भगवत्याः प्रमाणं मे नान्यं जानामि संयतः । तत्कृतञ्च सुखं दुःखं भविष्यति च नान्यथा
माझ्यासाठी भगवतीशिवाय दुसरे कुणीही प्रमाण नाही; तिच्यामुळे जे सुख किंवा दुःख मिळेल तेच होईल, दुसरे काही होणार नाही.
युधाजित्सुखमाप्नोतु न मे वैरं नृपोत्तमाः । यः करिष्यति मे वैरं स प्राप्स्यति फलं तथा
युधाजिताने सुख मिळावे, मला कुणावरही वैर नाही, हे श्रेष्ठ राजांनो. जो माझ्याशी वैर करेल, त्याला त्याचे फळ मिळेल.
व्यास उवाच इत्युक्तास्ते तथा तेन सन्तुष्टा भूभुजः स्थिताः । सोऽपि स्वमाश्रमं प्राप्य सुस्थितः सम्बभूव ह
व्यास म्हणाले: त्याने असे सांगितल्यावर सर्व राजे समाधानी राहिले; तोही आपल्या आश्रमात जाऊन स्थिर झाला.
अपरेऽह्नि शुभे काले नृपाः सम्मन्त्रिताः किल । सुबाहुना नृपेणाथ रुचिरे वै स्वमण्डपे
दुसऱ्या शुभ दिवशी, राजांनी एकत्र चर्चा करून, सुंदर मंडपात, सुबाहू या राजाच्या सोबत गोळा झाले.
दिव्यास्तरणयुक्तेषु मञ्चेषु रचितेषु च । उपविष्टाश्च राजानः शुभालङ्करणैर्युताः
दिव्य वस्त्रांनी सजवलेल्या आसनांवर, शुभ अलंकारांनी सजलेले राजे बसले होते.
दिव्यवेषधराः कामं विमानेष्वमरा इव । दीप्यमानाः स्थितास्तत्र स्वयंवरदिदृक्षया
स्वतःच्या इच्छेप्रमाणे दिव्य वस्त्रे घालून, जणू काही देवांसारखे तेजस्वी दिसत, तेथे स्वयंवर पाहण्यासाठी उभे होते.
इति चिन्तापराः सर्वे कदा साप्यागमिष्यति । भाग्यवन्तं नृपश्रेष्ठं श्रुतपुण्यं वरिष्यति
सर्वजण मनात विचार करत होते, ती कधी येईल आणि कोणत्या भाग्यवान, पुण्यशाली आणि श्रेष्ठ राजाला निवडेल.
यदा सुदर्शनं दैवात्स्रजा सम्भूषयेदिह । विवादो वै नृपाणां च भविता नात्र संशयः
ज्या वेळी नशिबाने येथे सुदर्शनाला हार घालण्यात येईल, तेव्हा राजांमध्ये वाद होणारच, यात काही शंका नाही.
इत्येवं चिन्त्यमानास्ते भूपा मञ्चेषु संस्थिताः । वादित्रघोषः सुमहानुत्थितो नृपमण्डपे
राजे आपल्या आसनांवर बसून असे विचार करत असताना, राजमंडपात मोठा वाद्यांचा गजर झाला.
अथ काशीपतिः प्राह सुतां स्नातां स्वलङ्कृताम् । मधूकमालासंयुक्तां क्षौमवासोविभूषिताम्
नंतर काशीच्या राजाने, आपली स्नान केलेली, सुंदर अलंकार घातलेली, मधूकमाळा घातलेली आणि उत्तम रेशमी वस्त्र परिधान केलेली कन्या आणली.
विवाहोपस्करैर्युक्तां दिव्यां सिन्धुसुतोपमाम् । चिन्तापरां सुवसनां स्मितपूर्वमिदं वचः
लग्नाच्या दागिन्यांनी सजलेली, दिव्य तेज असलेली, समुद्रकन्येसारखी सुंदर, विचारात गुंतलेली, सुंदर वस्त्र घातलेली आणि हसऱ्या चेहऱ्याने तिने हे शब्द सांगितले:
उत्तिष्ठ पुत्रि सुनसे करे धृत्वा शुभां स्रजम् । व्रज मण्डपमध्येऽद्य समाजं पश्य भूभुजाम्
उठ बाळे, सुंदर नाक असलेल्या माझ्या लेकी, हा शुभ हार हातात घे आणि आज मंडपात जाऊन राजांच्या सभेला पाहा.
गुणवान् रूपसम्पन्नः कुलीनश्च नृपोत्तमः । तव चित्ते वसेद्यस्तु तं वृणुष्व सुमध्यमे
राजांमध्ये जो सद्गुणी, देखणा, चांगल्या घराण्यातला आणि तुझ्या मनात बसलेला आहे, तोच निवड, गोड कंबरेच्या कन्ये.
देशदेशाधिपाः सर्वे मञ्चेषु रचितेषु च । संविष्टाः पश्य तन्वङ्गि वरयस्व यथारुचि
नाजूक अंगाच्या कन्ये, वेगवेगळ्या देशांचे सर्व राजे सजवलेल्या आसनांवर बसले आहेत, त्यांना पाहा आणि तुला जसा आवडेल तसा निवड.
व्यास उवाच तं तथा भाषमाणं वै पितरं मितभाषिणी । उवाच वचनं बाला ललितं धर्मसंयुतम्
व्यास म्हणाले: वडिलांनी असे सांगितल्यावर, थोडक्यात बोलणाऱ्या त्या मुलीने गोड आणि धर्मयुक्त शब्दांत उत्तर दिले.
शशिकलोवाच नाहं दृष्टिपथे राज्ञां गमिष्यामि पितः किल । कामुकानां नरेशानां गच्छन्त्यन्याश्च योषितः
शशिकला म्हणाली: बाबा, मी राजांच्या नजरेस जाणार नाही; इतर स्त्रिया त्या कामुक राजांसमोर जातात.
धर्मशास्त्रे श्रुतं तात मयेदं वचनं किल । एक एव वरो नार्या निरीक्ष्यः स्यान्न चापरः
बाबा, मी धर्मशास्त्रात ऐकले आहे की, स्त्रीने फक्त एकाच पुरुषाकडे नवऱ्यासारखे पाहावे, दुसऱ्याकडे नाही.
सतीत्वं निर्गतं तस्या या प्रयाति बहूनथ । सङ्कल्पयन्ति ते सर्वे दृष्ट्वा मे भवतात्त्विति
जी स्त्री अनेकांच्या समोर जाते, तिचे पतिव्रत्य संपते; आणि ते सर्व पुरुष तिला पाहून मनात विचार करतात.
स्वयंवरे स्रजं धृत्वा यदागच्छति मण्डपे । सामान्या सा तदा जाता कुलटेवापरा वधूः
स्वयंवरात हार घेऊन जी वधू मंडपात येते, ती त्या वेळी सर्वसामान्य होते, जशी इतर वाईट वागणाऱ्या वधूंसारखी.
वारस्त्री विपणे गत्वा यथा वीक्ष्य नरांस्थितान् । गुणागुणपरिज्ञानं करोति निजमानसे
जशी वेश्या बाजारात जाऊन उभ्या असलेल्या पुरुषांकडे पाहून त्यांच्या गुणदोषांचा अंदाज घेते,
नैकभावा यथा वेश्या वृथा पश्यति कामुकम् । तथाऽहं मण्डपे गत्वा कुर्वे वारस्त्रिया कृतम्
जशी वेश्या अनेक पुरुषांकडे वाया पाहते, तशीच मीही मंडपात गेले तर वेश्येसारखे वागेन.
वृद्धैरेतैः कृतं धर्मं न करिष्यामि साम्प्रतम् । पत्नीव्रतं तथा कामं चरिष्येऽहं धृतव्रता
वडीलधाऱ्यांनी घालून दिलेला हा रिवाज मी पाळणार नाही; मी पतिव्रतेसारखेच वागेन, हेच माझे ठरले आहे.
सामान्या प्रथमं गत्वा कृत्वा सङ्कल्पितं बहु । वृणोति चैकं तद्वद्वै वृणोमि कथमद्य वै
ती आधी अनेक निवडी करून सर्वसामान्य होते, मग एक निवडते; मी आज तशी निवड कशी करू?
सुदर्शनो मया पूर्वं वृतः सर्वात्मना पितः । तमृते नान्यथा कर्तुमिच्छामि नृपसत्तम
बाबा, मी आधीच संपूर्ण मनाने सुदर्शनाची निवड केली आहे; त्याच्याशिवाय मी काहीही वेगळे करायला इच्छित नाही, राजाधिराज.
विवाहविधिना देहि कन्यादानं शुभे दिने । सुदर्शनाय नृपते यदीच्छसि शुभं मम
राजा, जर तुला माझे कल्याण हवे असेल, तर शुभ दिवशी योग्य विधीने मला सुदर्शनाशी लग्न लावून दे.
कन्यया स्वपितरं प्रति सुदर्शनेन सह विवाहार्थकथनम् व्यास उवाच सुबाहुरपि तच्छ्रुत्वा युक्तमुक्तं तया तदा । चिन्ताविष्टो बभूवाशु किं कर्तव्यमतः परम्
व्यास म्हणाले: तिच्या योग्य आणि समंजस बोलण्याने सुभाहू विचारात पडला, आता पुढे काय करावे हे त्याला कळेना.
सङ्गताः पृथिवीपालाः ससैन्याः सपरिग्रहाः । उपविष्टाश्च मञ्चेषु योद्धुकामा महाबलाः
सैन्यांसह आणि आप्तेष्टांसह सर्व राजे एकत्र आले होते, सजवलेल्या आसनांवर बसले होते आणि युद्धासाठी तयार होते.
यदि ब्रवीमि तान्सर्वान्सुता नायाति साम्प्रतम् । तथापि कोपसंयुक्ता हन्युर्मा दुष्टबुद्धयः
जर मी सर्वांना सांगितले की माझी मुलगी येणार नाही, तर ते दुष्ट बुद्धीचे राजे रागावून मला मारू शकतात.
न मे सैन्यबलं तादृङ्न दुर्गबलमद्भुतम् । येनाहं नृपतीन्सर्वान् प्रत्यादेष्टुमिहोत्सहे
माझ्याकडे इतकी सैन्यशक्ती नाही, ना माझ्या गडाची ताकद काही विशेष आहे, की मी इथल्या सर्व राजांना सामोरे जाऊ शकेन.
सुदर्शनस्तथैकाकी ह्यसहायोऽधनः शिशुः । किं कर्तव्यं निमग्नोऽहं सर्वथा दुःखसागरे
सुदर्शन एकटाच आहे, त्याच्याकडे मदत करणारा कोणी नाही, तो गरीब आहे आणि अजून लहान आहे. मी काय करू? मी तर पूर्णपणे दु:खाच्या सागरात बुडालो आहे.