कृताञ्जलिपुटः स्वामिन्संस्थितोऽथ जयद्रथः । आश्रमे मुनिभिर्जुष्टे भूपतिः संविवेश ह
जयद्रथाने हात जोडून आदराने उभा राहून, त्या ऋषींच्या आश्रमात तो राजाने प्रवेश केला.
तत्रोपविष्टं राजानं द्रष्टुकामाः स्त्रियस्तदा । आययुर्मुनिभार्याश्च कोऽयमित्यब्रुवन्नृपम्
त्या वेळी, तिथे बसलेल्या राजाला पाहण्यासाठी, ऋषींच्या पत्नींसह इतर स्त्रिया पुढे आल्या आणि म्हणाल्या, 'हा कोण आहे?'
तासां मध्ये वरारोहा याज्ञसेनी समागता । जयद्रथेन दृष्टा सा रूपेण श्रीरिवापरा
त्यांच्या मध्ये सुंदर याज्ञसेनी आली; जयद्रथाने तिला पाहिले आणि तिच्या रूपामुळे ती जणू लक्ष्मीच वाटली.
तां विलोक्यासितापाङ्गीं देवकन्यामिवापराम् । पप्रच्छ नृपतिर्धौम्यं केयं श्यामा वरानना
ती काळ्या डोळ्यांची आणि देवकन्येसारखी दिसणारी पाहून, राजाने धौम्याला विचारले, 'ही काळी आणि सुंदर चेहऱ्याची स्त्री कोण आहे?'
भार्या कस्य सुता कस्य नाम्ना का वरवर्णिनी । रूपलावण्यसंयुक्ता शचीव वसुधाङ्गता
ही कोणाची पत्नी, कोणाची मुलगी आणि हिचे नाव काय? ही सुंदर आणि आकर्षक स्त्री जणू मृत्यूलोकातील शचीसारखी आहे.
बर्बूलवनमध्यस्था लवङ्गलतिका यथा । राक्षसीवृन्दगा नूनं रम्भेवाभाति भामिनी
जशी लवंगवेल बार्बूलवनात उठून दिसते, तशीच ही स्त्री राक्षसी स्त्रियांच्या मध्ये जणू राम्भेसारखी तेजस्वी दिसते.
सत्यं वद महाभाग कस्येयं वल्लभाबला । राजपत्नीव चाभाति नैषा मुनिवधूर्द्विज
हे भाग्यवान, खरी गोष्ट सांग, ही तरुणी कोणाची प्रियतमा आहे? ही राजपत्नीसारखी दिसते, ऋषीपत्नी नाही, हे द्विज.
धौम्य उवाच पाण्डवानां प्रिया भार्या द्रौपदी शुभलक्षणा । पाञ्चाली सिन्धुराजेन्द्र वसत्यत्र वराश्रमे
धौम्य म्हणाला: ही पांडवांची प्रिय पत्नी, शुभलक्षणांची द्रौपदी आहे, सिंधुराजा. ही पांचाळी या पवित्र आश्रमात राहते.
जयद्रथ उवाच क्व गताः पाण्डवाः पञ्च शूराः सम्प्रति विश्रुताः । वसन्त्यत्र वने वीरा वीतशोका महाबलाः
जयद्रथ म्हणाला: पाच प्रसिद्ध पांडव कुठे गेले आहेत? हे बलाढ्य वीर वनात राहतात का, दुःखमुक्त आहेत का?
धौम्य उवाच मृगयार्थं गताः पञ्च पाण्डवा रथसंस्थिताः । आगमिष्यन्ति मध्यान्हे मृगानादाय पार्थिवाः
धौम्य म्हणाला: पाचही पांडव रथावर बसून शिकार करण्यासाठी गेले आहेत; ते मध्यान्ही प्राणी घेऊन परत येतील, हे राजन.
तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य उदतिष्ठदसौ नृपः । द्रौपदीसन्निधौ गत्वा प्रगम्येदमुवाच ह
हे ऐकून, राजा उठला आणि द्रौपदीजवळ जाऊन तिला जवळ बोलावून म्हणाला.
कुशलं ते वरारोहे क्व गताः पतयश्च ते । एकादश गतान्यद्य वर्षाणि च वने किल
हे सुंदर स्त्री, तू ठीक आहेस ना? तुझे पती कुठे गेले? एकोणदहा वर्षे या वनात गेली आहेत, असं म्हणतात.
द्रौपदी तु तदोवाच स्वस्ति तेऽस्तु नृपात्मज । विश्रमस्वाश्रमाभ्याशे क्षणादायान्ति पाण्डवाः
द्रौपदी म्हणाली: तुझं कल्याण होवो, राजकुमार; आश्रमाजवळ विश्रांती घे, पांडव लवकरच परत येतील.
एवं ब्रुवन्त्यां तस्यां तु लोभाविष्टः स भूपतिः । जहार द्रौपदीं वीरोऽनादृत्य मुनिसत्तमान्
ती असं बोलत असताना, त्या राजाला लोभ झाला आणि त्याने ऋषींची पर्वा न करता द्रौपदीचं अपहरण केलं.
कस्यचिन्नैव विश्वासः कर्तव्यः सर्वथा बुधैः । कुर्वन्दुःखमवाप्नोति दृष्टान्तस्त्वत्र वै बलिः
शहाण्यांनी कधीच कुणावर पूर्ण विश्वास ठेवू नये; कारण असं केल्याने दुःख मिळतं, याचा दाखला बलीच्या कथेत आहे.
वैरोचनसुतः श्रीमान्धर्मिष्ठः सत्यसङ्गरः । यज्ञकर्ता च दाता च शरण्यः साधुसंमतः
विरोचनाचा सुपुत्र, धर्मिष्ठ, सत्यप्रतिज्ञ, यज्ञ करणारा, दान करणारा, शरण देणारा आणि सज्जनांचा मान्य असलेला.
नाधर्मे निरतः क्वापि प्रल्हादस्य च पौत्रकः । एकोनशतयज्ञान्वै स चकार सदक्षिणान्
तो कधीच अधर्मात गुंतला नाही, प्रल्हादाचा नातू, त्याने नव्याण्णव यज्ञ योग्य दक्षिणेसह केले.
सत्त्वमूर्त्तिः सदा विष्णुः सेव्यः स योगिनामपि । निर्विकारोऽपि भगवान्देवकार्यार्थसिद्धये
सदैव सात्त्विक स्वभावाचा, विष्णू योग्यांनाही पूज्य आहे; तो बदलत नाही, पण देवकार्य सिद्धीसाठी कृती करतो.
कश्यपाच्च समुद्भूतो विष्णुः कपटवामनः । राज्यं छलेन हृतवान्महीं चैव ससागराम्
कश्यपापासून विष्णू, कपटी वामन जन्माला आला. त्याने फसवणूक करून राज्य आणि समुद्रांसह ही पृथ्वी मिळवली.
सोऽभवत्सत्यवाग्राजा बलिर्वैरोचनिस्तदा । कपटं कृतवान्विष्णुरिन्द्रार्थे तु मया श्रुतम्
त्या काळी बळी, विरोचनाचा मुलगा, सत्य बोलणारा राजा होता. तरीही विष्णूंनी इंद्रासाठी कपट केलं, असं मी ऐकलं आहे.
अन्यः किं न करोत्येवं कृतं वै सत्त्वमूर्तिना । वामनं रूपमास्थाय यज्ञपातं चिकीर्षता
सत्त्वाचा मूर्तिमंत असणारा जर वामनरूप घेऊन यज्ञाचा लाभ मिळवण्यासाठी असं वागला, तर दुसऱ्यानं असं का करू नये?
न च विश्वसितव्यं वै कदाचित्केनचित्तथा । लोभश्चेतसि चेत्स्वामिन्कीदृक्पापकृतं भयम्
म्हणून कधीच कुणावर पूर्ण विश्वास ठेवू नये. स्वामी, मनात लोभ आला की, पापामुळे किती भयंकर भीती निर्माण होते!
लोभाहताः प्रकुर्वन्ति पापानि प्राणिनः किल । परलोकाद्भयं नास्ति कस्यचित्कर्हिचिन्मुने
लोभाने पछाडलेले प्राणी नक्कीच पाप करतात. मुनी, कुणालाही परलोकाची भीती कधीच वाटत नाही.
मनसा कर्मणा वाचा परस्वादानहेतुतः । प्रपतन्ति नराः सम्यग्लोभोपहतचेतसः
ज्यांच्या मनात लोभ भरलेला असतो, ते लोक दुसऱ्याचं धन मिळवण्यासाठी मनाने, वाणीने आणि कृतीने पाप करतात.
देवानाराध्य सततं वाञ्छन्ति च धनं नराः । न देवास्तत्करे कृत्वा समर्था दातुमञ्जसा
लोक नेहमी देवांची पूजा करतात, धन मिळवावं म्हणून. पण देवांनी आपलं काम केलं तरी, ते सरळपणे धन देऊ शकत नाहीत.
अन्यस्यानीयते वित्तं प्रयच्छन्ति मनीषितम् । वाणिज्येनाथ दानेन चौर्येणापि बलेन वा
दुसऱ्याचं धन व्यापाराने, दानाने, चोरीने किंवा बळाने जसं हवं तसं मिळवलं जातं आणि वाटलं जातं.
विक्रयार्थं गृहीत्वा च धान्यवस्त्रादिकं बहु । देवानर्चयते वैश्यो महर्द्धिर्मे भवेदिति
व्यापारी विक्रीसाठी भरपूर धान्य, कापड आणि इतर वस्तू घेऊन देवांची पूजा करतो, 'मला मोठी संपत्ती मिळो' असं मनाशी म्हणतो.
नात्र किं परवित्तेच्छा वाणिज्येन परन्तप । ग्रहणकाले तु सम्प्राप्ते महर्घञ्चापि काङ्क्षति
हे शत्रूंचा संहार करणारा, व्यापारात दुसऱ्याच्या धनाचीच इच्छा असते. मिळवायची वेळ आली की, तो जास्त किंमतीचीही अपेक्षा करतो.
एवं हि प्राणिनः सर्वे परस्वादानतत्पराः । वर्तन्ते सततं ब्रह्मन् विश्वासः कीदृशः पुनः
ब्रह्मन्, म्हणून सर्व प्राणी नेहमी दुसऱ्याचं धन मिळवायला उत्सुक असतात. मग पुन्हा विश्वास कसा ठेवायचा?
वृथा तीर्थं वृथा दानं वृथाऽध्ययनमेव च । लोभमोहावृतानां वै कृतं तदकृतं भवेत्
लोभ आणि मोहाने झाकलेल्या लोकांसाठी तीर्थयात्रा, दान, आणि अध्ययन सगळं व्यर्थ आहे; त्यांनी केलेलं काहीच खरं ठरत नाही.