भ्रातरौ चक्रतुः प्रेम्णा व्रतं नारदसम्मतम् । अष्टम्यां मध्यरात्रे तु देवी भगवती हि सा
दोन्ही भावांनी प्रेमाने, नारदांनी सांगितलेल्या व्रताचे पालन केले. अष्टमीच्या रात्री, मध्यरात्री, भगवती देवी स्वतः प्रकट झाली—
सिंहारूढा ददौ तत्र दर्शनं प्रतिपूजिता । गिरिशृङ्गे स्थितोवाच राघवं सानुजं गिरा
सिंहावर आरूढ होऊन, योग्य रीतीने पूजित झाल्यावर, ती देवी पर्वतशिखरावर उभी राहून, राघव आणि त्याच्या भावाशी बोलली.
मेघगम्भीरया चेदं भक्तिभावेन तोषिता । देव्युवाच राम राम महाबाहो तुष्टाऽस्म्यद्म व्रतेन ते
भक्तिभावाने तृप्त होऊन, तिचा आवाज मेघासारखा गंभीर होता—
प्रार्थयस्व वरं कामं यत्ते मनसि वर्तते । नारायणांशसम्भूतस्त्वं वंशे मानवेऽनघे
देवी म्हणाली: 'राम, राम, महाबाहू, तुझ्या व्रतामुळे मी तृप्त झाले आहे. तुझ्या मनात जे काही आहे, ते माग. तू नारायणाचा अंश घेऊन, मनुच्या वंशात, निष्पाप जन्म घेतलास.'
रावणस्य वधायैव प्रार्थितस्त्वमरैरसि । पुरा मत्स्यतनुं कृत्वा हत्वा घोरञ्च राक्षसम्
'रावणाच्या वधासाठी देवांनी तुला प्रार्थना केली आहे. पूर्वी, मास्याचे रूप घेऊन, तू भयंकर राक्षसाचा वध केला.'
त्वया वै रक्षिता वेदाः सुराणां हितमिच्छता । भूत्वा कच्छपरूपस्तु धृतवान्मन्दरं गिरिम्
'तू देवांचे हित इच्छून वेदांचे रक्षण केलेस. कूर्मरूप धारण करून, मंदार पर्वत पाठीवर उचलला.'
अकूपारं प्रमन्थानं कृत्वा देवानपोषयः । कोलरूपं परं कृत्वा दशनाग्रेण मेदिनीम्
'आपली पाठ मंथनदंड करून, देवांना पोसलेस. नंतर, वराहरूप घेऊन, दातांवर पृथ्वी उचललीस.'
धृतवानसि यद्राम हिरण्याक्षं जघान च । नारसिंहीं तनुं कृत्वा हिरण्यकशिपुं पुरा
'हे राम, तू ते रूप धारण केलेस आणि हिरण्याक्षाचा वध केलास. पूर्वी, नरसिंह रूप घेऊन—'
प्रह्लादं राम रक्षित्वा हतवानसि राघव । वामनं वपुरास्थाय पुरा छलितवान्बलिम्
'प्रह्लादाचे रक्षण केलेस आणि हिरण्यकशिपूचा वध केलास. नंतर, वामन रूप घेऊन, बलीला फसवलेस.'
भूत्वेन्द्रस्यानुजः कामं देवकार्यप्रसाधकः । जमदग्निसुतस्त्वं मे विष्णोरंशेन सङ्गतः
'इंद्राचा लहान भाऊ होऊन, देवकार्य साध्य केलेस. जमदग्निचा पुत्र म्हणून, विष्णूच्या अंशाने एकरूप झालास.'
कृत्वान्तं क्षत्रियाणां तु दानं भूमेरदाद्द्विजे । तथेदानीं तु काकुत्स्थ जातो दशरथात्मज
'क्षत्रियांचा अंत करून, पृथ्वी ब्राह्मणांना दान दिलीस. आणि आता, काकुत्स्थ वंशज, दशरथाचा पुत्र म्हणून जन्म घेतलास.'
प्रार्थितस्तु सुरैः सर्वै रावणेनातिपीडितैः । कपयस्ते सहाया वै देवांशा बलवत्तराः
'रावणाने फार त्रास दिल्यामुळे, सर्व देवांनी तुला प्रार्थना केली आहे. तुझे वानर सहकारी हे देवांचे अंश असून, अतिशय बलवान आहेत.'
भविष्यन्ति नरव्याघ्र मच्छक्तिसंयुता ह्यमी । शेषांशोऽप्यनुजस्तेऽयं रावणात्मजनाशकः
'माझ्या शक्तीने युक्त होऊन, हे सर्व नरांमध्ये वाघासारखे होतील. तुझा लहान भाऊ, शेषाचा अंश, रावणाच्या मुलांचा नाश करील.'
भविष्यति न सन्देहः कर्तव्योऽत्र त्वयाऽनघ । वसन्ते सेवनं कार्यं त्वया तत्रातिश्रद्धया
'हे निष्पाप, यात काहीच शंका नाही. वसंत ऋतूत, तिथे तू मोठ्या श्रद्धेने माझी सेवा करावी.'
हत्वाऽथ रावणं पापं कुरु राज्यं यथासुखम् । एकादश सहस्राणि वर्षाणि पृथिवीतले
'मग, पापी रावणाचा वध करून, तू हवे तसे राज्य कर. पृथ्वीवर अकरा हजार वर्षे राज्य कर.'
कृत्वा राज्यं रघुश्रेष्ठ गन्ताऽसि त्रिदिवं पुनः । व्यास उवाच इत्युक्त्वान्तर्दधे देवी रामस्तु प्रीतमानसः
'रघुकुळातील श्रेष्ठा, राज्य करून पुन्हा स्वर्गात जाशील.' व्यास म्हणतात: असे म्हणून देवी अदृश्य झाली, आणि रामाचे मन आनंदाने भरून गेले.
समाप्य तद्व्रतं चक्रे प्रयाणं दशमीदिने । विजयापूजनं कृत्वा दत्त्वा दानान्यनेकशः
ती व्रत पूर्ण करून, दहाव्या दिवशी विजयाची पूजा केली आणि अनेक दानं देऊन प्रवासाला निघाली.
कपिपतिबलयुक्तः सानुजः श्रीपतिश्च प्रकटपरमशक्त्या प्रेरितः पूर्णकामः । उदधितटगतोऽसौ सेतुबन्धं विधाया- प्यहनदमरशत्रुं रावणं गीतकीर्तिः
माकडांच्या सैन्याच्या बळावर, भावासह, श्रीराम स्वतः प्रकट झालेल्या परमशक्तीने प्रेरित होऊन, सर्व इच्छा पूर्ण झाल्यावर समुद्राच्या काठी गेला. तिथे सेतू बांधून, देवांचा शत्रू रावणाचा पराभव केला आणि त्याची कीर्ती सर्वत्र पसरली.
यः शृणोति नरो भक्त्या देव्याश्चरितमुत्तमम् । स भुक्त्वा विपुलान्भोगान्प्राप्नोति परमं पदम्
जो कोणी भक्तीभावाने देवीचे हे उत्तम चरित्र ऐकतो, तो या जगात भरपूर सुख उपभोगतो आणि शेवटी परमपद मिळवतो.
सन्त्यन्यानि पुराणानि विस्तराणि बहूनि च । श्रीमद्भागवतस्यास्य न तुल्यानीति मे मतिः
खरंच, इतरही अनेक मोठी आणि विस्तृत पुराणं आहेत, पण या श्रीमद्भागवतासारखं दुसरं काहीच नाही, असं माझं मत आहे.
जनमेजयप्रश्नाः जनमेजय उवाच वासवेय मुनिश्रेष्ठ सर्वज्ञाननिधेऽनघ । प्रष्टुमिच्छाम्यहं स्वामिन्नस्माकं कुलवर्धन
जनमेजय म्हणाला: वासवकुळात जन्मलेले, सर्वज्ञ, पवित्र आणि श्रेष्ठ ऋषी, आमच्या घराण्याचा मान वाढवणारे स्वामी, मला आपल्याला काही विचारायचं आहे.
शूरसेनसुतः श्रीमान्वसुदेवः प्रतापवान् । श्रुतं मया हरिर्यस्य पुत्रभावमवाप्तवान्
शूरसेनाचा पुत्र, तेजस्वी आणि पराक्रमी वसुदेव, ज्याच्याबद्दल मी ऐकलंय की, हरि त्याचा पुत्र झाला.
देवानामपि पूज्योऽभून्नाम्ना चानकदुन्दुभिः । कारागारे कथं बद्धः कंसस्य धर्मतत्परः
तो देवतांचाही पूज्य झाला आणि अनकदुंदुभी म्हणून प्रसिद्ध झाला. मग तो धर्मनिष्ठ असूनही कंसाने तुरुंगात का टाकला?
देवक्या भार्यया सार्धं किमागः कृतवानसौ । देवक्या बालषट्कस्य विनाशश्च कृतः पुनः
त्याने देवकी पत्नीसमवेत असं कोणतं पाप केलं? आणि देवकीच्या सहा मुलांचा नाश पुन्हा का झाला?
तेन कंसेन कस्माद्वै ययातिकुलजेन च । कारागारे कथं जन्म वासुदेवस्य वै हरेः
त्या कंसाने आणि ययातीकुळात जन्मलेल्या दुसऱ्याने वसुदेवाला तुरुंगात का टाकलं? आणि हरि वसुदेवाचा जन्म तुरुंगात कसा झाला?
गोकुले च कथं नीतो भगवान्सात्वतां पतिः । गतो जन्मान्तरं कस्मात्पितरौ निगडे स्थितौ
सात्वतांचा स्वामी असलेला भगवान गोकुळात कसा गेला? आणि त्याने जन्म का बदलला? त्याचे आईवडील बेडीत का राहिले?
देवकीवसुदेवौ च कृष्णस्यामिततेजसः । कथं न मोचितौ वृद्धौ पितरौ हरिणामुना
अमित तेज असलेल्या कृष्णाचे वृद्ध आईवडील, देवकी व वसुदेव, त्यांना त्या हरिने सोडवलं नाही, असं का?
जगत्कर्तुं समर्थेन स्थितेन जनकोदरे । प्राक्तनं किं तयोः कर्म दुर्विज्ञेयं महात्मभिः
जो स्वतः जग निर्माण करू शकतो आणि वडिलांच्या पोटात स्थिर राहिला, त्या दोघांचं असं कोणतं पूर्वजन्मीचं कर्म होतं, जे मोठ्या मोठ्यांनाही समजलं नाही?
जन्म वै वासुदेवस्य यत्रासीत्परमात्मनः । के ते पुत्राश्च का बाला या कंसेन विपोथिता
परमात्मा वसुदेवाचा जन्म कुठे झाला? त्याचे पुत्र कोण, ती मुलगी कोण, आणि कंसाने कोणाला मारलं?
शिलायां निर्गता व्योम्नि जाता त्वष्टभुजा पुनः । गार्हस्थ्यञ्च हरेर्ब्रूहि बहुभार्यस्य चानघ
शिळेतून कोण जन्माला आला? आकाशात आठ हातांनी कोण प्रकट झाली? आणि त्या हरिचं गृहस्थाश्रम व अनेक पत्नींबद्दलही सांग, हे पावन ऋषी.