श्रुत्वा नृपास्तेऽवितथं विदित्वा वचो ययुः स्वानि निकेतनानि । विधाय पार्श्वे नगरस्य रक्षां चक्रुः क्रिया मध्यदिनोदिताश्च
राजांनी ही खरी गोष्ट ऐकून आणि समजून, आपापल्या निवासस्थानी परतले. शहराच्या सुरक्षेची व्यवस्था करून, त्यांनी मध्यान्हाच्या कर्तव्ये पार पाडली.
सुबाहुरप्यार्यजनैः समेत- श्चकार कार्याणि विवाहकाले । पुत्रीं समाहूय गृहे सुगुप्ते पुरोहितैर्वेदविदां वरिष्ठैः
सुबाहूही श्रेष्ठ वडीलधाऱ्यांसह विवाहाच्या वेळी आवश्यक विधी करत होता. त्याने आपल्या मुलीला नीट राखलेल्या घरात बोलावले, जिथे श्रेष्ठ वेदज्ञ पुरोहित होते.
स्नानादिकं कर्म वरस्य कृत्वा विवाहभूषाकरणं तथैव । आनाय्य वेदीरचिते गृहे वै तस्यार्हणां भूमिपतिश्चकार
वराचे स्नान व इतर विधी करून, त्याला विवाहासाठी सजवले. मग त्याला वेदी असलेल्या घरात आणले आणि राजाने त्याचे योग्य सन्मान केले.
सविष्टरं चाचमनीयमर्घ्यं वस्त्रद्वयं गामथ कुण्डले द्वे । समर्प्य तस्मै विधिवन्नरेन्द्र ऐच्छत्सुतादानमहीनसत्त्वः
पाणी, अर्घ्य, दोन वस्त्रे, गाय आणि दोन कुंडले यांसह सर्व विधीने राजा त्याला हे देऊन, आपल्या मुलीचे लग्न द्यायचे ठरवले.
सोऽप्यग्रहीत्सर्वमदीनचेताः शशाम चिन्ताऽथ मनोरमायाः । कन्यां सुकेशीं निधिकन्यकासमां मेने तदाऽऽत्मानमनुत्तमञ्च
त्यानेही सर्व काही आनंदाने स्वीकारले; मग मनातील चिंता निवळली. सुंदर केसांची, धनकन्येसमान वधू मिळाल्याने त्याने स्वतःला सर्वश्रेष्ठ समजले.
सुपूजितं भूषणवस्त्रदानै- र्वरोत्तमं तं सचिवास्तदानीम् । निन्युश्च ते कौतुकमण्डपान्त- र्मुदान्विता वीतभयाश्च सर्वे
तेव्हा मंत्र्यांनी वरास उत्तम दागिने आणि वस्त्रे देऊन सन्मान केला आणि आनंदाने, निर्भयपणे त्याला विवाहमंडपात नेले.
समाप्तभूषां विधिवद्विधिज्ञाः स्त्रियश्च तां राजसुतां सुयाने । आरोप्य निन्युर्वरसन्निधानण् चतुष्कयुक्ते किल मण्डपे वै
विधी जाणणाऱ्या स्त्रियांनी राजकन्येला योग्यरीत्या सजवून, सुंदर रथात बसवले आणि चार घोड्यांच्या रथाने तिला मंडपात वराजवळ आणले.
अग्निं समाधाय पुरोहितः स हुत्वा यथावच्च तदन्तराले । आह्वाययत्तौ कृतकौतुकौ तु वधूवरौ प्रेमयुतौ निकामम्
पुरोहिताने अग्नी प्रज्वलित करून, सर्व विधीने होम केला. मग वधूवरांना, विधीप्रमाणे सजवून, प्रेमाने बोलावले.
लाजाविसर्गं विधिवद्विधाय कृत्वा हुताशस्य प्रदक्षिणाञ्च । तौ चक्रतुस्तत्र यथोचित्तं तत् सर्वं विधानं कुलगोत्रजातम्
लाजांची आहुती विधीने देऊन, अग्नीप्रदक्षिणा केली. मग त्या दोघांनी आपल्या कुळानुसार सर्व विवाहविधी पूर्ण केले.
शतद्वयं चाश्चयुजां रथानां सुभूषितं चापि शरौघसंयुतम् । ददौ नृपेन्द्रस्तु सुदर्शनाय सुपूजितं पारिबर्हं विवाहे
राजाने सुंदर सजवलेले, उत्तम घोड्यांनी जुंपलेले दोनशे रथ, बाणांसह, सुदर्शनाला विवाहाच्या वेळी मोठ्या सन्मानाने दिले.
मदोत्कटान्हेमविभूषितांश्च गजान्गिरेः शृङ्गसमानदेहान् । शतं सपादं नृपसूनवेऽसौ ददावथ प्रेमयुतो नृपेन्द्रः
राजाने प्रेमाने त्या राजपुत्राला सोन्याने मढवलेले, डोंगराच्या शिखरासारखे मोठे, एकशे पंचवीस हत्ती दिले.
दासीशतं काञ्चनभूषितं च करेणुकानां च शतं सुचारु । समर्पयामास वराय राजा विवाहकाले मुदितोऽनुवेलम्
लग्नाच्या वेळी आनंदाने राजाने सुवर्णालंकार घातलेल्या शंभर दासी आणि शंभर सुंदर मादी हत्ती योग्य रीतीने दिल्या.
अदात्पुनर्दाससहस्रमेकं सर्वायुधैः सम्भृतभूषितञ्च । रत्नानि वासांसि यथोचितानि दिव्यानि चित्राणि तथाविकानि
त्याने पुन्हा एक हजार शस्त्रांनी सजलेले आणि अलंकार घातलेले नोकर, तसेच मौल्यवान रत्ने, योग्य वस्त्रे आणि सुंदर दिव्य वस्त्रे दिली.
ददौ पुनर्वासगृहाणि तस्मै रम्याणि दीर्घाणि विचित्रितानि । सिन्धूद्भवानां तुरगोत्तमाना- मदात्सहस्रद्वितयं सुरम्यम्
पुन्हा त्याने त्याला सुंदर, मोठी आणि आकर्षक अशी घरे दिली आणि सिंधू प्रदेशातील दोन हजार उत्तम घोडे दिले.
क्रमेलकानाञ्च शतत्रयं वै प्रत्यादिशद्भारभृतां सुचारु । शतद्वयं वै शकटोत्तमानां तस्मै ददौ धान्यरसैः प्रपूरितम्
त्याने तीनशे सुंदर उंट भार वाहण्यासाठी दिले आणि दोनशे उत्तम गाड्या धान्य व रसांनी भरून दिल्या.
मनोरमां राजसुतां प्रणम्य जगाद वाक्यं विहिताञ्जलिः पुरः । दासोऽस्मि ते राजसुते वरिष्ठे तद्ब्रूहि यत्स्यात्तु मनोगतं ते
मनोहर राजकन्येला वंदन करून, हात जोडून तो म्हणाला, 'हे श्रेष्ठ राजकन्ये, मी तुझा दास आहे; तुझ्या मनात जे काही आहे ते सांग.'
तं चारुवाक्यं निजगाद सापि स्वस्त्यस्तु ते भूप कुलस्य वृद्धिः । सम्मानिताऽहं मम सूनवे त्वया दत्ता यतो रत्नवरा स्वकन्या
तीही गोड शब्दांनी म्हणाली, 'तुला शुभेच्छा असो, तुझं राजवंश वाढो. तू मला सन्मान दिलास, आणि मी माझ्या मुलाला तुझ्या कन्येचा रत्नासारखा वर दिला.'
न बन्दिपुत्री नृप मागधी वा स्तौमीह किं त्वां स्वजनं महत्तरम् । सुमेरुतुल्यस्तु कृतः सुतोऽद्य मे सम्बन्धिना भूपतिनोत्तमेन
राजा, मी ना गायकाची मुलगी आहे, ना मागधी स्त्री; मग मी तुला का स्तुती करू? तू माझा आप्त आहेस, सर्वांत मोठा. आज श्रेष्ठ राजाच्या योगे माझा मुलगा सुमेरू पर्वतासारखा झाला.
अहोऽतिचित्रं नृपतेश्चरित्रं परं पवित्रं तव किं वदामि । यद्भ्रष्टराज्याय सुताय मेऽद्य दत्ता त्वया पूज्यसुता वरिष्ठा
राजा, तुझं आचरण किती अद्भुत आणि पवित्र आहे! मी काय सांगू? माझ्या मुलाचं राज्य गेलं असतानाही, तू त्याला आपली पूज्य आणि श्रेष्ठ कन्या दिलीस.
वनाधिवासाय किलाधनाय पित्रा विहीनाय विसैन्यकाय । सर्वानिमान्भूमिपतीन्विहाय फलाशनायार्थविवर्जिताय
जो वनात राहतो, धनहीन आहे, पित्याविना आहे, सैन्य नाही, सर्व राजांनी त्याला टाकलं आहे, फळांवर जगतो आणि काहीही साधन नाही—
समानवित्तेऽथ कुले बले च ददाति पुत्रीं नृपतिश्च भूयः । न कोऽपि मे भूपसुतेऽर्थहीने गुणान्वितां रूपवतीञ्च दद्यात्
साधारणपणे, राजे आपली कन्या केवळ समान संपत्ती, वंश आणि बळ असणाऱ्यालाच देतात. कोणीही गुणी आणि सुंदर कन्या गरिब राजपुत्राला देत नाही.
वैरं तु सर्वैः सह संविधाय नृपैर्वरिष्ठैर्बलसंयुतैश्च । सुदर्शनायाथ सुताऽर्पिता मे किं वर्णये धैर्यमिदं त्वदीयम्
सर्व बलाढ्य आणि श्रेष्ठ राजांशी वैर करून, तू आपली कन्या सुदर्शन मला दिलीस. तुझ्या या धैर्याचं वर्णन मी कसं करू?
निशम्य वाक्यानि नृपः प्रहृष्टः कृताञ्जलिर्वाक्यमुवाच भूयः । गृहाण राज्यं मम सुप्रसिद्धं भवामि सेनापतिरद्य चाहम्
हे ऐकून राजा आनंदित झाला, हात जोडून पुन्हा म्हणाला, 'माझं प्रसिद्ध राज्य स्वीकार, आजपासून मी तुझा सेनापती होईन.'
नोचेत्तदर्धं प्रतिगृह्य चात्र सुतान्वितो राज्यफलानि भुङ्क्ष्व । विहाय वाराणसिकानिवासं वने पुरे वासमतो न मेऽस्ति
नाही तर, त्याचं अर्धं तरी इथे स्वीकार आणि मुलासह राज्याचा आनंद घे. वाराणसीचं घर सोडून, मला ना शहरात ना वनात राहण्याची इच्छा आहे.
नृपास्तु सन्त्येव रुषान्विता वै गत्वा करिष्ये प्रथमं तु सान्त्वनम् । ततः परं द्वावपरावुपायौ नोचेत्ततो युद्धमहं करिष्ये
खरं तर काही राजे रागावलेले आहेत; मी आधी जाऊन त्यांना शांत करेन. त्यानंतर दोन उपाय करेन; तेही न जमल्यास मग मी युद्ध करेन.
जयाजयो दैववशो तथापि धर्मे जयो नैव कृतेऽप्यधर्मे । तेषां किलाधर्मवतां नृपाणां कथं भविष्यत्यनुचिन्तितं वै
जिंकणं किंवा हरणं हे नशिबावर असतं; पण धर्माने नेहमी विजय मिळतो, अधर्माने कधीच नाही. जे राजे अधर्माने वागतात, त्यांचं पुढे काय होईल, हे पाहावं लागेल.
आकर्ण्य तद्भाषितमर्थवच्च जगाद वाक्यं हितकारकं तम् । मनोरमा मानमवाप्य तस्मात् सर्वात्मना मोदयुता प्रसन्ना
त्याचं अर्थपूर्ण बोलणं ऐकून तिने त्याला हितकारक शब्द सांगितले. त्याच्याकडून सन्मान मिळाल्याने मनोरमा आनंदी आणि प्रसन्न झाली.
राजञ्छिवं तेऽस्तु कुरुष्व राज्यं त्यक्त्वा भयं त्वं स्वसुतैः समेतः । सुतोऽपि मे नूनमवाप्य राज्यं साकेतपुर्यां प्रचरिष्यतीह
राजा, तुला कल्याण लाभो; भीती सोडून आपल्या मुलांसह राज्य कर. माझा मुलगा हे राज्य मिळवून साकेत नगरीत नक्कीच राज्य करील.
विसर्जयास्मान्निजसद्म गन्तुं शिवं भवानी तव संविधास्यति । न काऽपि चिन्ता मम भूप वर्तते सञ्चिन्तयन्त्या परमाम्बिकां वै
आम्हाला आमच्या घरी जाऊ द्या; भवानी तुझ्यासाठी सर्व शुभ गोष्टी घडवेल. राजन, मला काहीही चिंता नाही, कारण मी परमाईचीच ध्यान करत आहे.
दोषा गता विविधवाक्यपदै रसालै- रन्योन्यभाषणपदैरमृतोपमैश्च । प्रातर्नृपाः समधिगम्य कृतं विवाहं रोषान्विता नगरबाह्यगतास्तथोचुः
आपल्यात गोड आणि अमृतासारख्या बोलण्याने सर्व गैरसमज दूर झाले; पण सकाळी, राजांनी लग्न झाल्याचं कळताच ते रागाने शहराबाहेर गेले आणि असे बोलू लागले.