शरणार्थञ्च सम्प्राप्ता देवी भगवती हि नः । निरातङ्कैश्च गन्तव्यं मार्गेऽस्मिन्भूपसङ्कुले
कारण भगवती देवी स्वतः आपली रक्षा करण्यासाठी आली आहे. या राजांनी भरलेल्या मार्गावर आपण निर्भयपणे पुढे जावे.
स्मृता मया महादेवी रक्षणार्थमुपागता । तच्छ्रुत्वा वचनं सेनापतिस्तेन पथाऽव्रजत्
मी मोठ्या देवीचे स्मरण केले आहे, जी आपली रक्षा करण्यासाठी आली आहे. हे ऐकून सेनापती त्या मार्गाने पुढे गेला.
युधाजित्तु सुसङ्क्रुद्धस्तानुवाच महीपतीन् । किं स्थिता भयसन्त्रस्ता निघ्नन्तु कन्यकान्वितम्
युधाजित मोठ्या रागाने त्या राजांना म्हणाला, 'तुम्ही भीतीने थांबून का आहात? तो मुलगा जरी कन्येसह असला तरी त्याच्यावर हल्ला करा!'
अवमन्य च नः सर्वान्बलहीनो बलाधिकान् । कन्यां गृहीत्वा संयाति निर्भयस्तरसा शिशुः
तो मुलगा आपल्याला कमी लेखतो, तो दुर्बल असूनही बलवानांशी टक्कर देतो. तो कन्येला घेऊन निर्भयपणे आणि वेगाने निघून जात आहे.
किं भीताः कामिनीं वीक्ष्य सिंहोपरि सुसंस्थिताम् । नोपेक्ष्यो हि महाभागा हन्तव्योऽत्र समाहितैः
तुम्ही सिंहावर बसलेल्या त्या स्त्रीला पाहून घाबरता का? हे भाग्यवान राजांनो, त्याला दुर्लक्ष करू नका, निर्धाराने त्याचा नाश करा.
हत्वैनं सङ्ग्रहीष्यामः कन्यां चारुविभूषणाम् । नायं केसरिणादत्तां छेत्तुमर्हति जम्बुकः
त्याला मारून आपण सुंदर दागिन्यांनी सजलेली कन्या मिळवू. हा कोल्हा सिंहाने दिलेले काहीही घेण्यास पात्र नाही.
इत्युक्त्वा सैन्यसंयुक्तः शत्रुजित्सहितस्तदा । योद्धुकामः सुसम्प्राप्तो युधाजित्क्रोधसंवृतः
असे म्हणून युधाजित आपल्या सैन्यांसह आणि शत्रुजितासोबत मोठ्या रागाने युद्धासाठी पुढे आला.
मुमोच विशिखांस्तूर्णं समपुंखाञ्छिलाशितान् । धनुराकृष्य कर्णान्तं कर्मारपरिमार्जितान्
त्याने धनुष्य कानापर्यंत ताणून, उत्तम लोहारांनी बनवलेले, सम ओळीचे आणि धारदार असे बाण वेगाने सोडले.
हन्तुकामः सुदुर्मेधाः सुदर्शनमथोपरि । सुदर्शनस्तु तान्बाणैश्चिच्छेदापततः क्षणात्
दुष्ट बुद्धीने त्याने सुदर्शनावर हल्ला करण्याचा प्रयत्न केला. पण सुदर्शनाने क्षणातच आपले बाण सोडून त्याचे सर्व बाण छेदून टाकले.
एवं युद्धे प्रवृत्तेऽथ चुकोप चण्डिका भृशम् । दुर्गादेवी मुमोचाथ बाणान् युधाजितं प्रति
अशा प्रकारे युद्ध रंगले असताना चंडिकादेवीला प्रचंड राग आला. मग दुर्गादेवीने युधाजितावर बाणांचा वर्षाव केला.
नानारूपा तदा जाता नानाशस्रधरा शिवा । सम्प्राप्ता तुमुलं तत्र चकार जगदम्बिका
त्या वेळी तिने अनेक रूपे धारण केली, प्रत्येक रूपात वेगवेगळे शस्त्र होते. जगदंबेने तेथे प्रचंड गोंधळ निर्माण केला.
शत्रुजिन्निहतस्तत्र युधाजिदपि पार्थिवः । पतितौ तौ रथाभ्यां तु जयशब्दस्तदाऽभवत्
तेथे शत्रुजित मारला गेला आणि युधाजित राजा देखील पडला. दोघेही रथातून खाली कोसळले आणि विजयाचा जयघोष झाला.
विस्मयं परमं प्राप्ता भूपाः सर्वे विलोक्य ताम् । निधनं मातुलस्यापि भागिनेयस्य संयुगे
सर्व राजे त्या देवीकडे आणि मामा-भाचा दोघांचं रणांगणात झालेलं अंत पाहून फारच आश्चर्यचकित झाले.
सुबाहुरपि तद्दृष्ट्वा निधनं संयुगे तयोः । तुष्टाव परमप्रीतो दुर्गां दुर्गार्तिनाशिनीम्
सुबाहूनेही त्या दोघांचं युद्धात झालेलं निधन पाहिलं आणि तो अत्यंत आनंदित होऊन दुर्गा, जी संकटांचा नाश करणारी आहे, तिचं स्तवन करू लागला.
सुबाहुरुवाच नमौ देव्यै जगद्धात्र्यै शिवायै सततं नमः । दुर्गायै भगवत्यै ते कामदायै नमो नमः
सुबाहू म्हणाला — मी जगाची जननी असलेल्या देवीला, नेहमी मंगल करणाऱ्या शिवेला, दुर्गेला, भगवतीला आणि इच्छित फल देणाऱ्या तुला वारंवार नमस्कार करतो.
नमः शिवायै शान्त्यै ते विद्यायै मोक्षदे नमः । विश्वव्याप्त्यै जगन्मातर्जगद्धात्र्यै नमः शिवे
शिवेला, शांत स्वरूप असलेल्या तुला, मुक्ती देणाऱ्या विद्या असलेल्या तुला, सर्वत्र व्यापलेल्या, जगाची माता आणि पालन करणाऱ्या तुला मी नमस्कार करतो.
नाहं गतिं तव धिया परिचिन्तयन् वै जानामि देवि सगुणः किल निर्गुणायाः । किं स्तौमि विश्वजननीं प्रकटप्रभावां भक्तार्तिनाशनपरां परमाञ्च शक्तिम्
देवी, माझ्या बुद्धीने तुझ्या मार्गाचा विचार मला कळत नाही; गुण असलेला सगुण नेहमी निर्गुणाच्या अधीन असतो. मी या विश्वजननीचं, प्रकट सामर्थ्य असलेल्या, भक्तांच्या दुःखाचा नाश करणाऱ्या आणि पराक्रमी शक्तीचं स्तवन का करतो?
वाग्देवता त्वमसि सर्वगतैव बुद्धि- र्विद्या मतिश्च गतिरप्यसि सर्वजन्तोः । त्वां स्तौमि किं त्वमसि सर्वमनोनियन्त्री किं स्तूयते हि सततं खलु चात्मरूपम्
तू वाणीची देवी आहेस, सर्वत्र आहेस, तूच बुद्धी, विद्या, समज आणि सर्व जीवांची अंतिम गती आहेस. मी तुझं स्तवन करतो, पण तू सर्वांच्या मनावर राज्य करणारी आहेस; मग आत्मस्वरूपाचं सतत स्तवन कसं होईल?
ब्रह्मा हरश्च हरिरप्यनिशं स्तुवन्तो नान्तं गताः सुरवराः किल ते गुणानाम् । क्वाहं विभेदमतिरम्ब गुणैर्वृतो वै वक्तुं क्षमस्तव चरित्रमहोऽप्रसिद्धः
ब्रह्मा, हर आणि हरि हे तुझे गुण अखंड स्तवन करूनही त्याचा अंत गाठू शकले नाहीत. मी तर गुणांनी व्यापलेला आणि मनाने द्विधा असलेला; मग आई, तुझ्या अगम्य लीला मी कशा सांगू शकतो?
सत्सङ्गतिः कथमहो न करोति कामं प्रासङ्गिकापि विहिता खलु चित्तशुद्धिः । जामातुरस्य विहितेन समागमेन प्राप्तं मयाऽद्भुतमिदं तव दर्शनं वै
सत्संग जरी सहज घडला तरी तो मनाची शुद्धी करतोच. माझ्या जावयामुळे झालेल्या या भेटीतून मला तुझं हे अद्भुत दर्शन मिळालं.
ब्रह्माऽपि वाञ्छति सदैव हरो हरिश्च सेन्द्राः सुराश्च मुनयो विदितार्थतत्त्वाः । यद्दर्शनं जननि तेऽद्य मया दुरापं प्राप्तं विना दमशमादिसमाधिभिश्च
ब्रह्मा, हर, हरि, इंद्र, देव, आणि सत्याचं ज्ञान असलेले ऋषी सुद्धा नेहमी तुझ्या दर्शनाची इच्छा करतात, आई. आज मला हे दुर्मिळ दर्शन मिळालं, तेही संयम, शांती किंवा ध्यान न करता.
क्वाहं सुमन्दमतिराशु तवावलोकं क्वेदं भवानि भवभेषजमद्वितीयम् । ज्ञाताऽसि देवि सततं किल भावयुक्ता भक्तानुकम्पनपरामरवर्गपूज्या
माझं मंद बुद्धी असणं आणि तुझं हे भवानीचं अद्वितीय, संसारातून तारणारं दर्शन—यात किती अंतर! देवी, भक्तिभाव असलेल्या, भक्तांवर दया करणाऱ्या आणि अमरगणांनी पूजल्या जाणाऱ्या तुला नेहमीच ओळखलं जातं.
किं वर्णयामि तव देवि चरित्रमेतद् यद्रक्षितोऽस्ति विषमेऽत्र सुदर्शनोऽयम् । शत्रू हतौ सुबलिनौ तरसा त्वयाद्य भक्तानुकम्पि चरितं परमं पवित्रम्
देवी, मी तुझ्या कृत्यांचं काय वर्णन करू? या कठीण प्रसंगात तू सुदर्शनाचं रक्षण केलंस. आज बलाढ्य शत्रूंना तू संपवलंस; भक्तांवर दया करणारी तुझी कृती अत्यंत पवित्र आहे.
नाश्चर्यमेतदिति देवि विचारितेऽर्थे त्वं पासि सर्वमखिलं स्थिरजङ्गमं वै । त्रातस्त्वया च विनिहत्य रिपुर्दयातः संरक्षितोऽयमधुना ध्रुवसन्धिसूनुः
देवी, विचार केला तर यात काहीच आश्चर्य नाही, कारण तू स्थावर-जंगम सर्वांचं रक्षण करतेस. शत्रूचा नाश करून तू त्याचं रक्षण केलंस; आता ध्रुवसंधीचा मुलगा तुझ्या कृपेने सुरक्षित आहे.
भक्तस्य सेवनपरस्य स्वयशोऽतिदीप्तं कर्तुं भवानि रचितं चरितं त्वयैतत् । नोचेत्कथं सुपरिगृह्य सुतां मदीयां युद्धे भवेत्कुशलवाननवद्यशीलः
भक्तीने सेवा करणाऱ्यांसाठी, भवानी, तुझ्या या कृत्यांनी तुझं यश अधिकच उजळ होतं. नाहीतर माझ्या मुलीला, युद्धात निपुण आणि निर्दोष स्वभाव असलेल्या, युद्धात असं मान मिळालं असतं का?
शक्ताऽसि जन्ममरणादिभयान्विहन्तुं किं चित्रमत्र किल भक्तजनस्य कामम् । त्वं गीयसे जननि भक्तजनैरपारा त्वं पापपुण्यरहिता सगुणाऽगुणा च
तू जन्म, मृत्यू यांसारख्या सर्व भीती दूर करू शकतेस; भक्तांसाठी हे काहीच आश्चर्य नाही. आई, भक्तजन तुला अपार म्हणतात; तू पाप-पुण्यापासूनही परे आहेस, गुण आणि निर्गुण दोन्ही स्वरूपात आहेस.
त्वद्दर्शनादहमहो सुकृती कृतार्थो जातोऽस्मि देवि भुवनेश्वरि धन्यजन्मा । बीजं न ते न भजनं किल वेद्मि मात- र्ज्ञातस्तवाद्य महिमा प्रकटप्रभावः
देवी, तुझं दर्शन झाल्यामुळे मी खरोखरच पुण्यवान, कृतार्थ आणि या जगात धन्य जन्म घेतलेला आहे, हे पृथ्वीच्या अधिष्ठात्री देवी. आई, मला तुझ्या उपासनेचं किंवा मूळाचं ज्ञान नाही, पण आज तुझी महती आणि प्रकट सामर्थ्य मला उमगली.
व्यास उवाच एवं स्तुता तदा देवी प्रसन्नवदना शिवा । उवाच च नृपं देवी वरं वरय सुव्रत
व्यास म्हणतो — त्या वेळी अशा प्रकारे स्तुती केल्यावर, देवी प्रसन्न चेहऱ्याने, शिवा, त्या राजाला म्हणाली — 'सुव्रत, वर माग.'
देवीमहिमवर्णनम् व्यास उवाच तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा भवान्याः स नृपोत्तमः । प्रोवाच वचनं तत्र सुबाहुर्भक्तिसंयुतः
व्यास म्हणतो — भवानीचं ते बोलणं ऐकून, भक्तिभावाने भरलेला तो श्रेष्ठ राजा, सुबाहू, तिथे म्हणाला.
सुबाहुरुवाच एकतो देवलोकस्य राज्यं भूमण्डलस्य च । एकतो दर्शनं ते वै न च तुल्यं कदाचन
सुबाहू म्हणाला — एकीकडे देवांच्या लोकाचं आणि पृथ्वीचं राज्य, आणि दुसरीकडे तुझं दर्शन; हे कधीच समसमान होऊ शकत नाही.