नैकभावा यथा वेश्या वृथा पश्यति कामुकम् । तथाऽहं मण्डपे गत्वा कुर्वे वारस्त्रिया कृतम्
जशी वेश्या अनेक पुरुषांकडे वाया पाहते, तशीच मीही मंडपात गेले तर वेश्येसारखे वागेन.
वृद्धैरेतैः कृतं धर्मं न करिष्यामि साम्प्रतम् । पत्नीव्रतं तथा कामं चरिष्येऽहं धृतव्रता
वडीलधाऱ्यांनी घालून दिलेला हा रिवाज मी पाळणार नाही; मी पतिव्रतेसारखेच वागेन, हेच माझे ठरले आहे.
सामान्या प्रथमं गत्वा कृत्वा सङ्कल्पितं बहु । वृणोति चैकं तद्वद्वै वृणोमि कथमद्य वै
ती आधी अनेक निवडी करून सर्वसामान्य होते, मग एक निवडते; मी आज तशी निवड कशी करू?
सुदर्शनो मया पूर्वं वृतः सर्वात्मना पितः । तमृते नान्यथा कर्तुमिच्छामि नृपसत्तम
बाबा, मी आधीच संपूर्ण मनाने सुदर्शनाची निवड केली आहे; त्याच्याशिवाय मी काहीही वेगळे करायला इच्छित नाही, राजाधिराज.
विवाहविधिना देहि कन्यादानं शुभे दिने । सुदर्शनाय नृपते यदीच्छसि शुभं मम
राजा, जर तुला माझे कल्याण हवे असेल, तर शुभ दिवशी योग्य विधीने मला सुदर्शनाशी लग्न लावून दे.
कन्यया स्वपितरं प्रति सुदर्शनेन सह विवाहार्थकथनम् व्यास उवाच सुबाहुरपि तच्छ्रुत्वा युक्तमुक्तं तया तदा । चिन्ताविष्टो बभूवाशु किं कर्तव्यमतः परम्
व्यास म्हणाले: तिच्या योग्य आणि समंजस बोलण्याने सुभाहू विचारात पडला, आता पुढे काय करावे हे त्याला कळेना.
सङ्गताः पृथिवीपालाः ससैन्याः सपरिग्रहाः । उपविष्टाश्च मञ्चेषु योद्धुकामा महाबलाः
सैन्यांसह आणि आप्तेष्टांसह सर्व राजे एकत्र आले होते, सजवलेल्या आसनांवर बसले होते आणि युद्धासाठी तयार होते.
यदि ब्रवीमि तान्सर्वान्सुता नायाति साम्प्रतम् । तथापि कोपसंयुक्ता हन्युर्मा दुष्टबुद्धयः
जर मी सर्वांना सांगितले की माझी मुलगी येणार नाही, तर ते दुष्ट बुद्धीचे राजे रागावून मला मारू शकतात.
न मे सैन्यबलं तादृङ्न दुर्गबलमद्भुतम् । येनाहं नृपतीन्सर्वान् प्रत्यादेष्टुमिहोत्सहे
माझ्याकडे इतकी सैन्यशक्ती नाही, ना माझ्या गडाची ताकद काही विशेष आहे, की मी इथल्या सर्व राजांना सामोरे जाऊ शकेन.
सुदर्शनस्तथैकाकी ह्यसहायोऽधनः शिशुः । किं कर्तव्यं निमग्नोऽहं सर्वथा दुःखसागरे
सुदर्शन एकटाच आहे, त्याच्याकडे मदत करणारा कोणी नाही, तो गरीब आहे आणि अजून लहान आहे. मी काय करू? मी तर पूर्णपणे दु:खाच्या सागरात बुडालो आहे.
इति चिन्तापरो राजा जगाम नृपसन्निधौ । प्रणम्य तानुवाचाथ प्रश्रयावनतो नृपः
अशा विचारात मग्न होऊन राजा राजसभेत गेला. त्याने सर्वांना वाकून नमस्कार केला आणि नम्रपणे, मान खाली घालून बोलू लागला.
किं कर्तव्यं नृपाः कामं नैति मे मण्डपे सुता । बहुशः प्रेर्यमाणाऽपि सा मात्राऽपि मयाऽपि च
राजहो, आता काय करावं? माझी मुलगी मंडपात येत नाही, आईने आणि मी स्वतःही तिला कित्येकदा सांगितलं तरी ती येत नाही.
मूर्घ्ना पतामि पादेषु राज्ञां दासोऽस्मि साम्प्रतम् । पूजादिकं गृहीत्वाऽद्य व्रजन्तु सदनानि वः
मी तुमच्या पायांवर डोके ठेवून नमस्कार करतो, आता मी तुमचा दास आहे. कृपया सन्मान व भेटवस्तू स्वीकारा आणि आजच आपल्या घरी परत जा.
ददामि बहुरत्नानि वस्त्राणि च गजान् रथान् । गृहीत्वाऽद्य कृपां कृत्वा व्रजन्तु भवनान्युत
मी तुम्हाला भरपूर रत्ने, वस्त्रे, हत्ती आणि रथ देईन. कृपया आज हे स्वीकारा, माझ्यावर कृपा करा आणि आपल्या राजवाड्यात परत जा.
न वशे मे सुता बाला म्रियते यदि खेदिता । तदा मे स्यान्महद्दुःखं तेन चिन्तातुरोऽस्म्यहम्
माझी लहान मुलगी माझ्या वशात नाही; जर तिला त्रास झाला तर ती मरू शकते. मग मला फार मोठं दु:ख होईल, म्हणून मी इतका चिंतेत आहे.
भवन्तः करुणावन्तो महाभाग्या महौजसः । किं मे तया दुहित्रा तु मन्दया दुर्विनीतया
आपण सर्वजण दयाळू, भाग्यवान आणि बलवान आहात; मला अशा मूर्ख आणि वाईट वागणाऱ्या मुलीचा काय उपयोग?
अनुग्राह्योऽस्मि वः कामं दासोऽहमिति सर्वथा । सुता सुतेव मन्तव्या भवद्भिः सर्वथा मम
मी तुमचा उपकारार्थी आहे, सर्व प्रकारे तुमचा दास आहे. माझ्या मुलीला तुम्ही सर्वांनी आपल्या मुलीसारखं मानावं.
व्यास उवाच श्रुत्वा सुबाहुवचनं नोचुः केचन भूमिपाः । युधाजित्क्रोधताम्राक्षस्तमुवाच रुषान्वितः
व्यास म्हणाले: सुभाहूचं बोलणं ऐकून कोणताही राजा काहीच बोलला नाही. पण युधाजित रागाने डोळे लाल करून संतापाने त्याला म्हणाला.
राजन्मूर्खोऽसि किं ब्रूषे कृत्वा कार्य सुनिन्दितम् । स्वयंवरः कथं मोहाद्रचितः संशये सति
राजा, तू मूर्ख आहेस! असं निंदनीय कृत्य करून काय बोलतोस? इतका मोठा संशय असताना तू मोहाने स्वयंवर कसं केलंस?
मिलिता भूभुजः सर्वे त्वयाहूताः स्वयंवरे । कथमद्य नृपा गन्तुं योग्यास्ते स्वगृहान्प्रति
सर्व राजे तुझ्या बोलावण्यावरून स्वयंवरासाठी इथे आले आहेत; मग आज राजांनी आपल्या घरी परत जाणं योग्य कसं आहे?
अवमान्य नृपान्सर्वांस्त्वं किं सुदर्शनाय वै । दातुमिच्छसि पुत्रीञ्च किमनार्यमतः परम्
सर्व राजांचा अपमान करून, तू सुदर्शनालाच जावई म्हणून का निवडू पाहतोस? याहून नीच विचार दुसरा कोणता असू शकतो?
विचार्य पुरुषेणादौ कार्यं वै शुभमिच्छता । आरब्धव्यं त्वया तत्तु कृतं राजन्नजानता
जो माणूस चांगला परिणाम हवा असेल, त्याने आधी नीट विचार करावा; पण राजा, तू काहीही न कळता हे काम सुरू केलंस.
एतान्विहाय नृपतीन्बलवाहनसंयुतान् । वरं सुदर्शनं कर्तुं कथमिच्छसि साम्प्रतम्
हे सर्व बलशाली आणि सैन्य असलेले राजे सोडून, आता सुदर्शनालाच वर म्हणून निवडायचं ठरवलंस का?
अहं त्वां हन्मि पापिष्ठं तथा पश्चात्सुदर्शनम् । दौहित्रायाद्य ते कन्यां दास्यामीति विनिश्चयः
मी तुला, हे पापी, मारणार आहे आणि नंतर सुदर्शनालाही ठार करीन. आज तुझ्या कन्येला माझ्या नातवाला देणारच, हे मी ठरवलं आहे.
मयि तिष्ठति कोऽन्योस्ति यः कन्यां हर्तुमिच्छति । सुदर्शनः कियानद्य निर्धनो निर्बलः शिशुः
मी इथे असताना, अजून कोण आहे जो या मुलीला घेऊन जाईल असं धाडस करेल? सुदर्शन आज काय आहे—तो गरीब, दुर्बल आणि अजून लहान आहे.
भारद्वाजाश्रमे पूर्वं मुक्तो मुनिकृते मया । नाद्याहं मोचयिष्यामि सर्वथा जीवितं शिशोः
पूर्वी भारद्वाज ऋषींच्या आश्रमात मी त्या मुलाचं प्राण वाचवलं होतं; पण आज मी त्याचं प्राण काही केल्या सोडणार नाही.
तस्माद्विचार्य सम्यक्त्वं पुत्र्या च भार्यया सह । दौहित्राय प्रियां कन्यां देहि मे सुभ्रुवं किल
म्हणून, नीट विचार करून, आपल्या मुलीला आणि पत्नीला सोबत घेऊन, माझ्या नातवाला तुझी प्रिय, सुंदर भुवया असलेली मुलगी दे.
सम्बन्धी भव दत्त्वा त्वं पुत्रीमेतां मनोरमाम् । उच्चाश्रयः प्रकर्तव्यः सर्वदा शुभमिच्छता
ही मनोहर मुलगी दिल्यावर तू माझा नातेवाईक होशील; जो नेहमी चांगुलपणा इच्छितो त्याने नेहमीच मजबूत नातेसंबंध ठेवावा.
सुदर्शनाय दत्त्वा त्वं पुत्रीं प्राणप्रियां शुभाम् । एकाकिनेऽप्यराज्याय किं सुखं प्राप्तुमिच्छसि
सुदर्शनाला आपली प्रिय आणि सुस्वभावी मुलगी दे; राज्य नसताना एकट्याने राज्य करून तुला कोणते सुख मिळणार आहे?
( कुलं वित्तं बलं रूपं राज्यं दुर्गं सुहृज्जनम् । दृष्ट्वा कन्या प्रदातव्या नान्यथा सुखमृच्छति) ॥ परिचिन्तय धर्मं त्वं राजनीतिञ्च शाश्वतीम् । कुरु कार्यं यथायोग्यं मा कृथा मतिमन्यथा
(मुलगी देताना घराणं, संपत्ती, बळ, रूप, राज्य, किल्ला आणि मित्र यांचा विचार करावा; अन्यथा सुख मिळत नाही.) तू धर्म आणि शाश्वत राजकारण यांचा नीट विचार कर आणि योग्य तेच कर; मन वेगळ्या मार्गाला लागू देऊ नकोस.