गतेऽथ लक्ष्मणे तत्र रावणः कपटाकृतिः । भिक्षुवेषं ततः कृत्वा प्रविवेश तदाश्रमे
लक्ष्मण तिथून गेल्यावर, रावण कपटी रूप घेऊन, भिक्षुकाचा वेष धारण करून त्या आश्रमात शिरला.
जानकी तं यतिं मत्वा दत्त्वार्घ्यं वन्यमादरात् । भैक्ष्यं समर्पयामास रावणाय दुरात्मने
जानकीने त्याला ऋषी समजून, आदराने वनातील पाहुणचार केला आणि त्या दुष्ट रावणाला भिक्षा दिली.
तां पप्रच्छ स दुष्टात्मा नम्रपूर्वं मृदुस्वरम् । काऽसि पद्मपलाशाक्षि वने चैकाकिनी प्रिये
त्या दुष्टाने नम्रपणे आणि मृदू स्वरात विचारले — 'कमलासारख्या डोळ्यांची तू कोण आहेस, प्रियेस, या वनात एकटीच का आहेस?'
पिता कस्तेऽथ वामोरु भ्राता कः कः पतिस्तव । मूढेवैकाकिनी चात्र स्थिताऽसि वरवर्णिनि
'तुझा वडील कोण, सुंदर नितंब असलेल्या? भाऊ कोण, पती कोण? तू उत्तम वर्णाची असूनही, या ठिकाणी एकटीच गोंधळलेली का उभी आहेस?'
निर्जने विपिने किं त्वं सौधार्हा त्वमसि प्रिये । उटजे मुनिपत्नीवद्देवकन्यासमप्रभा
'प्रियेस, तू राजवाड्यासाठी योग्य असताना, या एकाकी अरण्यात का आहेस? या झोपडीत, तू ऋषीपत्नी किंवा देवकन्येसारखी तेजस्वी दिसतेस.'
व्यास उवाच इति तद्वचनं श्रुत्वा प्रत्युवाच विदेहजा । दिव्यं दिष्ट्या यतिं ज्ञात्वा मन्दोदर्याः पतिं तदा
व्यास म्हणाले — त्याची ही वचने ऐकून, विदेहकन्येने दिव्य बुद्धीने त्याला मंदोदरीचा पती ओळखून उत्तर दिले.
राजा दशरथः श्रीमांश्चत्वारस्तस्य वै सुताः । तेषां ज्येष्ठः पतिर्मेऽस्ति रामनामेति विश्रुतः
राजा दशरथ हे श्रीमंत होते, त्यांना चार पुत्र होते. त्यात माझा पती ज्येष्ठ असून, राम नावाने प्रसिद्ध आहे.
विवासितोऽथ कैकेय्या कृते भूपतिना वरे । चतुर्दश समा रामो वसतेऽत्र सलक्ष्मणः
कैकेयीच्या इच्छेने राजाने रामाला चौदा वर्षांसाठी वनवास दिला. म्हणून राम आणि लक्ष्मण इथे राहतात.
जनकस्य सुता चाहं सीतानाम्नीति विश्रुता । भङ्क्त्वा शैवं धनुः कामं रामेणाहं विवाहिता
मी जनकाची कन्या असून, 'सीता' नावाने प्रसिद्ध आहे. रामाने शिवधनुष्य मोडल्यावर, माझ्या इच्छेने माझे त्याच्याशी लग्न झाले.
रामबाहुबलेनात्र वसामो निर्भया वने । काञ्चनं मृगमालोक्य हन्तुं मे निर्गतः पतिः
रामाच्या बाहूंच्या बळावर आम्ही या वनात निर्भयपणे राहतो. सोन्याचा मृग पाहून, माझ्यासाठी तो शिकार करायला गेला आहे.
लक्ष्मणोऽपि पुनः श्रुत्वा रवं भ्रातुर्गतोऽधुना । तयोर्बाहुबलादत्र निर्भयाऽहं वसामि वै
लक्ष्मणानेसुद्धा पुन्हा आपल्या भावाचा आवाज ऐकला, जो आता निघून गेला आहे. मी दोघांच्या बळावर निर्भयपणे इथे राहते.
मयेदं कथितं सर्वं वृत्तान्तं वनवासके । तेऽत्रागत्यार्हणां ते वै करिष्यन्ति यथाविधि
मी तुला वनवासातील सगळा हकिगत सांगितला आहे. ते इथे आले की, योग्य रीतीने तुझा सन्मान करतील.
यतिर्विष्णुस्वरूपोऽसि तस्मात्त्वं पूजितो मया । आश्रमो विपिने घोरे कृतोऽस्ति रक्षसां कुले
तू एक यती आहेस, विष्णूचे रूप आहेस, म्हणून मी तुझी पूजा केली. या घोर वनात, राक्षसांच्या कुळात हा आश्रम उभारला आहे.
तस्मात्त्वां परिपृच्छामि सत्यं ब्रूहि ममाग्रतः । कोऽसि त्रिदण्डिरूपेण विपिने त्वं समागतः
म्हणून मी तुला विचारतो, माझ्यासमोर सत्य सांग — तू कोण आहेस, त्रिदंडीच्या रूपात या वनात आलेला?
रावण उवाच लङ्केशोऽहं मरालाक्षि श्रीमान्मन्दोदरीपतिः । त्वत्कृते तु कृतं रूपं मयेत्थं शोभनाकृते
रावण म्हणाला — मी लंकेचा राजा आहे, हंसासारख्या डोळ्यांची सुंदरि, मंदोदरीचा पती. तुझ्यासाठी मी हे सुंदर रूप घेतले आहे.
आगतोऽहं वरारोहे भगिन्या प्रेरितोऽत्र वै । जनस्थाने हतौ श्रुत्वा भ्रातरौ खरदूषणौ
सुंदर कपाळ असलेल्या स्त्री, मी इथे आलोय माझ्या बहिणीने पाठवले म्हणून. जनस्थानात माझे भाऊ खर आणि दूषण मारले गेले, हे ऐकून आलो.
अङ्गीकुरु नृपं मां त्वं त्यक्त्वा तं मानुषं पतिम् । हृतराज्यं गतश्रीकं निर्बलं वनवासिनम्
माझा स्वीकार राजा म्हणून कर, तो मानव पती सोड — ज्याचे राज्य गेले, कीर्ती संपली, शक्तिहीन आणि वनात राहणारा आहे.
पट्टराज्ञी भव त्वं मे मन्दोदर्युपरि स्फुटम् । दासोऽस्मि तव तन्वङ्गि स्वामिनी भव भामिनि
माझी मुख्य राणी हो, मंदोदरीपेक्षाही श्रेष्ठ. मी तुझा दास आहे, कृश देह असलेल्या सुंदरी, तू माझी स्वामिनी हो, तेजस्विनी.
जेताऽहं लोकपालानां पतामि तव पादयोः । करं गृहाण मेऽद्य त्वं सनाथं कुरु जानकि
मी लोकपालांचा विजेता आहे, तुझ्या पायांवर पडतो. आज माझा हात पकड, जानकी, मला आपलं मान आणि आश्रय दे.
पिता ते याचितः पूर्वं मया वै त्वत्कृतेऽबले । जनको मामुवाचेत्थं पणबन्धो मया कृतः
तुझ्या साठी मी पूर्वी तुझ्या वडिलांना विनंती केली होती, बलवान स्त्री. जनक म्हणाले — मी एक अट घातली आहे.
रुद्रचापभयान्नाहं सम्प्राप्तस्तु स्वयंवरे । मनो मे संस्थितं तावन्निमग्नं विरहातुरम्
रुद्राच्या धनुष्याच्या भीतीने मी स्वयंवराला गेलो नाही. माझं मन तिथेच राहिलं, विरहाने व्याकुळ झालं.
वनेऽत्र संस्थितां श्रुत्वा पूर्वानुरागमोहितः । आगतोऽस्म्यसितापाङ्गि सफलं कुरु मे श्रमम्
तू या वनात आहेस, हे ऐकून, जुन्या प्रेमाने मोहित होऊन, मी आलोय, काळ्या डोळ्यांची सुंदरी, माझ्या प्रयत्नाला फळ दे.
लक्ष्मणकृतरामशोकसान्त्वनम् व्यास उवाच तदाकर्ण्य वचो दुष्टं जानकी भयविह्वला । वेपमाना स्थिरं कृत्वा मनो वाचमुवाच ह
व्यास म्हणतात — ती दुष्ट वचने ऐकून, जानकी भीतीने थरथर कापू लागली, पण मन स्थिर करून तिने उत्तर दिले.
पौलस्त्य किमसद्वाक्यं त्वमात्थ स्मरमोहितः । नाहं वै स्वैरिणी किन्तु जनकस्य कुलोद्भवा
पौलस्त्यकुळातील, तू हे अशोभनीय बोल का बोलतोस, कामाने अंध झालेला? मी स्वैरिणी नाही, मी जनकाच्या कुळात जन्मलेली आहे.
गच्छ लङ्कां दशास्य त्वं राम त्वां वै हनिष्यति । मत्कृते मरणं तत्र भविष्यति न संशयः
दशमुखा, तू लंकेत जा, राम तुला नक्की मारेल. माझ्यासाठी तिथे तुझा मृत्यू होईल, यात शंका नाही.
इत्युक्त्वा पर्णशालायां गता सा वह्निसन्निधौ । गच्छ गच्छेति वदती रावणं लोकरावणम्
असं म्हणून ती पर्णकुटीत, अग्नीच्या जवळ गेली आणि 'जा, जा' असं पुन्हा पुन्हा रावणाला, लोकांना भयभीत करणाऱ्याला म्हणू लागली.
सोऽथ कृत्वा निजं रूपं जगामोटजमन्तिकम् । बलाज्जग्राह तां बालां रुदती भयविह्वलाम्
मग त्याने आपलं खरं रूप घेतलं आणि ओट्याजवळ गेला. मग त्याने रडणाऱ्या, भीतीने व्याकुळ झालेल्या त्या तरुणीला जबरदस्तीने पकडलं.
रामरामेति क्रन्दन्ती लक्ष्मणेति मुहुर्मुहुः । गृहीत्वा निर्गतः पापो रथमारोप्य सत्वरः
'राम, राम!' आणि 'लक्ष्मण!' असं पुन्हा पुन्हा ओरडणाऱ्या तिला, त्या पापीने उचललं आणि पटकन रथावर बसवून तिला घेऊन गेला.
गच्छन्नरुणपुत्रेण मार्गे रुद्धो जटायुषा । सङ्ग्रामोऽभून्महारौद्रस्तयोस्तत्र वनान्तरे
रावण जातायू या अरुणाचा मुलगा याच्या आड आला, तेव्हा त्या दोघांमध्ये त्या दाट जंगलात भयंकर लढाई झाली.
हत्वा तं तां गृहीत्वा च गतोऽसौ राक्षसाधिपः । लङ्कायां क्रन्दती तात कुररीव दुरात्मनः
रावणाने त्याला मारून, तिला पकडून लंकेत नेलं. तिथे त्या दुष्टाच्या हातून तिने करुण रडत, करड्या पक्षासारखी हंबरडा फोडला.