लक्ष्मणोऽपि पुनः श्रुत्वा रवं भ्रातुर्गतोऽधुना । तयोर्बाहुबलादत्र निर्भयाऽहं वसामि वै
लक्ष्मणानेसुद्धा पुन्हा आपल्या भावाचा आवाज ऐकला, जो आता निघून गेला आहे. मी दोघांच्या बळावर निर्भयपणे इथे राहते.
मयेदं कथितं सर्वं वृत्तान्तं वनवासके । तेऽत्रागत्यार्हणां ते वै करिष्यन्ति यथाविधि
मी तुला वनवासातील सगळा हकिगत सांगितला आहे. ते इथे आले की, योग्य रीतीने तुझा सन्मान करतील.
यतिर्विष्णुस्वरूपोऽसि तस्मात्त्वं पूजितो मया । आश्रमो विपिने घोरे कृतोऽस्ति रक्षसां कुले
तू एक यती आहेस, विष्णूचे रूप आहेस, म्हणून मी तुझी पूजा केली. या घोर वनात, राक्षसांच्या कुळात हा आश्रम उभारला आहे.
तस्मात्त्वां परिपृच्छामि सत्यं ब्रूहि ममाग्रतः । कोऽसि त्रिदण्डिरूपेण विपिने त्वं समागतः
म्हणून मी तुला विचारतो, माझ्यासमोर सत्य सांग — तू कोण आहेस, त्रिदंडीच्या रूपात या वनात आलेला?
रावण उवाच लङ्केशोऽहं मरालाक्षि श्रीमान्मन्दोदरीपतिः । त्वत्कृते तु कृतं रूपं मयेत्थं शोभनाकृते
रावण म्हणाला — मी लंकेचा राजा आहे, हंसासारख्या डोळ्यांची सुंदरि, मंदोदरीचा पती. तुझ्यासाठी मी हे सुंदर रूप घेतले आहे.
आगतोऽहं वरारोहे भगिन्या प्रेरितोऽत्र वै । जनस्थाने हतौ श्रुत्वा भ्रातरौ खरदूषणौ
सुंदर कपाळ असलेल्या स्त्री, मी इथे आलोय माझ्या बहिणीने पाठवले म्हणून. जनस्थानात माझे भाऊ खर आणि दूषण मारले गेले, हे ऐकून आलो.
अङ्गीकुरु नृपं मां त्वं त्यक्त्वा तं मानुषं पतिम् । हृतराज्यं गतश्रीकं निर्बलं वनवासिनम्
माझा स्वीकार राजा म्हणून कर, तो मानव पती सोड — ज्याचे राज्य गेले, कीर्ती संपली, शक्तिहीन आणि वनात राहणारा आहे.
पट्टराज्ञी भव त्वं मे मन्दोदर्युपरि स्फुटम् । दासोऽस्मि तव तन्वङ्गि स्वामिनी भव भामिनि
माझी मुख्य राणी हो, मंदोदरीपेक्षाही श्रेष्ठ. मी तुझा दास आहे, कृश देह असलेल्या सुंदरी, तू माझी स्वामिनी हो, तेजस्विनी.
जेताऽहं लोकपालानां पतामि तव पादयोः । करं गृहाण मेऽद्य त्वं सनाथं कुरु जानकि
मी लोकपालांचा विजेता आहे, तुझ्या पायांवर पडतो. आज माझा हात पकड, जानकी, मला आपलं मान आणि आश्रय दे.
पिता ते याचितः पूर्वं मया वै त्वत्कृतेऽबले । जनको मामुवाचेत्थं पणबन्धो मया कृतः
तुझ्या साठी मी पूर्वी तुझ्या वडिलांना विनंती केली होती, बलवान स्त्री. जनक म्हणाले — मी एक अट घातली आहे.
रुद्रचापभयान्नाहं सम्प्राप्तस्तु स्वयंवरे । मनो मे संस्थितं तावन्निमग्नं विरहातुरम्
रुद्राच्या धनुष्याच्या भीतीने मी स्वयंवराला गेलो नाही. माझं मन तिथेच राहिलं, विरहाने व्याकुळ झालं.
वनेऽत्र संस्थितां श्रुत्वा पूर्वानुरागमोहितः । आगतोऽस्म्यसितापाङ्गि सफलं कुरु मे श्रमम्
तू या वनात आहेस, हे ऐकून, जुन्या प्रेमाने मोहित होऊन, मी आलोय, काळ्या डोळ्यांची सुंदरी, माझ्या प्रयत्नाला फळ दे.
लक्ष्मणकृतरामशोकसान्त्वनम् व्यास उवाच तदाकर्ण्य वचो दुष्टं जानकी भयविह्वला । वेपमाना स्थिरं कृत्वा मनो वाचमुवाच ह
व्यास म्हणतात — ती दुष्ट वचने ऐकून, जानकी भीतीने थरथर कापू लागली, पण मन स्थिर करून तिने उत्तर दिले.
पौलस्त्य किमसद्वाक्यं त्वमात्थ स्मरमोहितः । नाहं वै स्वैरिणी किन्तु जनकस्य कुलोद्भवा
पौलस्त्यकुळातील, तू हे अशोभनीय बोल का बोलतोस, कामाने अंध झालेला? मी स्वैरिणी नाही, मी जनकाच्या कुळात जन्मलेली आहे.
गच्छ लङ्कां दशास्य त्वं राम त्वां वै हनिष्यति । मत्कृते मरणं तत्र भविष्यति न संशयः
दशमुखा, तू लंकेत जा, राम तुला नक्की मारेल. माझ्यासाठी तिथे तुझा मृत्यू होईल, यात शंका नाही.
इत्युक्त्वा पर्णशालायां गता सा वह्निसन्निधौ । गच्छ गच्छेति वदती रावणं लोकरावणम्
असं म्हणून ती पर्णकुटीत, अग्नीच्या जवळ गेली आणि 'जा, जा' असं पुन्हा पुन्हा रावणाला, लोकांना भयभीत करणाऱ्याला म्हणू लागली.
सोऽथ कृत्वा निजं रूपं जगामोटजमन्तिकम् । बलाज्जग्राह तां बालां रुदती भयविह्वलाम्
मग त्याने आपलं खरं रूप घेतलं आणि ओट्याजवळ गेला. मग त्याने रडणाऱ्या, भीतीने व्याकुळ झालेल्या त्या तरुणीला जबरदस्तीने पकडलं.
रामरामेति क्रन्दन्ती लक्ष्मणेति मुहुर्मुहुः । गृहीत्वा निर्गतः पापो रथमारोप्य सत्वरः
'राम, राम!' आणि 'लक्ष्मण!' असं पुन्हा पुन्हा ओरडणाऱ्या तिला, त्या पापीने उचललं आणि पटकन रथावर बसवून तिला घेऊन गेला.
गच्छन्नरुणपुत्रेण मार्गे रुद्धो जटायुषा । सङ्ग्रामोऽभून्महारौद्रस्तयोस्तत्र वनान्तरे
रावण जातायू या अरुणाचा मुलगा याच्या आड आला, तेव्हा त्या दोघांमध्ये त्या दाट जंगलात भयंकर लढाई झाली.
हत्वा तं तां गृहीत्वा च गतोऽसौ राक्षसाधिपः । लङ्कायां क्रन्दती तात कुररीव दुरात्मनः
रावणाने त्याला मारून, तिला पकडून लंकेत नेलं. तिथे त्या दुष्टाच्या हातून तिने करुण रडत, करड्या पक्षासारखी हंबरडा फोडला.
अशोकवनिकायां सा स्थापिता राक्षसीयुता । स्ववृत्तान्नैव चलिता सामदानादिभिः किल
तिला अशोकवनात राक्षसींच्या गराड्यात ठेवण्यात आलं; तिला गोड बोलून किंवा धमकावूनही तिच्या वागणुकीत काही बदल झाला नाही, असं सांगतात.
रामोऽपि तं मृगं हत्वा जगामादाय निर्वृतः । आयान्तं लक्ष्मणं वीक्ष्य किं कृतं तेऽनुजासमम्
रामाने तो मृग मारून, समाधानीपणे परत आला. लक्ष्मण येताना पाहून त्याने विचारलं, 'माझ्या लहान भावाच्या पत्नीचं काय केलंस?'
एकाकिनीं प्रियां हित्वा किमर्थं त्वमिहागतः । श्रुत्वा स्वनं तु पापस्य राघवस्त्वब्रवीदिदम्
'तू माझ्या प्रियतमेचं एकटीला सोडून इथे का आलास?' त्या पाप्याचा आवाज ऐकून राघवाने हे शब्द उच्चारले.
सौमित्रिस्त्वब्रवीद्वाक्यं सीतावाग्बाणपीडितः । प्रभोऽत्राहं समायातः कालयोगान्न संशयः
सौमित्र, सीतेच्या बोचऱ्या शब्दांनी व्यथित होऊन म्हणाला, 'प्रभो, मी इथे काळाच्या योगानं आलो आहे—यात शंका नाही.'
तदा तौ पर्णशालायां गत्वा वीक्ष्यातिदुःखितौ । जानक्यन्वेषणे यत्नमुभौ कर्तुं समुद्यतौ
ते दोघं पर्णकुटीत गेले आणि पाहून फार दुःखी झाले; मग जानकीचा शोध घेण्यासाठी दोघंही मनापासून तयार झाले.
मार्गमाणौ तु सम्प्राप्तौ यत्रासौ पतितः खगः । जटायुः प्राणशेषस्तु पतितः पृथिवीतले
शोधता शोधता ते जिथे तो पक्षी पडला होता तिथे पोहोचले; जातायू शेवटचा श्वास घेत, जमिनीवर पडला होता.
तेनोक्तं रावणेनाद्य हृताऽसौ जनकात्मजा । मया निरुद्धः पापात्मा पातितोऽहं मृधे पुनः
त्याने सांगितलं, 'आज रावणाने जनकनंदिनीला पळवून नेलं; मी त्या दुष्टाला थांबवायचा प्रयत्न केला आणि युद्धात पडलो.'
इत्युक्त्वाऽसौ गतप्राणः संस्कृतो राघवेण वै । कृत्वौर्घ्वदैहिकं रामलक्ष्मणौ निर्गतौ ततः
हे बोलून त्याचा प्राण गेला; राघवाने त्याचं योग्यरीत्या अंतिम संस्कार केलं. मग राम आणि लक्ष्मण तिथून पुढे निघाले.
कबन्धं घातयित्वासौ शापाच्चामोचयत्प्रभुः । वचनात्तस्य हरिणा सख्यं चक्रेऽथ राघवः
रामाने कबंधाचा वध करून त्याला शापमुक्त केलं; त्याच्या सांगण्यावरून रामाने वानरराजाशी मैत्री केली.
हत्वा च वालिनं वीरं किष्किन्धाराज्यमुत्तमम् । सुग्रीवाय ददौ रामः कृतसख्याय कार्यतः
शूर वालीचा वध करून, रामाने उत्तम किष्किंधाराज्य सुग्रीवाला, आपल्या मित्राला, योग्यतेने दिलं.