विख्याता सा बभूवाथ दुर्गादेवी धरातले । देशे देशे महाराज तस्या भक्तिर्व्यवर्धत
मग दुर्गादेवीचे नाव पृथ्वीवर सर्वत्र प्रसिद्ध झाले; प्रत्येक प्रदेशात तिच्या भक्तीत वाढ झाली.
सर्वत्र भारते लोके सर्ववर्णेषु सर्वथा । भजनीया भवानी तु सर्वेषामभवत्तदा
संपूर्ण भारतभूमीत, सर्व जाती-धर्मातील लोकांमध्ये, भवानी सर्वांना सर्व प्रकारे पूजनीय झाली.
शक्तिभक्तिरताः सर्वे मानिनश्चाभवन्नृप । आगमोक्तैरथ स्तोत्रैर्जपध्यानपरायणाः
राजा, सर्व लोक शक्तीची भक्ती करू लागले आणि आदरभावाने वागू लागले; ते शास्त्रात सांगितलेल्या स्तोत्र, जप आणि ध्यानात मग्न झाले.
नवरात्रेषु सर्वेषु चक्रुः सर्वे विधानतः । अर्चनं हवनं यागं देव्या भक्तिपरा जनाः
सर्व नवरात्रांमध्ये, भक्तजनांनी योग्य पद्धतीने देवीची पूजा, होम आणि यज्ञ केले.
कुमारीपूजावर्णनम् जनमेजय उवाच नवरात्रे तु सम्प्राप्ते किं कर्तव्यं द्विजोत्तम । विधानं विधिवद्ब्रूहि शरत्काले विशेषतः
जनमेजय म्हणाला: नवरात्र सुरू झाल्यावर, श्रेष्ठ ब्राह्मणांनो, काय करावे? विशेषतः शरद ऋतूत योग्य विधी कसा आहे ते मला सांगा.
किं फलं खलु कस्तत्र विधिः कार्यो महामते । एतद्विस्तरतो ब्रूहि कृपया द्विजसत्तम
ते केल्याने काय फळ मिळते, कोणता विधी करावा, आणि कोण करावा हे कृपया विस्ताराने सांगा, श्रेष्ठ ब्राह्मण.
व्यास उवाच शृणु राजन्प्रवक्ष्यामि नवरात्रव्रतं शुभम् । शरत्काले विशेषेण कर्तव्यं विधिपूर्वकम्
व्यास म्हणाले: राजा, ऐका, मी तुला नवरात्र व्रताची शुभ माहिती सांगतो, जी विशेषतः शरद ऋतूत योग्य विधीने करावी.
वसन्ते च प्रकर्तव्यं तथैव प्रेमपूर्वकम् । द्वावृतू यमदंष्ट्राख्यौ नूनं सर्वजनेषु वै
वसंत ऋतूतही तेच व्रत प्रेमपूर्वक करावे; कारण वसंत आणि शरद हे दोन्ही ऋतु यमाच्या दातांसारखे सर्व लोकांसाठी कठीण असतात.
शरद्वसन्तनामानौ दुर्गमौ प्राणिनामिह । तस्माद्यत्नादिदं कार्यं सर्वत्र शुभमिच्छता
शरद आणि वसंत हे दोन ऋतु जीवांसाठी कठीण असतात; म्हणून जो कोणी शुभता इच्छितो त्याने हे व्रत मन लावून करावे.
द्वावेव सुमहाघोरावृतू रोगकरौ नृणाम् । वसन्तशरदावेव सर्वनाशकरावुभौ
हे दोन ऋतु अत्यंत भयंकर असून लोकांना आजार आणतात; वसंत आणि शरद दोन्ही विनाशक आहेत.
तस्मात्तत्र प्रकर्तव्यं चण्डिकापूजनं बुधैः । चैत्राश्विने शुभे मासे भक्तिपूर्वं नराधिप
म्हणून बुद्धिमानांनी चैत्र आणि आश्विन या शुभ महिन्यांत, राजा, भक्तिभावाने चंडिकेची पूजा करावी.
अमावास्यां च सम्प्राप्य सम्भारं कल्पयेच्छुभम् । हविष्यं चाशनं कार्यमेकभुक्तं तु तद्दिने
अमावस्येला आली की, सर्व साहित्य शुभरित्या तयार करावे; त्या दिवशी एकदाच हविष्याचे जेवण घ्यावे.
मण्डपस्तु प्रकर्तव्यः समे देशे शुभे स्थले । हस्तषोडशमानेन स्तम्भध्वजसमन्वितः
समांतर आणि शुभ जागी सोळा हात लांब, खांब आणि ध्वज असलेला मंडप उभारावा.
गौरमृद्गोमयाभ्यां च लेपनं कारयेत्ततः । तन्मध्ये वेदिका शुभ्रा कर्तव्या च समा स्थिरा
मग जमिन पांढऱ्या माती व गोमयाने लिंपावी; त्याच्या मध्यभागी स्वच्छ, स्थिर वेदी तयार करावी.
चतुर्हस्ता च हस्तोच्छ्रा पीठार्थं स्थानमुत्तमम् । तोरणानि विचित्राणि वितानञ्च प्रकल्पयेत्
वेदी चार हात लांब-रुंद आणि हाताएवढी उंच असावी, तीच उत्तम आसन ठरते; सुंदर तोरणे आणि छत्रही लावावे.
रात्रौ द्विजानथामन्त्र्य देवीतत्त्वविशारदान् । आचारनिरतान्दान्तान्वेदवेदाङ्गपारगान्
रात्री देवीच्या तत्त्वाचे जाणकार, सदाचार पाळणारे, संयमी आणि वेद-वेदांग शिकलेले ब्राह्मण बोलवावेत.
प्रतिपद्दिवसे कार्यं प्रातःस्नानं विधानतः । नद्यां नदे तडागे वा वाप्यां कूपे गृहेऽथवा
प्रतिपदेच्या दिवशी सकाळी, नियमाने नदी, ओढा, तलाव, विहीर किंवा घरी स्नान करावे.
प्रातर्नित्यं पुरः कृत्वा द्विजानां वरणं ततः । अर्घ्यपाद्यादिकं सर्वं कर्तव्यं मधुपूर्वकम्
सकाळी ब्राह्मणांना आदराने आमंत्रित करून, त्यांना अर्घ्य, पाद्य वगैरे सर्व वस्तू मधासह द्याव्यात.
वस्त्रालङ्करणादीनि देयानि च स्वशक्तितः । वित्तशाठ्यं न कर्तव्यं विभवे सति कर्हिचित्
वस्त्र, दागिने आणि अशा वस्तू आपल्या ऐपतीनुसार द्याव्यात; संपत्ती असताना कधीही कंजूषपणा करू नये.
विप्रैः सन्तोषितैः कार्यं सम्पूर्णं सर्वथा भवेत् । नव पञ्च त्रयश्चैको देव्याः पाठे द्विजाः स्मृताः
ब्राह्मण समाधानी होतील असे सर्व प्रकारे कार्य पूर्ण करावे; देवीच्या ग्रंथाचे पठण करण्यासाठी नऊ, पाच, तीन किंवा एक ब्राह्मण सांगितले आहेत.
वरयेद्ब्राह्मणं शान्तं पारायणकृते तदा । स्वस्तिवाचनकं कार्यं वेदमन्त्रविधानतः
त्या वेळी शांत स्वभावाचा ब्राह्मण संपूर्ण पाठासाठी निवडावा; वेद-मंत्रांच्या पद्धतीने मंगलाचरण करावे.
वेद्यां सिंहासनं स्थाप्य क्षौमवस्त्रसमन्वितम् । तत्र स्थाप्याऽम्बिका देवी चतुर्हस्तायुधान्विता
वेदीवर सुंदर वस्त्र घातलेला सिंहासन ठेवावे; त्यावर चार हातांनी शस्त्र धारण केलेली अंबिका देवीची मूर्ती स्थापित करावी.
रत्नभूषणसंयुक्ता मुक्ताहारविराजिता । दिव्याम्बरधरा सौम्या सर्वलक्षणसंयुता
ती रत्नांच्या दागिन्यांनी सजलेली, मोत्यांच्या हाराने शोभलेली, दिव्य वस्त्र परिधान केलेली, सौम्य आणि सर्व शुभ लक्षणांनी युक्त असावी.
शंखचक्रगदापद्मधरा सिंहे स्थिता शिवा । अष्टादशभुजा वाऽपि प्रतिष्ठाप्या सनातनी
शंख, चक्र, गदा आणि कमळ धारण केलेली, सिंहावर विराजमान आणि शुभ्र अशी देवी; किंवा अठरा हातांची सनातनी देवीही स्थापित करता येते.
अर्चाभावे तथा यन्त्रं नवार्णमन्त्रसंयुतम् । स्थापयेत्पीठपूजार्थं कलशं तत्र पार्श्वतः
मूर्ती नसेल तर नवाक्षरी मंत्र असलेले यंत्र वेदीवर ठेवावे आणि पूजेच्या पाठीमागे कलश ठेवावा.
पञ्चपल्लवसंयुक्तं वेदमन्त्रैः सुसंस्कृतम् । सुतीर्थजलसम्पूर्णं हेमरत्नैः समन्वितम्
कलशात पाच प्रकारच्या पानांसह, वेद-मंत्रांनी शुद्ध केलेले, पवित्र पाण्याने भरलेले आणि सोने-रत्नांनी सजवलेले असावे.
पार्श्वे पूजार्थसम्भारान्परिकल्प्य समन्ततः । गीतवादित्रनिर्घोषान्कारयेन्मङ्गलाय वै
पूजेच्या सर्व वस्तू सभोवताली नीट मांडाव्यात; मंगलासाठी गाणे आणि वाद्यांचा आवाज करावा.
तिथौ हस्तान्वितायां च नन्दायां पूजनं वरम् । प्रथमे दिवसे राजन् विधिवत्कामदं नृणाम्
नंदा तिथी हातासहित असताना पूजा करणे उत्तम; पहिल्या दिवशी, राजन, विधीपूर्वक केल्यास ती सर्व इच्छा पूर्ण करते.
नियमं प्रथमं कृत्वा पश्चात्पूजां समाचरेत् । उपवासेन नक्तेन चैकभुक्तेन वा पुनः
सुरुवातीला व्रताचा संकल्प करावा आणि नंतर पूजा करावी; उपवास, रात्री जेवण किंवा एकदाच जेवण असे नियम पाळावेत.
करिष्यामि व्रतं मातर्नवरात्रमनुत्तमम् । साहाय्यं कुरु मे देवि जगदम्ब ममाखिलम्
आई, मी नवरात्रीचे श्रेष्ठ व्रत करणार आहे; जगदंबे, माझ्या सर्व कार्यात मला मदत कर.