अहो कृपा ये कथयाम्यहं किं त्रातस्त्वया यत्किल भक्तिहीनः । भक्तानुकम्पी सकलो जनोऽस्ति विमुक्तभक्तेरवनं व्रतं ते
अहो, ही किती मोठी दया! मी काय सांगू? मी तर भक्ती नसतानाही तुझ्या कृपेने वाचलो. तू भक्तांवर नेहमीच कृपा करतेस; ज्यांच्याकडे भक्ती नाही, त्यांच्यासाठी वनवासच व्रत आहे.
त्वं देवि सर्वं सृजसि प्रपञ्चं श्रुतं मया पालयसि स्वसृष्टम् । त्वमत्सि संहारपरे च काले न तेऽत्र चित्रं मम रक्षणं वै
देवी, तूच हे सर्व विश्व निर्माण करतेस, मी ऐकलं आहे; आणि तूच ते सांभाळतेस. काळ आला की, तूच ते संहार करतेस. म्हणून माझं रक्षण केलंस यात काहीच आश्चर्य नाही.
करोमि किं ते वद देवि कार्यं क्व वा व्रजामीत्यनुमोदयाशु । कार्ये विमूढोऽस्मि तवाज्ञयाऽहं गच्छामि तिष्ठे विहरामि मातः
देवी, मला सांग, मी तुझ्यासाठी काय करावं? कुठे जावं? तुझ्या आज्ञेने मी लगेच करीन. मी काय करावं हे मला समजत नाही; आई, तुझ्या इच्छेप्रमाणे मी जाईन, राहीन किंवा फिरेन.
व्यास उवाच तं तथा भाषमाणं तु देवी प्राह दयान्विता । गच्छायोध्यां महाभाग कुरु राज्यं कुलोचितम्
व्यास म्हणतो: तो असं बोलत असताना, दयाळू देवी म्हणाली—भाग्यवान सुदर्शन, अयोध्येला जा आणि आपल्या वंशाचं राज्य कर.
स्मरणीया सदाऽहं ते पूजनीया प्रयत्नतः । शं विधास्याम्यहं नित्यं राज्यं ते नृपसत्तम
तू नेहमी मला आठवत जा आणि मनापासून पूजन कर; मी तुझं आणि तुझ्या राज्याचं नेहमी कल्याण करीन, राजश्रेष्ठ.
अष्टम्याञ्च चतुर्दश्यां नवम्याञ्च विशेषतः । मम पूजा प्रकर्तव्या बलिदानविधानतः
अष्टमी, चतुर्दशी आणि विशेषतः नवमीला, माझं पूजन यथाविधी बलिदानासह करावं.
अर्चा मदीया नगरे स्थापनीया त्वयाऽनघ । पूजनीया प्रयत्नेन त्रिकालं भक्तिपूर्वकम्
नगरीत तू माझी मूर्ती स्थापन कर आणि ती तीन वेळा भक्तीभावाने, मन लावून पूज.
शरत्काले महापूजा कर्तव्या मम सर्वदा । नवरात्रविधानेन भक्तिभावयुतेन च
शरद ऋतूत नेहमी माझी महापूजा करावी, नवरात्राच्या विधीने आणि भक्तिभावाने.
चैत्रेऽश्विने तथाऽऽषाढे माघे कार्यो महोत्सवः । नवरात्रे महाराज पूजा कार्या विशेषतः
चैत्र, आश्विन, आषाढ आणि माघ या महिन्यांत मोठा उत्सव करावा; आणि विशेषतः नवरात्रात, राजन, पूजन अवश्य करावं.
कृष्णपक्षे चतुर्दश्यां मम भक्तिसमन्वितैः । कर्तव्या नृपशार्दूल तथाऽष्टम्यां सदा बुधैः
कृष्णपक्षातील चतुर्दशीला, माझ्या भक्तीने युक्त होऊन, राजाधिराज, पूजन करावं; आणि तसेच, विद्वानांनी नेहमी अष्टमीला पूजन करावं.
व्यास उवाच इत्युक्त्वान्तर्हिता देवी दुर्गा दुर्गार्तिनाशिनी । नता सुदर्शनेनाथ स्तुता च बहुविस्तरम्
व्यास म्हणाले: असे सांगून दुर्गा देवी, जी संकटांचा नाश करणारी आहे, अदृश्य झाली; आणि सुदर्शनाने तिला वंदन करून, मोठ्या भक्तीने तिची स्तुती केली.
अन्तर्हितां तु तां दृष्ट्वा राजानः सर्व एव ते । प्रणेमुस्तं समागम्य यथा शक्रं सुरास्तथा
ती देवी अदृश्य झाल्याचे पाहून, सर्व राजांनी एकत्र येऊन त्याला वंदन केलं, जसं देवता इंद्राला वंदन करतात.
सुबाहुरपि तं नत्वा स्थितश्चाग्रे मुदान्वितः । ऊचुः सर्वे महीपाला अयोध्याधिपतिं तदा
सुबाहूनेही त्याला वंदन करून, आनंदाने समोर उभा राहिला; आणि मग सर्व राजांनी अयोध्येच्या राजाला संबोधून बोलले.
त्वमस्माकं प्रभुः शास्ता सेवकास्ते वयं सदा । कुरु राज्यमयोध्यायां पालयास्मान्नृपोत्तम
तुम्ही आमचे स्वामी आणि शासक आहात; आम्ही नेहमी तुमचे सेवक आहोत. अयोध्येचे राज्य करा आणि आम्हा सर्वांचे रक्षण करा, राजश्रेष्ठ.
त्वत्प्रसादान्महाराज दृष्टा विश्वेश्वरी शिवा । आदिशक्तिर्भवानी सा चतुर्वर्गफलप्रदा
राजन, तुमच्या कृपेने आम्हाला विश्वेश्वरी, शिवा, आदिशक्ती भवानी, जी चार पुरुषार्थ फळ देणारी आहे, तिचे दर्शन झाले.
धन्यस्त्वं कृतकृत्योऽसि बहुपुण्यो धरातले । यस्माच्च त्वत्कृते देवी प्रादुर्भूता सनातनी
तुम्ही धन्य आहात, तुमचं जीवन सफल झालं, आणि पृथ्वीवर तुम्ही फार पुण्यवान आहात, कारण तुमच्यासाठी सनातन देवी प्रकट झाली.
न जानीमो वयं सर्वे प्रभावं नृपसत्तम । चण्डिकायास्तमोयुक्ता मायया मोहिताः सदा
राजश्रेष्ठ, आम्हा सर्वांना चंडिकेची खरी शक्ती माहीत नाही; तिच्या मायेमुळे आम्ही नेहमी अज्ञानात आणि भ्रमात राहतो.
धनदारसुतानां च चिन्तनेऽभिरताः सदा । मग्ना महार्वणे घोरे कामक्रोधझषाकुले
संपत्ती, पत्नी आणि मुलांच्या विचारात आम्ही नेहमी गुंतलेले असतो; आणि काम व क्रोध या मोठ्या महासागरात बुडालो आहोत.
पृच्छामस्त्वां महाभाग सर्वज्ञोऽसि महामते । केयं शक्तिः कुतो जाता किं प्रभावा वदस्व तत्
महाभाग, तुम्ही सर्वज्ञ आणि बुद्धिमान आहात, म्हणून आम्ही विचारतो — ही शक्ती कोण आहे, कुठून आली, आणि तिची शक्ती काय आहे, कृपया सांगा.
भव त्वं नौश्च संसारे साधवोऽति दयापराः । तस्मान्नो वद काकुत्स्थ देवीमाहात्म्यमुत्तमम्
या संसारात तुम्ही आमच्यावर दयाळू व्हा, जसं सज्जन लोक असतात; म्हणून, काकुत्स्था, देवीचं श्रेष्ठ माहात्म्य आम्हाला सांगा.
यत्प्रभावा च सा देवी यत्स्वरुपा यदुद्भवा । सत्सर्वं श्रोतुमिच्छामस्त्वं ब्रूहि नृवरोत्तम
ती देवी कोणत्या शक्तीची आहे, तिचं खरं स्वरूप काय आहे, आणि ती कुठून उत्पन्न झाली, हे सर्व आम्हाला ऐकायचं आहे; राजश्रेष्ठ, कृपया सांगा.
व्यास उवाच इति पृष्टस्तदा तैस्तु ध्रुवसन्धिसुतो नृपः । विचिन्त्य मनसा देवीं तानुवाच मुदान्वितः
व्यास म्हणाले: त्यावेळी त्या सर्वांनी विचारल्यावर, ध्रुवसंधीचा पुत्र राजा मनाने देवीचं स्मरण करून, आनंदाने त्यांना उत्तर देऊ लागला.
सुदर्शन उवाच किं ब्रवीमि महीपालास्तस्याश्चरितमुत्तमम् । ब्रह्मादयो न जानन्ति सेशाः सुरगणास्तथा
सुदर्शन म्हणाला: राजांनो, तिच्या श्रेष्ठ लीला मी काय सांगू? ब्रह्मा आणि इतर देवतांनाही, सर्व देवगणांसह, त्या ज्ञात नाहीत.
सर्वस्याद्या महालक्ष्मीर्वरेण्या शक्तिरुत्तमा । सात्त्विकीयं महीपाला जगत्पालनतत्परा
ती सर्वांची आद्य महालक्ष्मी आहे, श्रेष्ठ आणि पूज्य शक्ती आहे, सत्त्वगुणी आहे, राजांनो, आणि जगाच्या रक्षणासाठी नेहमी तत्पर असते.
सृजते या रजोरूपा सत्त्वरूपा च पालने । संहारे च तमोरूपा त्रिगुणा सा सदा मता
ती रजोगुणाने सृष्टी करते, सत्त्वगुणाने पालन करते, आणि तमोगुणाने संहार करते — म्हणून ती नेहमी त्रिगुणात्मक मानली जाते.
निर्गुणा परमा शक्तिः सर्वकामफलप्रदा । सर्वेषां कारणं सा हि ब्रह्मादीनां नृपोत्तमाः
ती निर्गुण, परमशक्ती आहे, सर्व इच्छित फळ देणारी आहे; तीच सर्वांची, अगदी ब्रह्मादिकांचीही, कारण आहे, राजश्रेष्ठ.
निर्गुणा सर्वथा ज्ञातुमशक्या योगिभिर्नृपाः । सगुणा सुखसेव्या सा चिन्तनीया सदा बुधैः
राजाधिराजांनो, गुणरहित देवी योग्यांना कोणत्याही प्रकारे समजू शकत नाही; पण गुणांनी युक्त असलेली देवी सहजपणे सेवता येते आणि ज्ञानी लोकांनी नेहमी तिचा ध्यान करावा.
राजान ऊचुः बाल एव वनं प्राप्तस्त्वं तु नूनं भयातुरः । कथं ज्ञाता त्वया देवी परमा शक्तिरुत्तमा
राजे म्हणाले: तू लहानपणीच जंगलात गेलास आणि नक्कीच घाबरलेला होतास; मग तुला ती परमशक्ती, श्रेष्ठ देवी कशी ओळखता आली?
उपासिता कथं चैव पूजिता च कथं नृप । या प्रसन्ना तु साहाय्यं चकार त्वरयान्विता
राजा, तू तिला कसा पूजला आणि कसा सन्मान केला? ती प्रसन्न झाली तेव्हा तिने तुला कसे आणि किती लवकर मदत केली?
सुदर्शन उवाच बालभावान्मया प्राप्तं बीजं तस्याः सुसम्मतम् । स्मरामि प्रजपन्नित्यं कामबीजाभिधं नृपाः
सुदर्शन म्हणाला: लहानपणी मला तिचा अत्यंत प्रिय बीजमंत्र मिळाला; राजांनो, मी तो कामबीज नावाचा मंत्र नेहमी आठवतो आणि जपतो.