निहतः स पपातोर्व्यां छिन्नमूर्धा महीपतिः । प्रभग्नं तद्बलं सर्वं निर्गतं च चतुर्दिशम्
राजा मारला गेला आणि त्याचे डोके छाटले गेले, तो जमिनीवर कोसळला. त्याचे सर्व सैन्य पांगले आणि चारही दिशांना पळून गेले.
मनोरमा हतं श्रुत्वा पितरं रणमूर्धनि । भयत्रस्ताथ सञ्जाता पितुर्वैरमनुस्मरन्
मनोरमा हिने आपल्या वडिलांचा रणभूमीत मृत्यू झाल्याचे ऐकले आणि ती भीतीने थरथरू लागली. तिला आपल्या वडिलांचा वैर आठवू लागले.
हनिष्यति युधाजिद्वै पुत्रं मम दुराशयः । राज्यलोभेन पापात्मा सेति चिन्तापराभवत्
युधाजित हा दुष्ट मनाचा असून, राज्याच्या लोभापोटी माझ्या मुलाला मारून टाकेल, या विचाराने ती काळजीत बुडाली.
किं करोमि क्व गच्छामि पिता मे निहतो रणे । भर्ता चापि मृतोऽद्यैव पुत्रोऽयं मम बालकः
मी काय करू, कुठे जाऊ? माझे वडील युद्धात मारले गेले, नवरा आजच मरण पावला, आणि माझा मुलगा अजून लहान आहे.
लोभोऽतीव च पापिष्ठस्तेन को न वशीकृतः । किं न कुर्यात्तदाविष्टः पापं पार्थिवसत्तमः
लोभ फारच वाईट असतो—त्याच्या जाळ्यात कोण सापडत नाही? जोवर लोभ मनात आहे, तेव्हा उत्तम राजा सुद्धा कोणतेही पाप करायला मागेपुढे पाहत नाही.
पितरं मातरं भ्रातॄन्गुरून्स्वजनबान्धवान् । हन्ति लोभसमाविष्टो जनो नात्र विचारणा
लोभाने पछाडलेला माणूस वडील, आई, भाऊ, गुरु, आप्तेष्ट, सगळ्यांना मारू शकतो—यात काहीच विचार करत नाही.
अभक्ष्यभक्षणं लोभादगम्यागमनं तथा । करोति किल तृष्णार्तो धर्मत्यागं तथा पुनः
तृष्णेने पछाडलेला माणूस जे खाऊ नये ते खातो, जेथे जाऊ नये तिथे जातो, आणि पुन्हा धर्माचा त्याग करतो.
न सहायोऽस्ति मे कश्चिन्नगरेऽत्र महाबलः । यदाधारे स्थिता चाहं पालयामि सुतं शुभम्
या नगरात माझा एकही बलाढ्य मदतगार नाही. मी इथे असताना माझ्या चांगल्या मुलाचे रक्षण करावे लागेल.
हते पुत्रे नृपेणाद्य किं करिष्याम्यहं पुनः । न मे त्राताऽस्ति भुवने येन वै सुस्थिता ह्यहम्
राजाने आज माझ्या मुलाला मारले, तर मी पुन्हा काय करू? या जगात मला कोणीच वाचवणारा नाही, ज्यामुळे मी सुरक्षित राहू शकेन.
सापि वैरयुता कामं सपत्नी सर्वदा भवेत् । लीलावती न मे पुत्रे भविष्यति दयावती
लीलावती नेहमीच वैरभाव ठेवणारी आहे, ती नक्कीच माझी प्रतिस्पर्धी बनेल; ती माझ्या मुलावर कधीच दया करणार नाही.
युधाजिति समायाते न मे निःसरणं भवेत् । ज्ञात्वा बालं सुतं सोऽद्य कारागारं नयिष्यति
युधाजित आला, तर मला कुठेही पळता येणार नाही; माझा मुलगा लहान आहे हे कळताच तो आजच त्याला तुरुंगात टाकेल.
श्रूयते हि पुरेन्द्रेण मातुर्गर्भगतः शिशुः । कृन्तितः सप्तधा पश्चात्कृतास्ते सप्त सप्तधा
ऐकायला येते की, नगराधिपतीने एका आईच्या पोटात असलेल्या बाळाचे सात तुकडे केले; नंतर ते सात तुकडे पुन्हा सात भाग झाले.
प्रविश्य चोदरं मातुः करे कृत्वाल्पकं पविम् । एकोनपञ्चाशदपि तेऽभवन्मरुतो दिवि
मातृगर्भात जाऊन त्याने हातात एक छोटा शस्त्र घेतला; तरीही एकुण एकोणपन्नास मरुत स्वर्गात निर्माण झाले.
सपत्न्यै गरलं दत्तं सपत्न्या नृपभार्यया । गर्भनाशार्थमुद्दिश्य पुरैतद्वै मया श्रुतम्
राजाच्या पत्नीला तिच्या सावत्र बहिणीने गर्भनाशासाठी विष दिले, असे मी या नगरीत ऐकले आहे.
जातस्तु बालकः पश्चाद्देहे विषयुतः किल । तेनासौ सगरो नाम विख्यातो भुवि मण्डले
नंतर तो मुलगा जन्माला आला, त्याच्या शरीरात विष होते; म्हणून तो सगर नावाने साऱ्या पृथ्वीवर प्रसिद्ध झाला.
जीवमानोऽथ भर्ता वै कैकेय्या नृपभार्यया । रामः प्रव्राजितो ज्येष्ठो मृतो दशरथो नृपः
राजाची पत्नी कैकेयी हिच्या काळात तिचा पती जिवंत असतानाच ज्येष्ठ रामाला वनवासाला पाठवले गेले आणि राजा दशरथ मरण पावला.
मन्त्रिणस्त्ववशाः कामं ये मे पुत्रं सुदर्शनम् । राजानं कर्तुकामा वै युधाजिद्वशगाश्च ते
माझ्या मंत्र्यांना स्वतःची इच्छा नाही; जे माझ्या पुत्राला, सुंदरदर्शनाला राजा करायचं ठरवत आहेत, ते सर्व युधाजितच्या हातात आहेत.
न मे भ्राता तथा शूरो यो मां बन्धात्प्रमोचयेत् । महत्कष्टञ्च सम्प्राप्तं मया वै दैवयोगतः
माझा भाऊ इतका शूर नाही की मला कैदेतून सोडवू शकेल; दैवाच्या योगाने मला फार मोठं दु:ख आलं आहे.
उद्यमः सर्वथा कार्यः सिद्धिर्दैवाद्धि जायते । उपायं पुत्ररक्षार्थं करोम्यद्य त्वरान्विता
तरीही, प्रयत्न नेहमीच करावा लागतो, कारण यश दैवावरूनच मिळतं; आज मी माझ्या मुलाच्या रक्षणासाठी लवकर काही उपाय शोधणार आहे.
इति सञ्चिन्त्य सा बाला विदल्लं चातिमानिनम् । निपुणं सर्वकार्येषु चिन्त्यं मन्त्रिवरोत्तमम्
असं ठरवून, ती तरुणी विदल्ल नावाच्या, अत्यंत गर्विष्ठ आणि सर्व कामांत कुशल, विचारशील मंत्र्याला बोलावते.
समाहूय तमेकान्ते प्रोवाच बहुदुःखिता । गृहीत्वा बालकं हस्ते रुदती दीनमानसा
ती त्याला एकांतात बोलावून, फार दु:खी मनाने, मुलाला हातात धरून, रडत रडत आणि उदास होऊन सांगते.
पिता मे निहतः संख्ये पुत्रोऽयं बालकस्तथा । युधाजिद्बलवान् राजा किं विधेयं वदस्व मे
माझे वडील युद्धात मारले गेले, आणि हा माझा मुलगा आहे; युधाजित राजा फार बलवान आहे—आता काय करावं, ते मला सांग.
तामुवाच विदल्लोऽसौ नात्र स्थातव्यमेव च । गमिष्यामो वने कामं वाराणस्याः पुनः किल
त्यावर विदल्ल म्हणाला, 'इथे राहणं योग्य नाही; आपण लगेचच वाराणसीजवळच्या जंगलात जाऊया.'
तत्र मे मातुलः श्रीमान्वर्तते बलवत्तरः । सुबाहुरिति विख्यातो रक्षिता स भविष्यति
'तिथे माझा मामा, सुभाहू नावाने प्रसिद्ध, खूप बलाढ्य आहे; तो आपल्याला नक्कीच वाचवेल.'
युधाजिद्दर्शनोत्कण्ठमनसा नगराद्बहिः । निर्गत्य रथमारुह्य गन्तव्यं नात्र संशयः
'युधाजितला भेटायची तुझ्या मनात ओढ आहे, म्हणून शहराबाहेर जाऊन, रथावर बसून लगेच निघावं—यात काहीच शंका नाही.'
इत्युक्ता तेन सा राज्ञी गत्वा लीलावतीं प्रति । उवाच पितरं द्रष्टुं गच्छाम्यद्य सुलोचने
त्याच्या सांगण्यावरून, राणी लीलावतीकडे गेली आणि म्हणाली, 'सुंदर डोळ्यांची, आज मी वडिलांना भेटायला जाणार आहे.'
इत्युक्त्वा रथमारुह्य सैरन्ध्रीसंयुता तदा । विदल्लेन च संयुक्ता निःसृता नगराद्बहिः
असं सांगून, ती आपल्या दासी आणि विदल्लासह रथावर बसली आणि शहराबाहेर निघून गेली.
त्रस्ता ह्यार्तातिकृपणा पितुः शोकसमाकुला । दृष्ट्वा युधाजितं भूपं पितरं गतजीवितम्
ती घाबरलेली, फारच दु:खी आणि वडिलांच्या शोकाने भरलेली होती; तिने युधाजित राजाला आणि आपल्या प्राण गेलेल्या वडिलांना पाहिलं.
संस्कार्य च त्वरायुक्ता वेपमाना भयाकुला । दिनद्वयेन सम्प्राप्ता राज्ञी भागीरथीतटम्
ती घाईने अंत्यसंस्कार करून, भीतीने थरथरत, दोन दिवसांत राणी भागीरथीच्या काठावर पोहोचली.
निषादैलुण्ठिता तत्र गृहीतं सकलं वसु । रथञ्चापि गृहीत्वा ते निर्गता दस्यवः शठाः
तिथे निषाद जातीच्या दुष्ट चोरांनी त्यांचं सगळं धन आणि रथही हिसकावून घेतलं.