तत्कृते निहतो राजा वीरसेनो युधाजिता । स कथं निर्धनो भर्ता योग्यः स्याच्चारुलोचने
त्याच्यामुळे वीरसेन राजाचा युधाजिताने वध केला; असा गरीब माणूस तुला योग्य नवरा कसा ठरेल, हे सुंदर डोळ्याच्या?
ब्रूहि पुत्रीं ततो वाक्यं कदाचिदपि विप्रियम् । आगमिष्यन्ति राजानः स्थितिमन्तः स्वयंवरे
मग आपल्या मुलीला काही कठोर शब्द सांग, जरी ते तिला आवडणार नाहीत; लवकरच प्रतिष्ठित राजे स्वयंवरासाठी येतील.
राजसंवादवर्णनम् व्यास उवाच भर्त्रा साऽभिहिता बालां पुत्रीं कृत्वाङ्कसंस्थिताम् । उवाच वचनं श्लक्ष्णं समाश्वास्य शुचिस्मिताम्
राजांच्या संवादाचे वर्णन. व्यास म्हणाले: पतीने असे सांगितल्यावर राणीने आपल्या मुलीला मांडीवर घेतले, तिला धीर दिला आणि हसतमुख असलेल्या मुलीला प्रेमळ शब्द सांगितले.
किं वृथा सुदति त्वं हि विप्रियं मम भाषसे । पिता ते दुःखमाप्नोति वाक्येनानेन सुव्रते
गोड हसणाऱ्या मुली, तू मला असे अप्रिय शब्द का सांगतेस? हे बोल तुझ्या वडिलांना दुःख देतात, हे सत्त्ववती.
सुदर्शनोऽतिदुर्भाग्यो राज्यभ्रष्टो निराश्रयः । बलकोशविहीनश्च परित्यक्तस्तु बान्धवैः
सुदर्शन फार दुर्दैवी आहे, त्याचे राज्य गेले आहे, त्याला कुणी आधार नाही; त्याच्याकडे सैन्य किंवा धन नाही आणि नातेवाईकांनी त्याला सोडून दिले आहे.
मात्रा सह वनं प्राप्तः फलमूलाशनः कृशः । न ते योग्यो वरोऽयं वै वनवासी च दुर्भगः
तो आपल्या आईसोबत वनात गेला आहे, फळमुळे खाऊन कृश झाला आहे; असा वनात राहणारा, दुर्दैवी मुलगा तुला योग्य नवरा नाही.
राजपुत्राः कृतप्रज्ञा रूपवन्तः सुसम्मताः । तवार्हाः पुत्रि सन्त्यन्ये राजचिह्नैरलङ्कृताः
इतर राजपुत्र आहेत, बुद्धिमान, देखणे आणि सर्वांना प्रिय, राजचिन्हांनी सुशोभित, जे तुला योग्य आहेत, मुली.
भ्राताऽस्य वर्तते कान्तः स राज्यं कोसलेषु वै । करोति रूपसम्पन्नः सर्वलक्षणसंयुतः
त्याचा भाऊ, सुंदर आणि सर्व शुभ गुणांनी युक्त, कोसल देशात राज्य करतो.
अन्यच्च कारणं सुभ्रु शृणु यच्च यथा श्रुतम् । युधाजित्सततं तस्य वधकामोऽस्ति भूमिपः
सुंदर भुवया असलेल्या, अजून एक कारण ऐक, जसे मी ऐकले आहे: युधाजित राजा नेहमीच त्याच्या मृत्यूच्या मागे आहे.
दौहित्रः स्थापितस्तेन राज्ये कृत्वाऽतिसङ्गरम् । वीरसेनं नृपं हत्वा सम्मन्त्र्य सचिवैः सह
त्याने आपल्या मंत्र्यांशी सल्ला करून आणि मोठ्या संघर्षानंतर वीरसेन राजाचा वध केला आणि आपला नातू राज्यावर बसवला.
भारद्वाजाश्रमं प्राप्तं हन्तुकामः सुदर्शनम् । मुनिना वारितः पश्चाज्जगाम निजमन्दिरम्
तो भारद्वाजांच्या आश्रमात सुदर्शनाला मारण्यासाठी गेला, पण ऋषींनी त्याला थांबवले आणि मग तो आपल्या राजवाड्यात परत गेला.
शशिकलोवाच मातर्ममेप्सितः कामं वनस्थोऽपि नृपात्मजः । शर्यातिवचनेनैव सुकन्या च पतिव्रता
शशिकला म्हणाली: आई, तो राजपुत्र जरी वनात राहत असला तरी मला तोच हवा आहे; जसे शर्यातीच्या शब्दाने सुकन्या पतीव्रता राहिली तशी मीही राहीन.
च्यवनञ्च यथा प्राप्य पतिशुश्रूषणे रता । भर्तृशुश्रूषणं स्त्रीणां स्वर्गदं मोक्षदं तथा
जशी स्यवनाने आपल्या पतीची सेवा करायला नेहमीच आनंद मानला, तशीच स्त्रियांनी पतीची मनापासून सेवा केली तर त्यांना स्वर्ग आणि मोक्ष दोन्ही मिळतात.
अकैतवकृतं नूनं सुखदं भवति स्त्रियाः । भगवत्या समादिष्टं स्वप्ने वरमनुत्तमम्
फसवणूक न करता केलेली सेवा स्त्रीला नक्कीच सुख देते; हे श्रेष्ठ वर भगवतीनेच मला स्वप्नात सांगितले.
तमृतेऽहं कथं चान्यं संश्रयामि नृपात्मजम् । मच्चित्तभित्तौ लिखितो भगवत्या सुदर्शनः
त्याच्याशिवाय मी दुसऱ्या राजपुत्राला कसा स्वीकारू? माझ्या मनाच्या खोलवर भगवतीने सुदर्शनाचं नाव कोरलं आहे.
तं विहाय प्रियं कान्तं करिष्येऽहं न चापरम् । व्यास उवाच प्रत्यादिष्टाऽथ वैदर्भी तया बहुनिदर्शनैः
माझ्या प्रिय आणि आवडत्या सुदर्शनाला सोडून मी दुसरा कोणताही निवडणार नाही. व्यास म्हणतात: नंतर वैदर्भीने तिला अनेक प्रकारे समजावण्याचा प्रयत्न केला, पण तिने ठाम नकार दिला.
भर्तारं सर्वमाचष्ट पुत्र्योक्तं वचनं भृशम् । विवाहस्य दिनादर्वागाप्तं श्रुतसमन्वितम्
तिने आपल्या पतीला मुलीने काय सांगितलं ते सगळं सांगितलं, विशेषतः लग्नाचा दिवस जवळ आला आहे हेही सांगितलं.
द्विजं शशिकला तत्र प्रेषयामास सत्वरम् । यथा न वेद मे तातस्तथा गच्छ सुदर्शनम्
तिने शशिकला ब्राह्मणाला तिथे लवकर पाठवलं आणि सांगितलं: माझ्या वडिलांना कळू न देता सुदर्शनाकडे जा.
भारद्वाजाश्रमे ब्रूहि मद्वाक्यात्तरसा विभो । पित्रा मे सम्भृतः कामं मदर्थेन स्वयंवरः
भारद्वाजांच्या आश्रमात जाऊन माझ्या वतीने लवकर सांग: माझ्या वडिलांनी माझ्यासाठी स्वयंवर ठरवलं आहे.
आगमिष्यन्ति राजानो बलयुक्ता ह्यनेकशः । मया त्वं वै वृतश्चित्ते सर्वथा प्रीतिपूर्वकम्
खूप सारे बलाढ्य राजे येणार आहेत; पण माझ्या मनाने मी तुलाच प्रेमाने निवडलं आहे.
भगवत्या समादिष्टः स्वप्ने मम सुरोपम । विषमद्मि हुताशे वा प्रपतामि प्रदीपिते
भगवतीने मला स्वप्नात देवांसारखी तेजस्वी होऊन सांगितलं; मी विष प्यायला किंवा जळत्या आगीत उडी घ्यायला तयार आहे.
वरये त्वदृते नान्यं पितृभ्यां प्रेरिताऽपि वा । मनसा कर्मणा वाचा संवृतस्त्वं मया वरः
तुझ्याशिवाय मी दुसरा कोणताही निवडणार नाही, आईवडिलांनी जरी सांगितलं तरी नाही; मनाने, कृतीने आणि वाणीने मी तुलाच वर मानलं आहे.
भगवत्याः प्रसादेन शर्मावाभ्यां भविष्यति । आगन्तव्यं त्वयात्रैव दैवं कृत्वा परं बलम्
भगवतीच्या कृपेने आपल्याला दोघांनाही सुख मिळेल; तू इथे नक्की ये, आणि परमेश्वरी सामर्थ्यावर विश्वास ठेव.
यदधीनं जगत्सर्वं वर्तते सचराचरम् । भगवत्या यदादिष्टं न तन्मिथ्या भविष्यति
संपूर्ण जग, जडजिवंत सगळं, तिच्या अधीन आहे; भगवती जे ठरवते ते कधीच खोटं ठरत नाही.
यद्वशे देवताः सर्वा वर्तन्ते शङ्करादयः । वक्तव्योऽसौ त्वया ब्रह्मन्नेकान्ते वै नृपात्मजः
शंकरादी सर्व देवताही तिच्या इच्छेवर चालतात; हे ब्राह्मण, हे सगळं राजपुत्राला एकांतात सांग.
यथा भवति मे कार्यं तत्कर्तव्यं त्वयानघ । इत्युक्त्वा दक्षिणां दत्त्वा मुनिर्व्यापारितस्तया
माझं काम जसं आहे तसं तू करावं, हे निष्पापा; असं म्हणून तिने दक्षिणा दिली आणि त्या ऋषीला कामाला लावलं.
गत्वा सर्वं निवेद्याशु तत्र प्रत्यागतो द्विजः । सुदर्शनस्तु तज्ज्ञात्वा निश्चयं गमने तदा
त्या ब्राह्मणाने जाऊन सगळं लवकर सांगितलं आणि परत आला; सुदर्शनाने हे कळताच जाण्याचा निश्चय केला.
चकार मुनिना तेन प्रेरितः परमादरात् । व्यास उवाच गमनायोद्यतं पुत्रं तमुवाच मनोरमा
त्या ऋषीने सांगितल्याप्रमाणे त्याने अत्यंत आदराने वागलं. व्यास म्हणतात: मग मनोरमाने आपल्या जाण्यास तयार असलेल्या मुलाला बोलावलं.
वेपमानाऽतिदुःखार्ता जातत्रासाऽश्रुलोचना । कुत्र गच्छसि पुत्राद्य समाजे भूभृतां किल
ती थरथरत, फार दुःखी, घाबरलेली, डोळ्यांत अश्रू घेऊन म्हणाली: मुला, तू आता राजांच्या सभेत कुठे चाललायस?
एकाकी कृतवैरश्च किं विचिन्त्य स्वयंवरे । युधाजिद्धन्तुकामस्त्वां समेष्यति महीपतिः
एकटा असून, शत्रू निर्माण करून, स्वयंवरात तू काय विचार करतोस? तो राजा तुला युद्धात मारण्यासाठीच येणार आहे.