इति चिन्तापरो राजा जगाम नृपसन्निधौ । प्रणम्य तानुवाचाथ प्रश्रयावनतो नृपः
अशा विचारात मग्न होऊन राजा राजसभेत गेला. त्याने सर्वांना वाकून नमस्कार केला आणि नम्रपणे, मान खाली घालून बोलू लागला.
किं कर्तव्यं नृपाः कामं नैति मे मण्डपे सुता । बहुशः प्रेर्यमाणाऽपि सा मात्राऽपि मयाऽपि च
राजहो, आता काय करावं? माझी मुलगी मंडपात येत नाही, आईने आणि मी स्वतःही तिला कित्येकदा सांगितलं तरी ती येत नाही.
मूर्घ्ना पतामि पादेषु राज्ञां दासोऽस्मि साम्प्रतम् । पूजादिकं गृहीत्वाऽद्य व्रजन्तु सदनानि वः
मी तुमच्या पायांवर डोके ठेवून नमस्कार करतो, आता मी तुमचा दास आहे. कृपया सन्मान व भेटवस्तू स्वीकारा आणि आजच आपल्या घरी परत जा.
ददामि बहुरत्नानि वस्त्राणि च गजान् रथान् । गृहीत्वाऽद्य कृपां कृत्वा व्रजन्तु भवनान्युत
मी तुम्हाला भरपूर रत्ने, वस्त्रे, हत्ती आणि रथ देईन. कृपया आज हे स्वीकारा, माझ्यावर कृपा करा आणि आपल्या राजवाड्यात परत जा.
न वशे मे सुता बाला म्रियते यदि खेदिता । तदा मे स्यान्महद्दुःखं तेन चिन्तातुरोऽस्म्यहम्
माझी लहान मुलगी माझ्या वशात नाही; जर तिला त्रास झाला तर ती मरू शकते. मग मला फार मोठं दु:ख होईल, म्हणून मी इतका चिंतेत आहे.
भवन्तः करुणावन्तो महाभाग्या महौजसः । किं मे तया दुहित्रा तु मन्दया दुर्विनीतया
आपण सर्वजण दयाळू, भाग्यवान आणि बलवान आहात; मला अशा मूर्ख आणि वाईट वागणाऱ्या मुलीचा काय उपयोग?
अनुग्राह्योऽस्मि वः कामं दासोऽहमिति सर्वथा । सुता सुतेव मन्तव्या भवद्भिः सर्वथा मम
मी तुमचा उपकारार्थी आहे, सर्व प्रकारे तुमचा दास आहे. माझ्या मुलीला तुम्ही सर्वांनी आपल्या मुलीसारखं मानावं.
व्यास उवाच श्रुत्वा सुबाहुवचनं नोचुः केचन भूमिपाः । युधाजित्क्रोधताम्राक्षस्तमुवाच रुषान्वितः
व्यास म्हणाले: सुभाहूचं बोलणं ऐकून कोणताही राजा काहीच बोलला नाही. पण युधाजित रागाने डोळे लाल करून संतापाने त्याला म्हणाला.
राजन्मूर्खोऽसि किं ब्रूषे कृत्वा कार्य सुनिन्दितम् । स्वयंवरः कथं मोहाद्रचितः संशये सति
राजा, तू मूर्ख आहेस! असं निंदनीय कृत्य करून काय बोलतोस? इतका मोठा संशय असताना तू मोहाने स्वयंवर कसं केलंस?
मिलिता भूभुजः सर्वे त्वयाहूताः स्वयंवरे । कथमद्य नृपा गन्तुं योग्यास्ते स्वगृहान्प्रति
सर्व राजे तुझ्या बोलावण्यावरून स्वयंवरासाठी इथे आले आहेत; मग आज राजांनी आपल्या घरी परत जाणं योग्य कसं आहे?
अवमान्य नृपान्सर्वांस्त्वं किं सुदर्शनाय वै । दातुमिच्छसि पुत्रीञ्च किमनार्यमतः परम्
सर्व राजांचा अपमान करून, तू सुदर्शनालाच जावई म्हणून का निवडू पाहतोस? याहून नीच विचार दुसरा कोणता असू शकतो?
विचार्य पुरुषेणादौ कार्यं वै शुभमिच्छता । आरब्धव्यं त्वया तत्तु कृतं राजन्नजानता
जो माणूस चांगला परिणाम हवा असेल, त्याने आधी नीट विचार करावा; पण राजा, तू काहीही न कळता हे काम सुरू केलंस.
एतान्विहाय नृपतीन्बलवाहनसंयुतान् । वरं सुदर्शनं कर्तुं कथमिच्छसि साम्प्रतम्
हे सर्व बलशाली आणि सैन्य असलेले राजे सोडून, आता सुदर्शनालाच वर म्हणून निवडायचं ठरवलंस का?
अहं त्वां हन्मि पापिष्ठं तथा पश्चात्सुदर्शनम् । दौहित्रायाद्य ते कन्यां दास्यामीति विनिश्चयः
मी तुला, हे पापी, मारणार आहे आणि नंतर सुदर्शनालाही ठार करीन. आज तुझ्या कन्येला माझ्या नातवाला देणारच, हे मी ठरवलं आहे.
मयि तिष्ठति कोऽन्योस्ति यः कन्यां हर्तुमिच्छति । सुदर्शनः कियानद्य निर्धनो निर्बलः शिशुः
मी इथे असताना, अजून कोण आहे जो या मुलीला घेऊन जाईल असं धाडस करेल? सुदर्शन आज काय आहे—तो गरीब, दुर्बल आणि अजून लहान आहे.
भारद्वाजाश्रमे पूर्वं मुक्तो मुनिकृते मया । नाद्याहं मोचयिष्यामि सर्वथा जीवितं शिशोः
पूर्वी भारद्वाज ऋषींच्या आश्रमात मी त्या मुलाचं प्राण वाचवलं होतं; पण आज मी त्याचं प्राण काही केल्या सोडणार नाही.
तस्माद्विचार्य सम्यक्त्वं पुत्र्या च भार्यया सह । दौहित्राय प्रियां कन्यां देहि मे सुभ्रुवं किल
म्हणून, नीट विचार करून, आपल्या मुलीला आणि पत्नीला सोबत घेऊन, माझ्या नातवाला तुझी प्रिय, सुंदर भुवया असलेली मुलगी दे.
सम्बन्धी भव दत्त्वा त्वं पुत्रीमेतां मनोरमाम् । उच्चाश्रयः प्रकर्तव्यः सर्वदा शुभमिच्छता
ही मनोहर मुलगी दिल्यावर तू माझा नातेवाईक होशील; जो नेहमी चांगुलपणा इच्छितो त्याने नेहमीच मजबूत नातेसंबंध ठेवावा.
सुदर्शनाय दत्त्वा त्वं पुत्रीं प्राणप्रियां शुभाम् । एकाकिनेऽप्यराज्याय किं सुखं प्राप्तुमिच्छसि
सुदर्शनाला आपली प्रिय आणि सुस्वभावी मुलगी दे; राज्य नसताना एकट्याने राज्य करून तुला कोणते सुख मिळणार आहे?
( कुलं वित्तं बलं रूपं राज्यं दुर्गं सुहृज्जनम् । दृष्ट्वा कन्या प्रदातव्या नान्यथा सुखमृच्छति) ॥ परिचिन्तय धर्मं त्वं राजनीतिञ्च शाश्वतीम् । कुरु कार्यं यथायोग्यं मा कृथा मतिमन्यथा
(मुलगी देताना घराणं, संपत्ती, बळ, रूप, राज्य, किल्ला आणि मित्र यांचा विचार करावा; अन्यथा सुख मिळत नाही.) तू धर्म आणि शाश्वत राजकारण यांचा नीट विचार कर आणि योग्य तेच कर; मन वेगळ्या मार्गाला लागू देऊ नकोस.
सुहृदसि ममात्यर्थं हितं ते प्रब्रवीम्यहम् । समानय सुतां राजन् मण्डपे तां सखीवृताम्
तू माझा अतिशय जवळचा मित्र आहेस, म्हणूनच मी तुझ्या हिताचं सांगतो; राजन, आपल्या सखींसह मुलीला मंडपात आण.
सुदर्शनमृते चेयं वरिष्यति यदाऽप्यसौ । विग्रहो मे तदा न स्याद्विवाहोऽस्तु तवेप्सितः
जर तिने सुदर्शनाव्यतिरिक्त दुसऱ्याला निवडलं, तर आपल्यात काही वाद नको; तुला जसा विवाह हवा आहे तसा होऊ दे.
अन्ये नृपतयः सर्वे कुलीनाः सबलाः समाः । विरोधः कीदृशस्त्वेनं वृणोद्यदि नृपोत्तम
इतर सर्व राजेही प्रतिष्टीत, बलवान आणि तुल्य आहेत; तिने त्यातल्या कुणाला निवडलं तर कसा वाद निर्माण होईल, राजश्रेष्ठ?
अन्यथाऽहं हरिष्येऽद्य बलात्कन्यामिमां शुभाम् । मा विरोधं सुदुःसाध्यं गच्छ पार्थिवसत्तम
नाहीतर, आज मी ही सुस्वभावी मुलगी जबरदस्तीने घेऊन जाईन; फार कठीण असा वाद करू नकोस, राजश्रेष्ठ.
व्यास उवाच युधाजिता समादिष्टः सुबाहुः शोकसंयुतः । निःश्वसन्भवनं गत्वा भार्यां प्राह शुचावृतः
व्यास म्हणाले: युधाजिताने सांगितल्यावर, सुभाहू दुःखाने भरून, खोल श्वास घेत घेत घरी गेला आणि शोकाने ग्रस्त होऊन पत्नीला म्हणाला.
पुत्रीं ब्रूहि सुधर्मज्ञे कलहे समुपस्थिते । किं कर्त्तव्यं मया शक्यं त्वद्वशोऽस्मि सुलोचने
धर्म जाणणाऱ्या, आता वाद निर्माण झाला आहे, मी काय करावं? मी तुझ्या इच्छेनुसार वागेन, सुंदर डोळ्यांनो, आपल्या मुलीला सांग.
व्यास उवाच सा श्रुत्वा पतिवाक्यं तु गत्वा प्राह सुतान्तिकम् । वत्से राजातिदुःखार्तः पिता तेऽद्यापि वर्तते
व्यास म्हणाले: पतीचे बोल ऐकून ती आपल्या मुलीकडे गेली आणि म्हणाली, 'बाळ, तुझा वडील, राजा, अजूनही फार दुःखी आहे.'
त्वदर्थे विग्रहः कामं समुत्पन्नोऽद्य भूभृताम् । अन्यं वरय सुश्रोणि सुदर्शनमृते नृपम्
तुझ्या साठी आज राजांमध्ये वाद झाला आहे; सुंदर नितंब असलेल्या, सुदर्शनाव्यतिरिक्त दुसरा राजा निवड.
यदि सुदर्शनं वत्से हठात्त्वं वै वरिष्यसि । युधाजित्त्वां च मां चैव हनिष्यति बलान्वितः
बाळ, जर तू हट्टाने सुदर्शनालाच निवडशील, तर बलवान युधाजित तुला आणि मलाही ठार मारील.
सुदर्शनं च राजाऽसौ बलमत्तः प्रतापवान् । द्वितीयस्ते पतिः पश्चाद्भविता कलहे सति
सुदर्शन राजा बलवान आणि पराक्रमी आहे; वाद झाला तर मृत्यूनंतर तोच तुझा दुसरा पती होईल.