विवाहं कुरु रात्रौ मे वेदोक्तविधिना नृप । पारिबर्हं यथायोग्यं दत्त्वा तस्मै विसर्जय
राजा, माझा विवाह रात्री वेदशास्त्रानुसार लाव; त्याला योग्य ते दान दे आणि मग त्याला निरोप दे.
गमिष्यति गृहीत्वा मां ध्रुवसन्धिसुतः किल । कदाचित्ते नृपाः क्रुद्धाः सङ्ग्रामं कर्त्तुमुद्यताः
ध्रुवसंधीचा मुलगा मला घेऊन जाईल; पण कधी राजे रागावले तर ते युद्धासाठी तयार होतील.
भविष्यति तदा देवी साहाय्यं नः करिष्यति । सोऽपि राजसुतस्तैस्तु सङ्ग्रामं संविधास्यति
तेव्हा देवी आमच्या मदतीला येईल आणि तो राजकुमार त्यांच्यासह युद्धाची तयारी करील.
दैवान्मृधे मृते तस्मिन्मरिष्याम्यहमप्युत । स्वस्ति तेस्तु गृहे तिष्ठ दत्त्वा मां सहसैन्यकः
युद्धात तो राजकुमार दैवाने मारला गेला, तर मीही प्राण देईन. तुला निरोप — तू आपल्या सैन्यासह घरीच राहा, मला सोपव.
एकैवाहं गमिष्यामि तेन सार्धं रिरंसया । व्यास उवाच इति तस्या वचः श्रुत्वा राजाऽसौ कृतनिश्चयः । मतिं चक्रे तथा कर्तुं विश्वासं प्रतिपद्य च
मी एकटीच त्याच्यासोबत जाईन, त्याला आनंद देण्याच्या इच्छेने. व्यास म्हणाले — तिचे बोल ऐकून, त्या राजाने ठाम निर्णय घेतला आणि तिच्यावर विश्वास ठेवून तसेच करायचे ठरवले.
सुदर्शनशशिकलयोर्विवाहवर्णनम् व्यास उवाच श्रुत्वा सुतावाक्यमनिन्दितात्मा नृपांश्च गत्वा नृपतिर्जगाद । व्रजन्तु कामं शिविराणि भूपाः श्वो वा विवाहं किल संविधास्ये
व्यास म्हणाले — आपल्या मुलीचे शब्द ऐकून, निष्कलंक राजा इतर राजांकडे गेला आणि म्हणाला, "राजे आपल्या छावण्यांकडे जावे, उद्या मी विवाहाची तयारी करीन."
भक्ष्याणि पेयानि मयाऽर्पितानि गृह्णन्तु सर्वे मयि सुप्रसन्नाः । श्वो भावि कार्यं किल मण्डपेऽत्र समेत्य सर्वैरिह संविधेयम्
खाण्यापिण्याची सर्व व्यवस्था मी केली आहे, सर्वांनी आनंदाने ती स्वीकारावी. उद्या या मंडपात कार्य होणार आहे, सर्वांनी येथे एकत्र येऊन तयारी करावी.
नायाति पुत्री किल मण्डपेऽद्य करोमि किं भूपतयोऽत्र कामम् । प्रातः समाश्वास्य सुतां नयिष्ये गच्छन्तु तस्माच्छिविराणि भूपाः
आज माझी मुलगी मंडपात येणार नाही, राजांनो, मी काय करू? सकाळी मी तिला समजावून घेऊन येईन, त्यामुळे सर्व राजे आपल्या छावण्यांकडे जावेत.
न विग्रहो बुद्धिमतां निजाश्रिते कृपा विधेया सततं ह्यपत्ये । विधाय तां प्रातारिहानयिष्ये सुतां तु गच्छन्तु नृपा यथेष्टम्
शरण आलेल्यांशी बुद्धिमान लोक कधीही वाद करत नाहीत; आपल्या मुलावर नेहमी दया दाखवावी लागते. तसे करून, सकाळी मी मुलीला येथे आणीन; राजे आपल्या इच्छेनुसार जावेत.
इच्छापणं वा परिचिन्त्य चित्ते प्रातः करिष्याम्यथ संविवाहम् । सर्वैः समेत्यात्र नृपैः समेतैः स्वयंवरः सर्वमतेन कार्यः
मनात सर्वांची इच्छा आणि विचार समजून, मी सकाळी विवाह करीन. सर्व राजे येथे एकत्र यावेत; सर्वांच्या संमतीने स्वयंवर व्हावे.
श्रुत्वा नृपास्तेऽवितथं विदित्वा वचो ययुः स्वानि निकेतनानि । विधाय पार्श्वे नगरस्य रक्षां चक्रुः क्रिया मध्यदिनोदिताश्च
राजांनी ही खरी गोष्ट ऐकून आणि समजून, आपापल्या निवासस्थानी परतले. शहराच्या सुरक्षेची व्यवस्था करून, त्यांनी मध्यान्हाच्या कर्तव्ये पार पाडली.
सुबाहुरप्यार्यजनैः समेत- श्चकार कार्याणि विवाहकाले । पुत्रीं समाहूय गृहे सुगुप्ते पुरोहितैर्वेदविदां वरिष्ठैः
सुबाहूही श्रेष्ठ वडीलधाऱ्यांसह विवाहाच्या वेळी आवश्यक विधी करत होता. त्याने आपल्या मुलीला नीट राखलेल्या घरात बोलावले, जिथे श्रेष्ठ वेदज्ञ पुरोहित होते.
स्नानादिकं कर्म वरस्य कृत्वा विवाहभूषाकरणं तथैव । आनाय्य वेदीरचिते गृहे वै तस्यार्हणां भूमिपतिश्चकार
वराचे स्नान व इतर विधी करून, त्याला विवाहासाठी सजवले. मग त्याला वेदी असलेल्या घरात आणले आणि राजाने त्याचे योग्य सन्मान केले.
सविष्टरं चाचमनीयमर्घ्यं वस्त्रद्वयं गामथ कुण्डले द्वे । समर्प्य तस्मै विधिवन्नरेन्द्र ऐच्छत्सुतादानमहीनसत्त्वः
पाणी, अर्घ्य, दोन वस्त्रे, गाय आणि दोन कुंडले यांसह सर्व विधीने राजा त्याला हे देऊन, आपल्या मुलीचे लग्न द्यायचे ठरवले.
सोऽप्यग्रहीत्सर्वमदीनचेताः शशाम चिन्ताऽथ मनोरमायाः । कन्यां सुकेशीं निधिकन्यकासमां मेने तदाऽऽत्मानमनुत्तमञ्च
त्यानेही सर्व काही आनंदाने स्वीकारले; मग मनातील चिंता निवळली. सुंदर केसांची, धनकन्येसमान वधू मिळाल्याने त्याने स्वतःला सर्वश्रेष्ठ समजले.
सुपूजितं भूषणवस्त्रदानै- र्वरोत्तमं तं सचिवास्तदानीम् । निन्युश्च ते कौतुकमण्डपान्त- र्मुदान्विता वीतभयाश्च सर्वे
तेव्हा मंत्र्यांनी वरास उत्तम दागिने आणि वस्त्रे देऊन सन्मान केला आणि आनंदाने, निर्भयपणे त्याला विवाहमंडपात नेले.
समाप्तभूषां विधिवद्विधिज्ञाः स्त्रियश्च तां राजसुतां सुयाने । आरोप्य निन्युर्वरसन्निधानण् चतुष्कयुक्ते किल मण्डपे वै
विधी जाणणाऱ्या स्त्रियांनी राजकन्येला योग्यरीत्या सजवून, सुंदर रथात बसवले आणि चार घोड्यांच्या रथाने तिला मंडपात वराजवळ आणले.
अग्निं समाधाय पुरोहितः स हुत्वा यथावच्च तदन्तराले । आह्वाययत्तौ कृतकौतुकौ तु वधूवरौ प्रेमयुतौ निकामम्
पुरोहिताने अग्नी प्रज्वलित करून, सर्व विधीने होम केला. मग वधूवरांना, विधीप्रमाणे सजवून, प्रेमाने बोलावले.
लाजाविसर्गं विधिवद्विधाय कृत्वा हुताशस्य प्रदक्षिणाञ्च । तौ चक्रतुस्तत्र यथोचित्तं तत् सर्वं विधानं कुलगोत्रजातम्
लाजांची आहुती विधीने देऊन, अग्नीप्रदक्षिणा केली. मग त्या दोघांनी आपल्या कुळानुसार सर्व विवाहविधी पूर्ण केले.
शतद्वयं चाश्चयुजां रथानां सुभूषितं चापि शरौघसंयुतम् । ददौ नृपेन्द्रस्तु सुदर्शनाय सुपूजितं पारिबर्हं विवाहे
राजाने सुंदर सजवलेले, उत्तम घोड्यांनी जुंपलेले दोनशे रथ, बाणांसह, सुदर्शनाला विवाहाच्या वेळी मोठ्या सन्मानाने दिले.
मदोत्कटान्हेमविभूषितांश्च गजान्गिरेः शृङ्गसमानदेहान् । शतं सपादं नृपसूनवेऽसौ ददावथ प्रेमयुतो नृपेन्द्रः
राजाने प्रेमाने त्या राजपुत्राला सोन्याने मढवलेले, डोंगराच्या शिखरासारखे मोठे, एकशे पंचवीस हत्ती दिले.
दासीशतं काञ्चनभूषितं च करेणुकानां च शतं सुचारु । समर्पयामास वराय राजा विवाहकाले मुदितोऽनुवेलम्
लग्नाच्या वेळी आनंदाने राजाने सुवर्णालंकार घातलेल्या शंभर दासी आणि शंभर सुंदर मादी हत्ती योग्य रीतीने दिल्या.
अदात्पुनर्दाससहस्रमेकं सर्वायुधैः सम्भृतभूषितञ्च । रत्नानि वासांसि यथोचितानि दिव्यानि चित्राणि तथाविकानि
त्याने पुन्हा एक हजार शस्त्रांनी सजलेले आणि अलंकार घातलेले नोकर, तसेच मौल्यवान रत्ने, योग्य वस्त्रे आणि सुंदर दिव्य वस्त्रे दिली.
ददौ पुनर्वासगृहाणि तस्मै रम्याणि दीर्घाणि विचित्रितानि । सिन्धूद्भवानां तुरगोत्तमाना- मदात्सहस्रद्वितयं सुरम्यम्
पुन्हा त्याने त्याला सुंदर, मोठी आणि आकर्षक अशी घरे दिली आणि सिंधू प्रदेशातील दोन हजार उत्तम घोडे दिले.
क्रमेलकानाञ्च शतत्रयं वै प्रत्यादिशद्भारभृतां सुचारु । शतद्वयं वै शकटोत्तमानां तस्मै ददौ धान्यरसैः प्रपूरितम्
त्याने तीनशे सुंदर उंट भार वाहण्यासाठी दिले आणि दोनशे उत्तम गाड्या धान्य व रसांनी भरून दिल्या.
मनोरमां राजसुतां प्रणम्य जगाद वाक्यं विहिताञ्जलिः पुरः । दासोऽस्मि ते राजसुते वरिष्ठे तद्ब्रूहि यत्स्यात्तु मनोगतं ते
मनोहर राजकन्येला वंदन करून, हात जोडून तो म्हणाला, 'हे श्रेष्ठ राजकन्ये, मी तुझा दास आहे; तुझ्या मनात जे काही आहे ते सांग.'
तं चारुवाक्यं निजगाद सापि स्वस्त्यस्तु ते भूप कुलस्य वृद्धिः । सम्मानिताऽहं मम सूनवे त्वया दत्ता यतो रत्नवरा स्वकन्या
तीही गोड शब्दांनी म्हणाली, 'तुला शुभेच्छा असो, तुझं राजवंश वाढो. तू मला सन्मान दिलास, आणि मी माझ्या मुलाला तुझ्या कन्येचा रत्नासारखा वर दिला.'
न बन्दिपुत्री नृप मागधी वा स्तौमीह किं त्वां स्वजनं महत्तरम् । सुमेरुतुल्यस्तु कृतः सुतोऽद्य मे सम्बन्धिना भूपतिनोत्तमेन
राजा, मी ना गायकाची मुलगी आहे, ना मागधी स्त्री; मग मी तुला का स्तुती करू? तू माझा आप्त आहेस, सर्वांत मोठा. आज श्रेष्ठ राजाच्या योगे माझा मुलगा सुमेरू पर्वतासारखा झाला.
अहोऽतिचित्रं नृपतेश्चरित्रं परं पवित्रं तव किं वदामि । यद्भ्रष्टराज्याय सुताय मेऽद्य दत्ता त्वया पूज्यसुता वरिष्ठा
राजा, तुझं आचरण किती अद्भुत आणि पवित्र आहे! मी काय सांगू? माझ्या मुलाचं राज्य गेलं असतानाही, तू त्याला आपली पूज्य आणि श्रेष्ठ कन्या दिलीस.
वनाधिवासाय किलाधनाय पित्रा विहीनाय विसैन्यकाय । सर्वानिमान्भूमिपतीन्विहाय फलाशनायार्थविवर्जिताय
जो वनात राहतो, धनहीन आहे, पित्याविना आहे, सैन्य नाही, सर्व राजांनी त्याला टाकलं आहे, फळांवर जगतो आणि काहीही साधन नाही—