हृष्टपुष्टजनाकीर्णा स्तुतिवादित्रनिःस्वना । नवे तस्मिन्महीपाले पूर्बभौ नूतनेव सा
आनंदी आणि समृद्ध लोकांनी भरलेली, वाद्य आणि स्तुतिगीतांनी निनादलेली ती नगरी, नव्या राजाच्या आगमनाने नव्याने उजळली.
केचित्साधुजना ये वै चक्रुः शोकं गृहे स्थिताः । सुदर्शनं विचिन्त्याद्य क्व गतोऽसौ नृपात्मजः
तरी काही सज्जन लोक घरातच राहून दुःखी झाले आणि आज सुधर्शन राजपुत्र कुठे गेला असे विचारू लागले.
मनोरमातिसाध्वी सा क्व गता सुतसंयुता । पिताऽस्या निहतः संख्ये राज्यलोभेन वैरिणा
ती मनोहरमा, अतिशय सती आणि सद्गुणी, आपल्या मुलासह कुठे गेली असेल? तिच्या वडिलांचा, राज्याच्या लोभापोटी, शत्रूने रणात वध केला.
इत्येवं चिन्त्यमानास्ते साधवः समबुद्धयः । अतिष्ठन्दुःखितास्तत्र शत्रुजिद्वशवर्तिनः
अशा विचारात असताना, ते सर्व सज्जन आणि समदर्शी लोक तिथेच राहिले, दुःखाने ग्रासलेले आणि शत्रुजितच्या अधीन झालेले.
युधाजिदपि दौहित्रं स्थापयित्वा विधानतः । राज्यञ्च मन्त्रिसात्कृत्वा चलितः स्वां पुरीं प्रति
युधाजिताने आपल्या नातवाला योग्य रीतीने गादीवर बसवले, राज्य मंत्र्यांकडे सोपवले आणि मग स्वतःच्या नगरीकडे निघून गेला.
श्रुत्वा सुदर्शनं तत्र मुनीनामाश्रमे स्थितम् । हन्तुकामो जगामाशु चित्रकूटं स पर्वतम्
सुदर्शन ऋषींच्या आश्रमात आहे हे कळताच, त्याला मारण्याच्या उद्देशाने तो वेगाने चित्रकूट पर्वताकडे निघाला.
निषादाधिपतिं शूरं पुरस्कृत्य बलाभिधम् । दुर्दर्शाख्यमगादाशु शृङ्गवेरपुराधिपम्
निषादांचा शूर राजा सैन्याच्या पुढे ठेवून, तो झपाट्याने श्रुंगवेरपूराचा अधिपती दुर्दर्शाकडे गेला.
श्रुत्वा मनोरमा तत्र बभूवातिसुदुःखिता । आगच्छन्तं बालपुत्रा भयार्ता सैन्यसंयुतम्
मनोहरमाला हे कळताच, सैन्य येत असल्याने आणि आपल्या लहान मुलासाठी भीती वाटून ती फारच दुःखी झाली.
तमुवाचातिशोकार्ता मुनिं साश्रुविलोचना । किं करोमि क्व गच्छामि युधाजित्समुपस्थितः
ती अतिशय शोकाकुल होऊन, डोळ्यांत अश्रू घेऊन त्या ऋषींना म्हणाली, "मी काय करू? कुठे जाऊ? युधाजित इथे पोहोचला आहे."
पिता मे निहतोऽनेन दौहित्रो भूपतिः कृतः । सुतं मे हन्तुकामोऽत्र समायाति बलान्वितः
"माझ्या वडिलांचा याने वध केला, नातवाला राजा केले आणि आता माझ्या मुलाला मारण्याच्या हेतूने तो मोठ्या सैन्यासह इथे येतो आहे."
पुरा श्रुतं मया स्वामिन्पाण्डवा वै वने स्थिताः । मुनीनामाश्रमे पुण्ये पाञ्चाल्या सहितास्तदा
"स्वामी, पूर्वी मी ऐकले होते की पांडव वनवासात असताना, त्यांनी द्रौपदीसह ऋषींच्या पवित्र आश्रमात निवास केला होता."
गतास्ते मृगयां पार्था भ्रातरः पञ्च एव ते । द्रौपदी संस्थिता तत्र मुनीनामाश्रमे शुभे
"ते पाच पांडव भाऊ शिकार करण्यासाठी गेले असता, द्रौपदी त्या शुभ आश्रमात राहिली होती."
धौम्योऽत्रिर्गालवः पैलो जावालिर्गौतमो भृगुः । च्यवनश्चात्रिगोत्रश्च कण्वश्चैव जतुः क्रतुः
"त्या वेळी तिथे धौम्य, अत्रि, गालव, पैल, जावालि, गौतम, भृगु, च्यवन, अत्रिगोत्रज, कण्व, जातु आणि क्रतू हे ऋषी होते."
वीतिहोत्रः सुमन्तुश्च यज्ञदत्तोऽथ वत्सलः । राशासनः कहोडश्च यवक्रीर्यज्ञकृत्क्रतुः
"वितीहोत्र, सुमंतु, यज्ञदत्त, वात्सल, राशासन, कहोड, यवक्री, यज्ञकृत आणि क्रतू हेही तिथे उपस्थित होते."
एते चान्ये च मुनयो भारद्वाजादयः शुभाः । वेदपाठयुताः सर्वे संस्थिताश्चाश्रमे स्थिताः
"हे आणि इतरही भारद्वाजादी पवित्र ऋषी, सर्वजण वेदपठणात पारंगत, त्या आश्रमात निवास करत होते."
दासीभिः सहिता तत्र याज्ञसेनी स्थिता मुने । आश्रमे चारुसर्वाङ्गी निर्भया मुनिसंवृते
"मुनिवर, तिथे याज्ञसेनी आपल्या दासींसह, सर्वांगसुंदर, ऋषींच्या सान्निध्यात निर्भयपणे त्या आश्रमात राहत होती."
पार्था मृगानुगास्तावत्प्रयाताश्च वनाद्वनम् । धनुर्बाणधरा वीराः पञ्च वै शत्रुतापनाः
"ते पाच पांडव भाऊ, धनुष्यबाण घेत, शिकार करत वनातून वनात जात होते. हे सर्व वीर आणि शत्रूंचा संहार करणारे होते."
तावत्सिन्धुपतिः श्रीमान्मार्गस्थो बलसंयुतः । आगतश्चाश्रमाभ्याशे श्रुत्वा तु निगमन्ध्वनिम्
"त्याच वेळी, सिंधूचा तेजस्वी राजा आपल्या सैन्यासह, वेदपठणाचा आवाज ऐकून, त्या आश्रमाजवळ पोहोचला."
श्रुत्वा वेदध्वनिं राजा मुनीनां भावितात्मनाम् । उत्ततार रथात्तूर्णं दर्शनाकाङ्क्षया नृपः
"पवित्र मनाचे ऋषी वेद म्हणत आहेत असा आवाज ऐकून, तो राजा भेटीच्या इच्छेने झपाट्याने रथातून खाली उतरला."
यदा निरगमत्तत्र भृत्यद्वयसमन्वितः । वेदपाठयुतान्वीक्ष्य मुनीनुद्यमसंस्थितः
"तो दोन सेवकांसह तिथे बाहेर आला आणि वेदपठणात मग्न असलेल्या ऋषींना पाहून, स्वतःही त्या साधनेत मन लावले."
कृताञ्जलिपुटः स्वामिन्संस्थितोऽथ जयद्रथः । आश्रमे मुनिभिर्जुष्टे भूपतिः संविवेश ह
जयद्रथाने हात जोडून आदराने उभा राहून, त्या ऋषींच्या आश्रमात तो राजाने प्रवेश केला.
तत्रोपविष्टं राजानं द्रष्टुकामाः स्त्रियस्तदा । आययुर्मुनिभार्याश्च कोऽयमित्यब्रुवन्नृपम्
त्या वेळी, तिथे बसलेल्या राजाला पाहण्यासाठी, ऋषींच्या पत्नींसह इतर स्त्रिया पुढे आल्या आणि म्हणाल्या, 'हा कोण आहे?'
तासां मध्ये वरारोहा याज्ञसेनी समागता । जयद्रथेन दृष्टा सा रूपेण श्रीरिवापरा
त्यांच्या मध्ये सुंदर याज्ञसेनी आली; जयद्रथाने तिला पाहिले आणि तिच्या रूपामुळे ती जणू लक्ष्मीच वाटली.
तां विलोक्यासितापाङ्गीं देवकन्यामिवापराम् । पप्रच्छ नृपतिर्धौम्यं केयं श्यामा वरानना
ती काळ्या डोळ्यांची आणि देवकन्येसारखी दिसणारी पाहून, राजाने धौम्याला विचारले, 'ही काळी आणि सुंदर चेहऱ्याची स्त्री कोण आहे?'
भार्या कस्य सुता कस्य नाम्ना का वरवर्णिनी । रूपलावण्यसंयुक्ता शचीव वसुधाङ्गता
ही कोणाची पत्नी, कोणाची मुलगी आणि हिचे नाव काय? ही सुंदर आणि आकर्षक स्त्री जणू मृत्यूलोकातील शचीसारखी आहे.
बर्बूलवनमध्यस्था लवङ्गलतिका यथा । राक्षसीवृन्दगा नूनं रम्भेवाभाति भामिनी
जशी लवंगवेल बार्बूलवनात उठून दिसते, तशीच ही स्त्री राक्षसी स्त्रियांच्या मध्ये जणू राम्भेसारखी तेजस्वी दिसते.
सत्यं वद महाभाग कस्येयं वल्लभाबला । राजपत्नीव चाभाति नैषा मुनिवधूर्द्विज
हे भाग्यवान, खरी गोष्ट सांग, ही तरुणी कोणाची प्रियतमा आहे? ही राजपत्नीसारखी दिसते, ऋषीपत्नी नाही, हे द्विज.
धौम्य उवाच पाण्डवानां प्रिया भार्या द्रौपदी शुभलक्षणा । पाञ्चाली सिन्धुराजेन्द्र वसत्यत्र वराश्रमे
धौम्य म्हणाला: ही पांडवांची प्रिय पत्नी, शुभलक्षणांची द्रौपदी आहे, सिंधुराजा. ही पांचाळी या पवित्र आश्रमात राहते.
जयद्रथ उवाच क्व गताः पाण्डवाः पञ्च शूराः सम्प्रति विश्रुताः । वसन्त्यत्र वने वीरा वीतशोका महाबलाः
जयद्रथ म्हणाला: पाच प्रसिद्ध पांडव कुठे गेले आहेत? हे बलाढ्य वीर वनात राहतात का, दुःखमुक्त आहेत का?
धौम्य उवाच मृगयार्थं गताः पञ्च पाण्डवा रथसंस्थिताः । आगमिष्यन्ति मध्यान्हे मृगानादाय पार्थिवाः
धौम्य म्हणाला: पाचही पांडव रथावर बसून शिकार करण्यासाठी गेले आहेत; ते मध्यान्ही प्राणी घेऊन परत येतील, हे राजन.