अज्ञातरसविज्ञानं कुमारं कुलसम्भवम् । दुनोति मदनः पापः किं करोमि क्व यामि च
"तो राजकुमार कुळीन आहे, पण त्याची आवड-निवड, ज्ञान काहीच मला माहीत नाही; तरीही हा दुष्ट मदन मला त्याच्यासाठी छळतो. मी काय करू? कुठे जाऊ?"
स्वप्नेषु वा मया दृष्टः पञ्चबाण इवापरः । तपते मे मनोऽत्यर्थं विरहाकुलितं मृदु
"स्वप्नात मी त्याला पाहिले की नाही, तरी तो जणू दुसरा कामदेवच आहे; विरहाने व्याकुळ झालेले माझे कोमल मन फारच जळते."
चन्दनं देहलग्नं मे विषवद्भाति भामिनि । स्रगियं सर्पवच्चैव चन्द्रपादाश्च वह्निवत्
"सुंदरी, अंगाला लावलेलं चंदन विषासारखं वाटतं, हार म्हणजे सापासारखे भासतात, आणि चंद्रप्रकाशही अग्नीप्रमाणे जळतो."
न च हर्म्ये वने शं मे दीर्घिकायां न पर्वते । न दिवा न निशायां वा न सुखं सुखसाधनैः
"राजवाड्यात असो, जंगलात असो, तलावाजवळ असो, डोंगरावर असो, दिवस असो किंवा रात्र, कुठेच मला शांती मिळत नाही, कोणत्याही सुखाच्या उपायांनीही नाही."
न शय्या न च ताम्बूलं न गीतं न च वादनम् । प्रीणयन्ति मनो मेऽद्य न तृप्ते मम लोचने
"आज मला पलंग, तांबूल, गाणं, वादन काहीच आवडत नाही; माझी डोळे काहीच भरत नाहीत."
प्रयाम्यद्य वने तत्र यत्रासौ वर्तते शठः । भीतास्मि कुललज्जायाः परतन्त्रा पितुस्तथा
"आज मी त्या जंगलात जाईन जिथे तो कपटी आहे; पण मला घराची लाज वाटते आणि मी वडिलांच्या अधीनही आहे."
स्वयंवरं पिता मेऽद्य न करोति करोमि किम् । दास्यामि राजपुत्राय कामं सुदर्शनाय वै
"माझे वडील आज स्वयंवर ठेवत नाहीत, तर मी काय करू? मी माझं मनाप्रमाणे स्वतःला सुदर्शन राजपुत्राला देईन."
सन्त्यन्ये पृथिवीपालाः शतशः सम्भृतर्द्धयः । रमणीया न मे तेऽद्य राज्यहीनोऽप्यसौ मतः
"या पृथ्वीवर इतर शेकडो राजे आहेत, त्यांच्याकडे मोठं वैभव आहे; पण आज मला ते आवडत नाहीत—राज्य नसला तरी तोच मला प्रिय आहे."
व्यास उवाच एकाकी निर्धनश्चैव बलहीनः सुदर्शनः । वनवासी फलाहारस्तस्याश्चित्ते सुसंस्थिता
व्यास म्हणाले: सुदर्शन एकटा, गरीब आणि दुर्बल, फळांवर जगत वनात राहत होता, पण तिच्या आठवणीने त्याचं मन पूर्णपणे भरलेलं होतं.
वाग्बीजस्य जपात्सिद्धिस्तस्या एषाप्युपस्थिता । सोपि ध्यानपरोऽत्यन्तं जजाप मन्त्रमुत्तमम्
वाणीच्या बीजमंत्राचा जप केल्यामुळे त्याला सिद्धी मिळाली; हेही त्याच्याजवळ आलं. तो पूर्णपणे ध्यानात मग्न राहून श्रेष्ठ मंत्राचा जप करू लागला.
स्वप्ने पश्यत्यसौ देवीं विष्णुमायामखण्डिताम् । विश्वमातरमव्यक्तां सर्वसम्पत्कराम्बिकाम्
स्वप्नात त्याने देवीला पाहिलं—विष्णुमाया, अखंड, विश्वाची आई, अव्यक्त आणि सर्व संपत्ती देणारी अंबिका.
शृङ्गवेरपुराध्यक्षो निषादः समुपेत्य तम् । ददौ रथवरं तस्मै सर्वोपस्करसंयुतम्
शृंगवेरपूरचा निषादांचा प्रमुख त्याच्याजवळ आला आणि सर्व सामानांनी सजलेला सुंदर रथ त्याला दिला.
चतुर्भिस्तुरगैर्युक्तं पताकावरमण्डितम् । जैत्रं राजसुतं ज्ञात्वा ददौ चोपायनं तदा
रथ चार घोड्यांनी जोडलेला होता आणि उत्तम पताकांनी सजलेला होता; तो राजपुत्र आहे हे ओळखून त्याने हा सन्मानाचा भेट म्हणून दिला.
सोऽपि जग्राह तं प्रीत्या मित्रत्वेन सुसंस्थितम् । वन्यैर्मूलफलैः सम्यगर्चयामास शम्बरम्
त्यानेही तो रथ आनंदाने स्वीकारला, त्याला खऱ्या मित्रासारखं मानलं आणि वनातील मूळं-फळं देऊन शंबराचं योग्य स्वागत केलं.
कृतातिथ्ये गते तस्मिन्निषादाधिपतौ तदा । मुनयः प्रीतियुक्तास्ते तमूचुस्तापसा मिथः
निषादांचा प्रमुख पाहुणचार झाल्यावर निघून गेला, तेव्हा तिथल्या ऋषींनी प्रेमाने एकमेकांत बोलत त्याच्याशी संवाद साधला.
राजपुत्र ध्रुवं राज्यं प्राप्स्यसि त्वं च सर्वथा । स्वल्पैरहोभिरव्यग्रः प्रतापान्नात्र संशयः
"राजपुत्रा, तुला लवकरच राज्य मिळेल यात शंका नाही; तू निर्धास्त रहा आणि आपल्या पराक्रमावर विश्वास ठेव."
प्रसन्ना तेऽम्बिका देवी वरदा विश्वमोहिनी । सहायस्तु सुसम्पन्नो न चिन्तां कुरु सुव्रत
"अंबिका देवी तुझ्यावर प्रसन्न आहे, ती वर देणारी आणि संपूर्ण जगाला मोहात टाकणारी आहे. तुझा साथीदारही समर्थ आहे; म्हणून चिंता करू नकोस, हे व्रती."
मनोरमां तथोचुस्ते मुनयः संशितव्रताः । पुत्रस्तेऽद्य धराधीशो भविष्यति शुचिस्मिते
त्या कठोर व्रत पाळणाऱ्या ऋषींनी मनोरमेला देखील सांगितलं: "आज तुझा मुलगा, हे तेजस्विनी, पृथ्वीचा स्वामी होईल."
सा तानुवाच तन्वङ्गी वचनं वोऽस्तु सत्फलम् । दासोऽयं भवतां विप्राः किं चित्रं सदुपासनात्
ती कृशांगिणी म्हणाली: "तुमचं वचन फळावो. मी तुमची दासी आहे, ब्राह्मणहो—खरं भक्तीने काय अशक्य आहे?"
न सैन्यं सचिवाः कोशो न सहायश्च कश्चन । केन योगेन पुत्रो मे राज्यं प्राप्तुमिहार्हति
"ना सैन्य आहे, ना मंत्री, ना धनाचा साठा, ना कुठला मदतीला येणारा—मग माझ्या मुलाला इथे राज्य मिळवायचं कसं शक्य आहे?"
आशीर्वादैश्च वो नूनं पुत्रोऽयं मे महीपतिः । भविष्यति न सन्देहो भवन्तो मन्त्रवित्तमाः
"तुमच्या आशीर्वादानेच माझा मुलगा राजा होईल, यात शंका नाही. तुम्ही सर्वजण मंत्रांचे जाणकार आहात."
व्यास उवाच रथारूढः स मेधावी यत्र याति सुदर्शनः । अक्षौहिणीसमावृत्त इवाभाति स तेजसा
व्यास म्हणाले: त्या बुद्धिमान सुदर्शनाने जेव्हा रथावर बसून प्रवास केला, तेव्हा तो जणू संपूर्ण सैन्याने वेढलेला आहे असं तेजाने झळकत होता.
प्रतापो मन्त्रबीजस्य नान्यः कश्चन भूपते । एवं वै जपतस्तस्य प्रीतियुक्तस्य सर्वथा
राजा, मंत्रबीजाचा प्रताप दुसऱ्या कुठल्याही गोष्टीत नाही; तो पूर्ण भक्तीने जप करत असल्यामुळे असंच घडलं.
सम्प्राप्य सद्गुरोर्बीजं कामराजाख्यमद्भुतम् । जपेद्यस्तु शुचिः शान्तः सर्वान्कामानवाप्नुयात्
सत्य गुरुंकडून अद्भुत कामराज बीज मिळवून जो कोणी शुद्ध आणि शांत मनाने त्याचा जप करतो, त्याला सर्व इच्छा पूर्ण होतात.
न तदस्ति पृथिव्यां वा दिवि वापि सुदुर्लभम् । प्रसन्नायाः शिवायाश्च यदप्राप्यं नृपोत्तम
शिव आणि देवी प्रसन्न असतील, तर पृथ्वीवर किंवा स्वर्गात असं काही नाही जे मिळू शकत नाही, हे श्रेष्ठ राजन.
ते मन्दास्तेऽतिदुर्भाग्या रोगैस्ते समभिद्रुताः । येषां चित्ते न विश्वासो भवेदम्बार्चनादिषु
ज्यांच्या मनात अंबेच्या पूजेत श्रद्धा नाही, ते मंद, फार दुर्दैवी आणि रोगांनी पीडित असतात.
या माता सर्वदेवानां युगादौ परिकीर्तिता । आदिमातेति विख्याता नाम्ना तेन कुरूद्वह
युगांच्या आरंभी ज्या देवीला सर्व देवांची आई म्हणून गौरवले जाते, तीच आदिमाता म्हणून प्रसिद्ध आहे, हे कुरुकुळातील श्रेष्ठा.
बुद्धिः कीर्तिर्धृतिर्लक्ष्मीः शक्तिः श्रद्धा मतिः स्मृतिः । सर्वेषां प्राणिनां सा वै प्रत्यक्षं वै विभासते
बुद्धी, कीर्ती, धैर्य, संपत्ती, शक्ती, श्रद्धा, समज आणि स्मरण — या सर्व रूपांनी ती देवी प्रत्येक सजीवात स्पष्टपणे प्रकट होते.
न जानन्ति नरा ये वै मोहिता मायया किल । न भजन्ति कुतर्कज्ञा देवीं विश्वेश्वरीं शिवाम्
ज्यांना तिच्या मायेमुळे भ्रम झाला आहे, असे लोक तिला ओळखत नाहीत आणि चुकीच्या तर्कात अडकून, विश्वेश्वरी आणि मंगलमयी देवीची उपासना करत नाहीत.
ब्रह्मा विष्णुस्तथा शम्भुर्वासवो वरुणो यमः । वायुरग्निः कुबेरश्च त्वष्टा पूषाश्विनौ भगः
ब्रह्मा, विष्णु, शंभू, वसु, वरुण, यम, वायू, अग्नी, कुबेर, त्वष्टा, पूषा, अश्विनी आणि भग —