आणि उत्तम व्रत स्वीकारले; मुनींनी दिलेला सुंदर गर्भ तिने पोटात वाढवला.
भूमौ चकार शयनं पयोव्रतपरायणा । पवित्रा धारणायुक्ता बभूव वरवर्णिनी
दूधावर उपवास करत तिने जमिनीवरच झोपायची व्यवस्था केली; पवित्रता आणि संयम यामुळे तिचा रंग अधिक तेजस्वी झाला.
एवं जातः सुसंपूर्णो यदा गर्भोऽतिवीर्यवान् । शुभ्रांशुमतिदीप्ताङ्गीं दितिं दृष्ट्वा तु दुःखिता
अशा प्रकारे पूर्ण आणि अतिशय बलवान गर्भ वाढला तेव्हा दितीचे तेजस्वी रूप पाहून अदिती दुःखी झाली.
मघवत्सदृशः पुत्रो भविष्यति महाबलः । दित्यास्तदा मम सुतस्तेजोहीनो भवेत्किल
दितीच्या पोटी मघवानासारखा बलवान पुत्र जन्माला येईल; मग माझ्या मुलाचे तेज कमी होईल असे तिला वाटले.
इति चिन्तापरा पुत्रमिन्द्रं चोवाच मानिनी । शत्रुस्तेऽद्य समुत्पन्नो दितिगर्भेऽतिवीर्यवान्
अशा विचारात मग्न होऊन, अभिमानी अदितीने आपल्या पुत्र इंद्राला सांगितले: आज दितीच्या पोटी तुझा शत्रू, अतिशय बलवान, जन्माला आला आहे.
उपायं कुरु नाशाय शत्रोरद्य विचिन्त्य च । उत्पत्तिरेव हन्तव्या दित्या गर्भस्य शोभन
शत्रूचा नाश करण्याचा उपाय शोध, नीट विचार कर; दितीच्या गर्भाचा जन्मच रोखला पाहिजे, हे तेजस्वी.
वीक्ष्य तामसितापाङ्गीं सपत्नीभावमास्थिताम् । दुनोति हृदये चिन्ता सुखमर्मविनाशिनी
सपत्नीभावाने काळ्या कटाक्षांनी पाहणारी तिला पाहून, मनात चिंता निर्माण झाली आणि त्या चिंतेने शरीरातील सुख नष्ट झाले.
राजयक्ष्मेव संवृद्धो नष्टो नैव भवेद्रिपुः । तस्मादङ्कुरितं हन्याद्बुद्धिमानहितं किल
राजयक्ष्म्यासारखा रोग वाढल्यावर बरा होत नाही, तसाच शत्रू मोठा झाल्यावर नष्ट होत नाही; म्हणून बुद्धिमान माणसाने नुकतेच अंकुरलेले वाईट तिथेच नष्ट करावे.
लोहशङ्कुरिव क्षिप्तो गर्भो वै हृदये मम । येन केनाप्युपायेन पातयाद्य शतक्रतो
माझ्या हृदयात जणू लोखंडाचा काटा घुसल्यासारखा हा गर्भ आहे; हे शक्रा, काहीही करून आजच तो खाली पडू दे.
सामदानबलेनापि हिंसनीयस्त्वया सुतः । दित्या गर्भो महाभाग मम चेदिच्छसि प्रियम्
जर तुला माझं समाधान हवं असेल, तर साम, दान किंवा बलाचा वापर करूनसुद्धा, हे भाग्यवान, तू दितीचा हा गर्भ नष्ट कर.
व्यास उवाच श्रुत्वा मातृवचः शक्रो विचिन्त्य मनसा ततः । जगामापरमातुः स समीपममराधिपः
व्यास म्हणाले: आईचं बोलणं ऐकून, शक्राने मनात विचार केला आणि मग तो आपल्या दुसऱ्या आईजवळ गेला.
ववन्दे विनयात्पादौ दित्याः पापमतिर्नृप । प्रोवाच विनयेनासौ मधुरं विषगर्भितम्
त्याने नम्रतेने दितीचे पाय धरून वंदन केले, जरी मनात कपट होतं; आणि गोड, पण विषारी शब्दांनी तिला नम्रपणे बोलला.
इन्द्र उवाच मातस्त्वं व्रतयुक्तासि क्षीणदेहातिदुर्बला । सेवार्थमिह सम्प्राप्तः किं कर्तव्यं वदस्व मे
इंद्र म्हणाला: आई, तू व्रतस्थ आहेस, तुझं शरीर खूपच कृश आणि अशक्त झालं आहे; मी तुझी सेवा करायला आलोय, मला काय करावं ते सांग.
पादसंवाहनं तेऽहं करिष्यामि पतिव्रते । गुरुशुश्रूषणात्पुण्यं लभते गतिमक्षयाम्
हे पतिव्रता, मी तुझे पाय दाबतो; गुरुची सेवा केल्याने माणसाला अमर पुण्य आणि सर्वोच्च स्थान मिळतं.
न मे किमपि भेदोऽस्ति तथादित्या शपे किल । इत्युक्त्वा चरणौ स्पृष्टा संवाहनपरोऽभवत्
माझ्या मनात तुझ्याबद्दल काहीही कपट नाही—अशी मी अदितीवर शपथ घेतो; असं म्हणून त्याने तिचे पाय स्पर्श करून त्यांना दाबायला सुरुवात केली.
संवाहनसुखं प्राप्य निद्रामाप सुलोचना । श्रान्ता व्रतकृशा सुप्ता विश्वस्ता परमा सती
पाय दाबल्याने मिळालेल्या सुखामुळे ती सुंदर डोळ्यांची दिती झोपली; व्रतामुळे थकलेली आणि कृश झालेली ती पूर्ण विश्वासाने आणि पवित्रतेने झोपली.
तां निद्रावशमापन्नां विलोक्य प्राविशत्तनुम् । रूपं कृत्वातिसूक्ष्मञ्च शस्त्रपाणिः समाहितः
ती झोपेच्या अधीन झाली हे पाहून, इंद्राने अतिशय सूक्ष्म रूप घेऊन, हातात शस्त्र धरून, एकाग्र मनाने तिच्या शरीरात प्रवेश केला.
उदरं प्रविवेशाशु तस्या योगबलेन वै । गर्भं चकर्त वज्रेण सप्तधा पविनायकः
योगशक्तीने त्याने पटकन तिच्या उदरात प्रवेश केला आणि वज्राने त्या गर्भाचे सात तुकडे केले.