युधाजिति समायाते न मे निःसरणं भवेत् । ज्ञात्वा बालं सुतं सोऽद्य कारागारं नयिष्यति
युधाजित आला, तर मला कुठेही पळता येणार नाही; माझा मुलगा लहान आहे हे कळताच तो आजच त्याला तुरुंगात टाकेल.
श्रूयते हि पुरेन्द्रेण मातुर्गर्भगतः शिशुः । कृन्तितः सप्तधा पश्चात्कृतास्ते सप्त सप्तधा
ऐकायला येते की, नगराधिपतीने एका आईच्या पोटात असलेल्या बाळाचे सात तुकडे केले; नंतर ते सात तुकडे पुन्हा सात भाग झाले.
प्रविश्य चोदरं मातुः करे कृत्वाल्पकं पविम् । एकोनपञ्चाशदपि तेऽभवन्मरुतो दिवि
मातृगर्भात जाऊन त्याने हातात एक छोटा शस्त्र घेतला; तरीही एकुण एकोणपन्नास मरुत स्वर्गात निर्माण झाले.
सपत्न्यै गरलं दत्तं सपत्न्या नृपभार्यया । गर्भनाशार्थमुद्दिश्य पुरैतद्वै मया श्रुतम्
राजाच्या पत्नीला तिच्या सावत्र बहिणीने गर्भनाशासाठी विष दिले, असे मी या नगरीत ऐकले आहे.
जातस्तु बालकः पश्चाद्देहे विषयुतः किल । तेनासौ सगरो नाम विख्यातो भुवि मण्डले
नंतर तो मुलगा जन्माला आला, त्याच्या शरीरात विष होते; म्हणून तो सगर नावाने साऱ्या पृथ्वीवर प्रसिद्ध झाला.
जीवमानोऽथ भर्ता वै कैकेय्या नृपभार्यया । रामः प्रव्राजितो ज्येष्ठो मृतो दशरथो नृपः
राजाची पत्नी कैकेयी हिच्या काळात तिचा पती जिवंत असतानाच ज्येष्ठ रामाला वनवासाला पाठवले गेले आणि राजा दशरथ मरण पावला.
मन्त्रिणस्त्ववशाः कामं ये मे पुत्रं सुदर्शनम् । राजानं कर्तुकामा वै युधाजिद्वशगाश्च ते
माझ्या मंत्र्यांना स्वतःची इच्छा नाही; जे माझ्या पुत्राला, सुंदरदर्शनाला राजा करायचं ठरवत आहेत, ते सर्व युधाजितच्या हातात आहेत.
न मे भ्राता तथा शूरो यो मां बन्धात्प्रमोचयेत् । महत्कष्टञ्च सम्प्राप्तं मया वै दैवयोगतः
माझा भाऊ इतका शूर नाही की मला कैदेतून सोडवू शकेल; दैवाच्या योगाने मला फार मोठं दु:ख आलं आहे.
उद्यमः सर्वथा कार्यः सिद्धिर्दैवाद्धि जायते । उपायं पुत्ररक्षार्थं करोम्यद्य त्वरान्विता
तरीही, प्रयत्न नेहमीच करावा लागतो, कारण यश दैवावरूनच मिळतं; आज मी माझ्या मुलाच्या रक्षणासाठी लवकर काही उपाय शोधणार आहे.
इति सञ्चिन्त्य सा बाला विदल्लं चातिमानिनम् । निपुणं सर्वकार्येषु चिन्त्यं मन्त्रिवरोत्तमम्
असं ठरवून, ती तरुणी विदल्ल नावाच्या, अत्यंत गर्विष्ठ आणि सर्व कामांत कुशल, विचारशील मंत्र्याला बोलावते.
समाहूय तमेकान्ते प्रोवाच बहुदुःखिता । गृहीत्वा बालकं हस्ते रुदती दीनमानसा
ती त्याला एकांतात बोलावून, फार दु:खी मनाने, मुलाला हातात धरून, रडत रडत आणि उदास होऊन सांगते.
पिता मे निहतः संख्ये पुत्रोऽयं बालकस्तथा । युधाजिद्बलवान् राजा किं विधेयं वदस्व मे
माझे वडील युद्धात मारले गेले, आणि हा माझा मुलगा आहे; युधाजित राजा फार बलवान आहे—आता काय करावं, ते मला सांग.
तामुवाच विदल्लोऽसौ नात्र स्थातव्यमेव च । गमिष्यामो वने कामं वाराणस्याः पुनः किल
त्यावर विदल्ल म्हणाला, 'इथे राहणं योग्य नाही; आपण लगेचच वाराणसीजवळच्या जंगलात जाऊया.'
तत्र मे मातुलः श्रीमान्वर्तते बलवत्तरः । सुबाहुरिति विख्यातो रक्षिता स भविष्यति
'तिथे माझा मामा, सुभाहू नावाने प्रसिद्ध, खूप बलाढ्य आहे; तो आपल्याला नक्कीच वाचवेल.'
युधाजिद्दर्शनोत्कण्ठमनसा नगराद्बहिः । निर्गत्य रथमारुह्य गन्तव्यं नात्र संशयः
'युधाजितला भेटायची तुझ्या मनात ओढ आहे, म्हणून शहराबाहेर जाऊन, रथावर बसून लगेच निघावं—यात काहीच शंका नाही.'
इत्युक्ता तेन सा राज्ञी गत्वा लीलावतीं प्रति । उवाच पितरं द्रष्टुं गच्छाम्यद्य सुलोचने
त्याच्या सांगण्यावरून, राणी लीलावतीकडे गेली आणि म्हणाली, 'सुंदर डोळ्यांची, आज मी वडिलांना भेटायला जाणार आहे.'
इत्युक्त्वा रथमारुह्य सैरन्ध्रीसंयुता तदा । विदल्लेन च संयुक्ता निःसृता नगराद्बहिः
असं सांगून, ती आपल्या दासी आणि विदल्लासह रथावर बसली आणि शहराबाहेर निघून गेली.
त्रस्ता ह्यार्तातिकृपणा पितुः शोकसमाकुला । दृष्ट्वा युधाजितं भूपं पितरं गतजीवितम्
ती घाबरलेली, फारच दु:खी आणि वडिलांच्या शोकाने भरलेली होती; तिने युधाजित राजाला आणि आपल्या प्राण गेलेल्या वडिलांना पाहिलं.
संस्कार्य च त्वरायुक्ता वेपमाना भयाकुला । दिनद्वयेन सम्प्राप्ता राज्ञी भागीरथीतटम्
ती घाईने अंत्यसंस्कार करून, भीतीने थरथरत, दोन दिवसांत राणी भागीरथीच्या काठावर पोहोचली.
निषादैलुण्ठिता तत्र गृहीतं सकलं वसु । रथञ्चापि गृहीत्वा ते निर्गता दस्यवः शठाः
तिथे निषाद जातीच्या दुष्ट चोरांनी त्यांचं सगळं धन आणि रथही हिसकावून घेतलं.
रुदती सुतमादाय चारुवस्त्रा मनोरमा । निर्ययौ जाह्नवीतीरे सैरन्ध्रीकरलम्बिता
रडत रडत, मुलाला उचलून, सुंदर वस्त्रांनी सजून, दासीच्या हाताचा आधार घेत ती जाह्नवीच्या काठाने निघाली.
आरुह्य च भयाच्छीघ्रमुडुपं सा भयाकुला । तीर्त्वा भागीरथीं पुण्यां ययौ त्रिकूटपर्वतम्
भीतीपोटी तिने पटकन एक होडी पकडली, पवित्र भागीरथी ओलांडली आणि त्रिकूट पर्वताकडे गेली.
भारद्वाजाश्रमं प्राप्ता त्वरया च भयाकुला । संवीक्ष्य तापसांस्तत्र सञ्जाता निर्भया तदा
घाईने, भीतीने भरून, ती भारद्वाज ऋषींच्या आश्रमात पोहोचली; तिथे तपस्वी लोकांना पाहून तिच्या मनातील भीती गेली.
मुनिना सा ततः पृष्टा काऽसि कस्य परिग्रहः । कष्टेनात्र कथं प्राप्ता सत्यं ब्रूहि शुचिस्मिते
मग त्या ऋषीने विचारलं, 'तू कोण आहेस? कुणाची पत्नी आहेस? एवढ्या कष्टाने इथे कशी आलीस? खरं खरं सांग, हे पवित्र हास्य असलेल्या स्त्री.'
देवी वा मानुषी वासि बालपुत्रा वने कथम् । राज्यभ्रष्टेव वामोरु भासि त्वं कमलेक्षणे
देवी आहेस का, की माणूस? या जंगलात आपल्या लहान मुलासह कशी राहतेस? कमळासारख्या डोळ्यांची, सुंदर जांघांची तू, राजसत्तेपासून वंचित झाल्यासारखी का दिसतेस?
एवं सा मुनिना पृष्टा नोवाच वरवर्णिनी । रुदती दुःखसन्तप्ता विदल्लं च समादिशत्
मुनिने असे विचारले, तरी ती तेजस्विनी स्त्री काहीच बोलली नाही; ती दुःखाने व्याकुळ होऊन रडू लागली आणि विदल्लाकडे इशारा केला.
विदल्लस्तमुवाचेदं ध्रुवसन्धिर्नृपोत्तमः । तस्य भार्या धर्मपत्नी नाम्ना चेयं मनोरमा
विदल्ला म्हणाला, 'हे राजे ध्रुवसंधी, श्रेष्ठ राजे होते; ही त्यांची धर्मपत्नी, नाव मनोरा.'
सिंहेन निहतो राजा सूर्यवंशी महाबलः । पुत्रोऽयं नृपतेस्तस्य नाम्ना चैव सुदर्शनः
सूर्यवंशातील बलाढ्य राजा सिंहाच्या हल्ल्यात मारला गेला; हा त्याचा मुलगा, नाव सुधर्शन.
अस्याः पितातिधर्मात्मा दौहित्रार्थं मृतो रणे । युधाजिद्भयसन्त्रस्ता सम्प्राप्ता विजने वने
हिचे वडील अत्यंत धर्मनिष्ठ होते, त्यांनी आपल्या नातवासाठी रणांगणात प्राण दिले; युधाजितच्या भीतीने ही एकटीच या निर्जन जंगलात आली आहे.
त्वामेव शरणं प्राप्ता बालपुत्रा नृपात्मजा । त्राता भव महाभाग त्वमस्या मुनिसत्तम
आपल्या लहान मुलासह राजकन्या फक्त तुझ्याच आश्रयाला आली आहे; हे भाग्यवान ऋषी, तूच हिचा रक्षक हो.