मदोत्कटान्हेमविभूषितांश्च गजान्गिरेः शृङ्गसमानदेहान् । शतं सपादं नृपसूनवेऽसौ ददावथ प्रेमयुतो नृपेन्द्रः
राजाने प्रेमाने त्या राजपुत्राला सोन्याने मढवलेले, डोंगराच्या शिखरासारखे मोठे, एकशे पंचवीस हत्ती दिले.
दासीशतं काञ्चनभूषितं च करेणुकानां च शतं सुचारु । समर्पयामास वराय राजा विवाहकाले मुदितोऽनुवेलम्
लग्नाच्या वेळी आनंदाने राजाने सुवर्णालंकार घातलेल्या शंभर दासी आणि शंभर सुंदर मादी हत्ती योग्य रीतीने दिल्या.
अदात्पुनर्दाससहस्रमेकं सर्वायुधैः सम्भृतभूषितञ्च । रत्नानि वासांसि यथोचितानि दिव्यानि चित्राणि तथाविकानि
त्याने पुन्हा एक हजार शस्त्रांनी सजलेले आणि अलंकार घातलेले नोकर, तसेच मौल्यवान रत्ने, योग्य वस्त्रे आणि सुंदर दिव्य वस्त्रे दिली.
ददौ पुनर्वासगृहाणि तस्मै रम्याणि दीर्घाणि विचित्रितानि । सिन्धूद्भवानां तुरगोत्तमाना- मदात्सहस्रद्वितयं सुरम्यम्
पुन्हा त्याने त्याला सुंदर, मोठी आणि आकर्षक अशी घरे दिली आणि सिंधू प्रदेशातील दोन हजार उत्तम घोडे दिले.
क्रमेलकानाञ्च शतत्रयं वै प्रत्यादिशद्भारभृतां सुचारु । शतद्वयं वै शकटोत्तमानां तस्मै ददौ धान्यरसैः प्रपूरितम्
त्याने तीनशे सुंदर उंट भार वाहण्यासाठी दिले आणि दोनशे उत्तम गाड्या धान्य व रसांनी भरून दिल्या.
मनोरमां राजसुतां प्रणम्य जगाद वाक्यं विहिताञ्जलिः पुरः । दासोऽस्मि ते राजसुते वरिष्ठे तद्ब्रूहि यत्स्यात्तु मनोगतं ते
मनोहर राजकन्येला वंदन करून, हात जोडून तो म्हणाला, 'हे श्रेष्ठ राजकन्ये, मी तुझा दास आहे; तुझ्या मनात जे काही आहे ते सांग.'
तं चारुवाक्यं निजगाद सापि स्वस्त्यस्तु ते भूप कुलस्य वृद्धिः । सम्मानिताऽहं मम सूनवे त्वया दत्ता यतो रत्नवरा स्वकन्या
तीही गोड शब्दांनी म्हणाली, 'तुला शुभेच्छा असो, तुझं राजवंश वाढो. तू मला सन्मान दिलास, आणि मी माझ्या मुलाला तुझ्या कन्येचा रत्नासारखा वर दिला.'
न बन्दिपुत्री नृप मागधी वा स्तौमीह किं त्वां स्वजनं महत्तरम् । सुमेरुतुल्यस्तु कृतः सुतोऽद्य मे सम्बन्धिना भूपतिनोत्तमेन
राजा, मी ना गायकाची मुलगी आहे, ना मागधी स्त्री; मग मी तुला का स्तुती करू? तू माझा आप्त आहेस, सर्वांत मोठा. आज श्रेष्ठ राजाच्या योगे माझा मुलगा सुमेरू पर्वतासारखा झाला.
अहोऽतिचित्रं नृपतेश्चरित्रं परं पवित्रं तव किं वदामि । यद्भ्रष्टराज्याय सुताय मेऽद्य दत्ता त्वया पूज्यसुता वरिष्ठा
राजा, तुझं आचरण किती अद्भुत आणि पवित्र आहे! मी काय सांगू? माझ्या मुलाचं राज्य गेलं असतानाही, तू त्याला आपली पूज्य आणि श्रेष्ठ कन्या दिलीस.
वनाधिवासाय किलाधनाय पित्रा विहीनाय विसैन्यकाय । सर्वानिमान्भूमिपतीन्विहाय फलाशनायार्थविवर्जिताय
जो वनात राहतो, धनहीन आहे, पित्याविना आहे, सैन्य नाही, सर्व राजांनी त्याला टाकलं आहे, फळांवर जगतो आणि काहीही साधन नाही—
समानवित्तेऽथ कुले बले च ददाति पुत्रीं नृपतिश्च भूयः । न कोऽपि मे भूपसुतेऽर्थहीने गुणान्वितां रूपवतीञ्च दद्यात्
साधारणपणे, राजे आपली कन्या केवळ समान संपत्ती, वंश आणि बळ असणाऱ्यालाच देतात. कोणीही गुणी आणि सुंदर कन्या गरिब राजपुत्राला देत नाही.
वैरं तु सर्वैः सह संविधाय नृपैर्वरिष्ठैर्बलसंयुतैश्च । सुदर्शनायाथ सुताऽर्पिता मे किं वर्णये धैर्यमिदं त्वदीयम्
सर्व बलाढ्य आणि श्रेष्ठ राजांशी वैर करून, तू आपली कन्या सुदर्शन मला दिलीस. तुझ्या या धैर्याचं वर्णन मी कसं करू?
निशम्य वाक्यानि नृपः प्रहृष्टः कृताञ्जलिर्वाक्यमुवाच भूयः । गृहाण राज्यं मम सुप्रसिद्धं भवामि सेनापतिरद्य चाहम्
हे ऐकून राजा आनंदित झाला, हात जोडून पुन्हा म्हणाला, 'माझं प्रसिद्ध राज्य स्वीकार, आजपासून मी तुझा सेनापती होईन.'
नोचेत्तदर्धं प्रतिगृह्य चात्र सुतान्वितो राज्यफलानि भुङ्क्ष्व । विहाय वाराणसिकानिवासं वने पुरे वासमतो न मेऽस्ति
नाही तर, त्याचं अर्धं तरी इथे स्वीकार आणि मुलासह राज्याचा आनंद घे. वाराणसीचं घर सोडून, मला ना शहरात ना वनात राहण्याची इच्छा आहे.
नृपास्तु सन्त्येव रुषान्विता वै गत्वा करिष्ये प्रथमं तु सान्त्वनम् । ततः परं द्वावपरावुपायौ नोचेत्ततो युद्धमहं करिष्ये
खरं तर काही राजे रागावलेले आहेत; मी आधी जाऊन त्यांना शांत करेन. त्यानंतर दोन उपाय करेन; तेही न जमल्यास मग मी युद्ध करेन.
जयाजयो दैववशो तथापि धर्मे जयो नैव कृतेऽप्यधर्मे । तेषां किलाधर्मवतां नृपाणां कथं भविष्यत्यनुचिन्तितं वै
जिंकणं किंवा हरणं हे नशिबावर असतं; पण धर्माने नेहमी विजय मिळतो, अधर्माने कधीच नाही. जे राजे अधर्माने वागतात, त्यांचं पुढे काय होईल, हे पाहावं लागेल.
आकर्ण्य तद्भाषितमर्थवच्च जगाद वाक्यं हितकारकं तम् । मनोरमा मानमवाप्य तस्मात् सर्वात्मना मोदयुता प्रसन्ना
त्याचं अर्थपूर्ण बोलणं ऐकून तिने त्याला हितकारक शब्द सांगितले. त्याच्याकडून सन्मान मिळाल्याने मनोरमा आनंदी आणि प्रसन्न झाली.
राजञ्छिवं तेऽस्तु कुरुष्व राज्यं त्यक्त्वा भयं त्वं स्वसुतैः समेतः । सुतोऽपि मे नूनमवाप्य राज्यं साकेतपुर्यां प्रचरिष्यतीह
राजा, तुला कल्याण लाभो; भीती सोडून आपल्या मुलांसह राज्य कर. माझा मुलगा हे राज्य मिळवून साकेत नगरीत नक्कीच राज्य करील.
विसर्जयास्मान्निजसद्म गन्तुं शिवं भवानी तव संविधास्यति । न काऽपि चिन्ता मम भूप वर्तते सञ्चिन्तयन्त्या परमाम्बिकां वै
आम्हाला आमच्या घरी जाऊ द्या; भवानी तुझ्यासाठी सर्व शुभ गोष्टी घडवेल. राजन, मला काहीही चिंता नाही, कारण मी परमाईचीच ध्यान करत आहे.
दोषा गता विविधवाक्यपदै रसालै- रन्योन्यभाषणपदैरमृतोपमैश्च । प्रातर्नृपाः समधिगम्य कृतं विवाहं रोषान्विता नगरबाह्यगतास्तथोचुः
आपल्यात गोड आणि अमृतासारख्या बोलण्याने सर्व गैरसमज दूर झाले; पण सकाळी, राजांनी लग्न झाल्याचं कळताच ते रागाने शहराबाहेर गेले आणि असे बोलू लागले.
अद्यैव तं नृपकलङ्कधरञ्च हत्वा बालं तथैव किल तं न विवाहयोग्यम् । गृह्णीम तां शशिकलां नृपतेश्च लक्ष्मीं लज्जामवाप्य निजसद्म कथं व्रजेम
आजच आपण त्या राजाला आणि त्या लग्नाला नालायक अशा मुलाला मारूया; शशिकला, म्हणजेच राजाची लक्ष्मी, तिला पकडूया. आपली इज्जत गेल्यावर आपण घरी कसे जाऊ?
शृण्वन्तु तूर्यनिनदान्किल वाद्यमाना- ञ्छङ्खस्वनानभिभवन्ति मृदङ्गशब्दाः । गीतध्वनिं च विविधं निगमस्वनञ्च मन्यामहे नृपतिनाऽत्र कृतो विवाहः
ऐका, वाद्यांचे आवाज किती मोठे आहेत, शंखाचा गजर मृदंगाच्या गडगडाटात हरवतोय; गाण्याचे आणि वेदपठणाचे वेगवेगळे सूर ऐकू येतात. वाटतं, इथेच राजाने लग्न लावलंय.
अस्मान्प्रतार्य वचनैर्विधिवच्चकार वैवाहिकेन विधिना करपीडनं वै । कर्तव्यमद्य किमहो प्रविचिन्तयन्तु भूपाः परस्परमतिं च समर्थयन्तु
त्याने आम्हाला गोड बोलून फसवलं आणि योग्य पद्धतीने हातगाठीचा विधी केला; आता काय करावं हे राजांनी एकत्र बसून ठरवावं आणि एकमत करावं.
एवं वदत्सु नृपतिष्वथ कन्याकायाः कृत्वा विवाहविधिमप्रतिमप्रभावः । भूपान्निमन्त्रयितुमाशु जगाम राजा काशीपतिः स्वसुहृदैः प्रथितप्रभावैः
राजे असे बोलत असताना, काशीराजाने आपल्या कन्येचं लग्न विधिपूर्वक लावलं आणि आपल्या प्रसिद्ध मित्रांसह लगेच राजांना बोलवायला गेला.
आगच्छन्तं च तं दृष्ट्वा नृपाः काशीपतिं तदा । नोचुः किञ्चिदपि क्रोधान्मौनमाधाय संस्थिताः
काशीराजा येताना पाहून सर्व राजे राग आवरून गप्प उभे राहिले आणि काहीच बोलले नाहीत.
स गत्वा प्रणिपत्याह कृताञ्जलिरभाषत । आगन्तव्यं नृपैः सर्वैर्भोजनार्थं गृहे मम
तो त्यांच्याजवळ गेला, नम्रपणे वाकून हात जोडून म्हणाला, 'सर्व राजांनी माझ्या घरी जेवायला यावं.'
कन्ययाऽसौ वृतो भूपः किं करोमि हिताहितम् । भवद्भिस्तु शुभः कार्यो महान्तो हि दयालवः
ही कन्या ज्या राजाला निवडली, त्याचं मी काय करावं, ते चांगलं की वाईट, मला सांगता येत नाही. तुम्ही सर्व मोठे आणि दयाळू आहात, योग्य ते तुम्हीच करा.
तन्निशम्य वचस्तस्य नृपाः क्रोधपरिप्लुताः । प्रत्यूचुर्भुक्तमस्माभिः स्वगृहं नृपते व्रज
त्याचं बोलणं ऐकून राजे रागाने म्हणाले, 'आम्ही जेवलो, राजन, तू आता आपल्या घरी जा.'
कुरु कार्याण्यशेषाणि यथेष्टं सुकृतं कृतम् । नृपाः सर्वे प्रयान्त्वद्य स्वानि स्वानि गृहाणि वै
आता उरलेली कामं तू आपल्या इच्छेप्रमाणे कर; जे करायचं होतं ते झालं. आज सर्व राजे आपल्या-आपल्या घरी जातील.
सुबाहुरपि तच्छ्रुत्वा जगाम शङ्कितो गृहम् । किं करिष्यन्ति संविग्नाः क्रोधयुक्ता नृपोत्तमाः
हे ऐकून सुभाहूही काळजीत आणि संभ्रमात घरी गेला, की हे रागावलेले आणि अस्वस्थ राजे काय करतील.