सा भूत्वा सगुणा पश्चात्करोति भुवनत्रयम् । पूर्वं संसृज्य ब्रह्मादीन्दत्त्वा शक्तीश्च सर्वशः
नंतर ती गुणांनी युक्त होऊन तिन्ही लोकांची निर्मिती करते. आधी ब्रह्मा वगैरे देवांची निर्मिती करून त्यांना सर्व शक्ती देते.
तां ज्ञात्वा मुच्यते जन्तुर्जन्मसंसारबन्धनात् । सा विद्या परमा ज्ञेया वेदाद्या वेदकारिणी
तीचं खरं स्वरूप ओळखल्यावर जीव जन्म-मरणाच्या बंधनातून मुक्त होतो. तीच सर्वश्रेष्ठ विद्या आहे, वेद आणि इतर शास्त्रांची जननी आहे.
असंख्यातानि नामानि तस्या ब्रह्मादिभिः किल । गुणकर्मविधानैस्तु कल्पितानि च किं ब्रुवे
ब्रह्मा वगैरे देवांनी तिच्या गुण आणि कर्मानुसार तिची असंख्य नावं ठेवली आहेत. मी अजून काय सांगू?
अकारादिक्षकारान्तैः स्वरैर्वर्णैस्तु योजितैः । असंख्येयानि नामानि भवन्ति रघुनन्दन
रघुनंदना, 'अ' पासून 'क्ष' पर्यंतच्या स्वर आणि व्यंजनांच्या संयोगाने तिची नावं अगणित आहेत.
राम उवाच विधिं मे ब्रूहि विप्रर्षे व्रतस्यास्य समासतः । करोम्यद्यैव श्रद्धावाञ्छ्रीदेव्याः पूजनं तथा
राम म्हणाले — श्रेष्ठ ऋषी, या व्रताची पद्धत मला थोडक्यात सांग. मी आजच श्रद्धेने श्रीदेवीचं पूजन करीन.
नारद उवाच पीठं कृत्वा समे स्थाने संस्थाप्य जगदम्बिकाम् । उपवासान्नवैव त्वं कुरु राम विधानतः
नारद म्हणाले — समतल जागी आसन तयार करून जगदंबेची स्थापना कर. मग, राम, नीट नियमाने नऊ दिवस उपवास कर.
आचार्योऽहं भविष्यामि कर्मण्यस्मिन्महीपते । देवकार्यविधानार्थमुत्साहं प्रकरोम्यहम्
राजन, या विधीत मी तुझा गुरु होईन आणि देवीच्या पूजेचं कार्य योग्य रीतीने पार पाडण्यासाठी मी मनापासून प्रयत्न करीन.
व्यास उवाच तच्छ्रुत्वा वचनं सत्यं मत्वा रामः प्रतापवान् । कारयित्वा शुभं पीठं स्थापयित्वाम्बिकां शिवाम्
व्यास म्हणतात — ही सत्य वचनं ऐकून आणि मनाशी पक्कं ठरवून, पराक्रमी रामाने शुभ आसन तयार करून मंगलमूर्ती अंबिकेची स्थापना केली.
विधिवत्पूजनं तस्याश्चकार व्रतवान् हरिः । सम्प्राप्ते चाश्विने मासि तस्मिन्गिरिवरे तदा
हरिणे आपली व्रत निष्ठा राखून, त्या देवीची विधिपूर्वक पूजा केली. आश्विन महिन्यात, त्या महान पर्वतावर हे सर्व घडले.
उपवासपरो रामः कृतवान्व्रतमुत्तमम् । होमञ्च विधिवत्तत्र बलिदानञ्च पूजनम्
रामाने उपवास करत, उत्तम व्रत पाळले. तिथे त्याने विधीप्रमाणे होम, बलिदान आणि पूजन केले.
भ्रातरौ चक्रतुः प्रेम्णा व्रतं नारदसम्मतम् । अष्टम्यां मध्यरात्रे तु देवी भगवती हि सा
दोन्ही भावांनी प्रेमाने, नारदांनी सांगितलेल्या व्रताचे पालन केले. अष्टमीच्या रात्री, मध्यरात्री, भगवती देवी स्वतः प्रकट झाली—
सिंहारूढा ददौ तत्र दर्शनं प्रतिपूजिता । गिरिशृङ्गे स्थितोवाच राघवं सानुजं गिरा
सिंहावर आरूढ होऊन, योग्य रीतीने पूजित झाल्यावर, ती देवी पर्वतशिखरावर उभी राहून, राघव आणि त्याच्या भावाशी बोलली.
मेघगम्भीरया चेदं भक्तिभावेन तोषिता । देव्युवाच राम राम महाबाहो तुष्टाऽस्म्यद्म व्रतेन ते
भक्तिभावाने तृप्त होऊन, तिचा आवाज मेघासारखा गंभीर होता—
प्रार्थयस्व वरं कामं यत्ते मनसि वर्तते । नारायणांशसम्भूतस्त्वं वंशे मानवेऽनघे
देवी म्हणाली: 'राम, राम, महाबाहू, तुझ्या व्रतामुळे मी तृप्त झाले आहे. तुझ्या मनात जे काही आहे, ते माग. तू नारायणाचा अंश घेऊन, मनुच्या वंशात, निष्पाप जन्म घेतलास.'
रावणस्य वधायैव प्रार्थितस्त्वमरैरसि । पुरा मत्स्यतनुं कृत्वा हत्वा घोरञ्च राक्षसम्
'रावणाच्या वधासाठी देवांनी तुला प्रार्थना केली आहे. पूर्वी, मास्याचे रूप घेऊन, तू भयंकर राक्षसाचा वध केला.'
त्वया वै रक्षिता वेदाः सुराणां हितमिच्छता । भूत्वा कच्छपरूपस्तु धृतवान्मन्दरं गिरिम्
'तू देवांचे हित इच्छून वेदांचे रक्षण केलेस. कूर्मरूप धारण करून, मंदार पर्वत पाठीवर उचलला.'
अकूपारं प्रमन्थानं कृत्वा देवानपोषयः । कोलरूपं परं कृत्वा दशनाग्रेण मेदिनीम्
'आपली पाठ मंथनदंड करून, देवांना पोसलेस. नंतर, वराहरूप घेऊन, दातांवर पृथ्वी उचललीस.'
धृतवानसि यद्राम हिरण्याक्षं जघान च । नारसिंहीं तनुं कृत्वा हिरण्यकशिपुं पुरा
'हे राम, तू ते रूप धारण केलेस आणि हिरण्याक्षाचा वध केलास. पूर्वी, नरसिंह रूप घेऊन—'
प्रह्लादं राम रक्षित्वा हतवानसि राघव । वामनं वपुरास्थाय पुरा छलितवान्बलिम्
'प्रह्लादाचे रक्षण केलेस आणि हिरण्यकशिपूचा वध केलास. नंतर, वामन रूप घेऊन, बलीला फसवलेस.'
भूत्वेन्द्रस्यानुजः कामं देवकार्यप्रसाधकः । जमदग्निसुतस्त्वं मे विष्णोरंशेन सङ्गतः
'इंद्राचा लहान भाऊ होऊन, देवकार्य साध्य केलेस. जमदग्निचा पुत्र म्हणून, विष्णूच्या अंशाने एकरूप झालास.'
कृत्वान्तं क्षत्रियाणां तु दानं भूमेरदाद्द्विजे । तथेदानीं तु काकुत्स्थ जातो दशरथात्मज
'क्षत्रियांचा अंत करून, पृथ्वी ब्राह्मणांना दान दिलीस. आणि आता, काकुत्स्थ वंशज, दशरथाचा पुत्र म्हणून जन्म घेतलास.'
प्रार्थितस्तु सुरैः सर्वै रावणेनातिपीडितैः । कपयस्ते सहाया वै देवांशा बलवत्तराः
'रावणाने फार त्रास दिल्यामुळे, सर्व देवांनी तुला प्रार्थना केली आहे. तुझे वानर सहकारी हे देवांचे अंश असून, अतिशय बलवान आहेत.'
भविष्यन्ति नरव्याघ्र मच्छक्तिसंयुता ह्यमी । शेषांशोऽप्यनुजस्तेऽयं रावणात्मजनाशकः
'माझ्या शक्तीने युक्त होऊन, हे सर्व नरांमध्ये वाघासारखे होतील. तुझा लहान भाऊ, शेषाचा अंश, रावणाच्या मुलांचा नाश करील.'
भविष्यति न सन्देहः कर्तव्योऽत्र त्वयाऽनघ । वसन्ते सेवनं कार्यं त्वया तत्रातिश्रद्धया
'हे निष्पाप, यात काहीच शंका नाही. वसंत ऋतूत, तिथे तू मोठ्या श्रद्धेने माझी सेवा करावी.'
हत्वाऽथ रावणं पापं कुरु राज्यं यथासुखम् । एकादश सहस्राणि वर्षाणि पृथिवीतले
'मग, पापी रावणाचा वध करून, तू हवे तसे राज्य कर. पृथ्वीवर अकरा हजार वर्षे राज्य कर.'
कृत्वा राज्यं रघुश्रेष्ठ गन्ताऽसि त्रिदिवं पुनः । व्यास उवाच इत्युक्त्वान्तर्दधे देवी रामस्तु प्रीतमानसः
'रघुकुळातील श्रेष्ठा, राज्य करून पुन्हा स्वर्गात जाशील.' व्यास म्हणतात: असे म्हणून देवी अदृश्य झाली, आणि रामाचे मन आनंदाने भरून गेले.
समाप्य तद्व्रतं चक्रे प्रयाणं दशमीदिने । विजयापूजनं कृत्वा दत्त्वा दानान्यनेकशः
ती व्रत पूर्ण करून, दहाव्या दिवशी विजयाची पूजा केली आणि अनेक दानं देऊन प्रवासाला निघाली.
कपिपतिबलयुक्तः सानुजः श्रीपतिश्च प्रकटपरमशक्त्या प्रेरितः पूर्णकामः । उदधितटगतोऽसौ सेतुबन्धं विधाया- प्यहनदमरशत्रुं रावणं गीतकीर्तिः
माकडांच्या सैन्याच्या बळावर, भावासह, श्रीराम स्वतः प्रकट झालेल्या परमशक्तीने प्रेरित होऊन, सर्व इच्छा पूर्ण झाल्यावर समुद्राच्या काठी गेला. तिथे सेतू बांधून, देवांचा शत्रू रावणाचा पराभव केला आणि त्याची कीर्ती सर्वत्र पसरली.
यः शृणोति नरो भक्त्या देव्याश्चरितमुत्तमम् । स भुक्त्वा विपुलान्भोगान्प्राप्नोति परमं पदम्
जो कोणी भक्तीभावाने देवीचे हे उत्तम चरित्र ऐकतो, तो या जगात भरपूर सुख उपभोगतो आणि शेवटी परमपद मिळवतो.
सन्त्यन्यानि पुराणानि विस्तराणि बहूनि च । श्रीमद्भागवतस्यास्य न तुल्यानीति मे मतिः
खरंच, इतरही अनेक मोठी आणि विस्तृत पुराणं आहेत, पण या श्रीमद्भागवतासारखं दुसरं काहीच नाही, असं माझं मत आहे.