मृतः सिंहोऽपि तत्रैव भूपतिश्च तथा मृतः । सैनिकैर्मन्त्रिमुख्याश्च तत्रागत्य निवेदिताः
त्या ठिकाणी सिंह आणि राजा दोघेही मृत्युमुखी पडले; तेव्हा मंत्री आणि सैनिक तिथे आले आणि ही बातमी दिली.
परलोकगतं भूपं श्रुत्वा ते मन्त्रिसत्तमाः । संस्कारं कारयामासुर्गत्वा तत्र वनान्तिके
राजा स्वर्गवासी झाल्याचे कळताच, मुख्य मंत्री जंगलात जाऊन त्याच्या अंत्यसंस्काराची व्यवस्था करू लागले.
परलोकक्रियां सर्वां वसिष्ठो विधिपूर्वकम् । कारयामास तत्रैव परलोकसुखावहम्
वसिष्ठांनी सर्व परलोकातील विधी तिथेच नीट नियमाने केले, ज्यामुळे पुढील जन्मात सुख मिळेल.
प्रजाः प्रकृतयश्चैव वसिष्ठश्च महामुनिः । सुदर्शनं नृपं कर्तुं मन्त्रं चक्रुः परस्परम्
लोक, मंत्री आणि वसिष्ठ ऋषी यांनी एकत्र बसून सुदर्शनाला राजा करण्याचा विचार केला.
धर्मपत्नीसुतः शान्तः पुरुषश्च सुलक्षणः । अयं नृपासनार्हश्च ह्यब्रुवन्मन्त्रिसत्तमाः
मंत्र्यांनी म्हटलं, "ही धर्मपत्नीचा मुलगा शांत, गुणी आणि चांगल्या स्वभावाचा आहे; हा खरोखरच राजसिंहासनासाठी योग्य आहे."
वसिष्ठोऽपि तथैवाह योग्योऽयं नृपतेः सुतः । बालोऽपि धर्मवान् राजा नृपासनमिहार्हति
वसिष्ठांनीही तसंच सांगितलं, "हा राजाचा मुलगा योग्य आहे; जरी लहान असला तरी तो धर्मशील आहे आणि इथे राजसिंहासनासाठी पात्र आहे."
कृते मन्त्रे मन्त्रिवृद्धैर्युधाजिन्नाम पार्थिवः । तत्राजगाम तरसा श्रुत्वा तूज्जयिनीपतिः
मंत्र्यांनी ठरवल्यावर, उज्जयिनीचा राजा युधाजित, ही बातमी ऐकून लगेच तिथे आला.
मृतं जामातरं श्रुत्वा लीलावत्याः पिता तदा । तत्राजगाम त्वरितो दौहित्रप्रियकाम्यया
लीलावतीच्या पित्याने, आपल्या जावयाचा मृत्यू झाल्याचं ऐकून, नातवाच्या कल्याणासाठी त्वरित तिथे धाव घेतली.
वीरसेनस्तथाऽऽयातः सुदर्शनहितेच्छया । कलिङ्गाधिपतिश्चैव मनोरमापिता नृपः
वीरसेंनाही सुदर्शनाच्या भल्यासाठी आला आणि मनोऱमाचा वडील, कलिंगाचा राजा, तिथे पोहोचला.
उभौ तौ सैन्यसंयुक्तौ नृपौ साध्वससंस्थितौ । चक्रतुर्मन्त्रिमुख्यैस्तैर्मन्त्रं राज्यस्य कारणात्
ते दोन्ही राजे आपापल्या सैन्यासह, काळजीत उभे राहून, राज्याच्या कामासाठी मुख्य मंत्र्यांशी सल्लामसलत करू लागले.
युधाजित्तु तदाऽपृच्छज्ज्येष्ठः कः सुततोर्द्वयोः । राज्यं प्राप्नोति ज्येष्ठो वै न कनीयान्कदाचन
तेव्हा युधाजित म्हणाला, "या दोघांपैकी मोठा कोण? राजकार्यात नेहमी मोठ्यालाच राज्य मिळतं, लहानाला कधीच नाही."
वीरसेनोऽपि तत्राह धर्मपत्नीसुतः किल । राज्यार्हः स यथा राजन् शास्त्रज्ञेभ्यो मया श्रुतम्
वीरसेंनाने तिथे सांगितलं, "धर्मपत्नीचा मुलगाच राज्यासाठी योग्य असतो, असं मी शास्त्रज्ञ लोकांकडून ऐकलं आहे, राजन."
युधाजित्पुनराहेदं ज्येष्ठोऽयं च यथा गुणैः । राजलक्षणसंयुक्तो न तथायं सुदर्शनः
युधाजित पुन्हा म्हणाला, "हा मोठा आहे आणि गुणांनी राजाला शोभणारा आहे; सुदर्शनात तशी राजचिन्हं नाहीत."
विवादोऽत्र सुसम्पन्नो नृपयोस्तत्र लुब्धयोः । कः सन्देहमपाकर्तुं क्षमः स्यादतिसङ्कटे
त्या दोघा लोभी राजांमध्ये तिथे मोठा वाद झाला; अशा कठीण वेळी शंका दूर करायला कोण समर्थ आहे?
युधाजिन्मन्त्रिणः प्राह यूयं स्वार्थपराः किल । सुदर्शनं नृपं कृत्वा धनं भोक्तुं किलेच्छथ
युधाजित मंत्र्यांना म्हणाला, "तुम्ही सगळे स्वार्थी आहात; सुदर्शनाला राजा करून त्याचं धन उपभोगायचंय, असं तुमचं मन आहे."
युष्माकं तु विचारोऽयं मया ज्ञातस्तथेङ्गितैः । शत्रुजित्सबलस्तस्मात्सम्मतो वो नृपासने
"तुमचा हा विचार मी तुमच्या हालचालींवरून ओळखला आहे; म्हणूनच मी सैन्य असलेल्या शत्रुजितला राजसिंहासनासाठी मान्य करतो."
मयि जीवति कः कुर्यात्कनीयांसं नृपं किल । त्यक्त्वा ज्येष्ठं गुणार्हञ्च सेनया च समन्वितम्
"मी जिवंत असताना, गुणी आणि सैन्य असलेल्या मोठ्या मुलाला सोडून, लहान मुलाला राजा कोण करील?"
नूनं युद्धं करिष्यामि तस्मिन्खड्गस्य मेदिनी । धारया च द्विधा भूयाद्युष्माकं तत्र का कथा
"नक्कीच मी तिथे युद्ध करीन; तलवारीच्या जोरावर पृथ्वी दोन भाग होईल—तुमचं काय सांगायचं?"
वीरसेनस्तु तच्छ्रुत्वा युधाजितमभाषत । बालौ द्वौ सदृशप्रज्ञौ को भेदोऽत्र विचक्षण
हे ऐकून वीरसेन युधाजितला म्हणाला, "दोघंही लहान आणि समदृष्टीचे आहेत; इथे काय फरक आहे, ज्ञानीराजा?"
एवं विवदमानौ तौ संस्थितौ नृपती तदा । प्रजाश्च ऋषयश्चैव बभूवुर्व्यग्रमानसाः
अशा प्रकारे ते दोन्ही राजे वाद घालत असताना, लोक आणि ऋषी यांच्या मनात चिंता निर्माण झाली.
समाजग्मुश्च सामन्ताः ससैन्याः क्लेशतत्पराः । विग्रहञ्चाभिकाङ्क्षन्तः परस्परमतन्द्रिताः
तेव्हा सर्व सरदार आपापल्या सैन्यासह एकत्र आले. प्रत्येकजण लढाईसाठी तयार होता आणि एकमेकांवर लक्ष ठेवून सावध राहिला.
निषादा ह्याययुस्तत्र शृङ्गवेरपुराश्रयाः । राजद्रव्यमपाहर्तुं मृतं श्रुत्वा महीपतिम्
शृङ्गवेरपूर येथे राहणारे निषाद तिथे आले. राजाचा मृत्यू झाल्याचे कळताच, राजाचा खजिना मिळवण्यासाठी ते आले.
पुत्रौ च बालकौ श्रुत्वा विग्रहं च परस्परम् । चौरास्तत्र समाजग्मुर्देशदेशान्तरादपि
राजाची मुले लहान आहेत आणि राज्यात कलह आहे, हे ऐकून विविध प्रदेशांतील चोरसुद्धा तिथे गोळा झाले.
सम्मर्दस्तत्र सञ्जातः कलहे समुपस्थिते । युधाजिद्वीरसेनश्च युद्धकामौ बभूवतुः
लढाई सुरू होताच तिथे मोठा गोंधळ माजला. युद्धासाठी युधाजित आणि वीरसेन दोघेही सज्ज झाले.
मनोरमया भारद्वाजाश्रमं प्रति गमनम् व्यास उवाच संयुगे च सति तत्र भूपयोराहवाय समुपात्तशस्त्रयोः । क्रोधलोभवशयोः समं ततः सम्बभूव तुमुलस्तु विमर्दः
मनोरमेसह भारद्वाज ऋषींच्या आश्रमाकडे जाण्याचा प्रवास सुरू झाला.
संस्थितः स समरे धृतचापः पार्थिवः पृथुलबाहुयुधाजित् । संयुतः स्वबलवाहनादिकैराहवाय कृतनिश्चयो नृपः
रंगभूमीवर युधाजित राजा धनुष्य हातात घेऊन, आपल्या सैन्य, रथ आणि सेवकांसह ठामपणे उभा राहिला आणि युद्ध करण्याचा निश्चय केला.
वीरसेन इह सैन्यसंयुतः क्षात्रधर्ममनुसृत्य सङ्गरे । पुत्रिकात्मजहिताय पार्थिवः संस्थितः सुरपतेः समतेजाः
वीरसेन आपल्या सैन्यासह रणभूमीत उभा राहिला. क्षत्रिय धर्म पाळत, आपल्या नातवाच्या हितासाठी आणि देवेंद्रासारखा तेजस्वी होऊन तो युद्धासाठी सज्ज झाला.
स बाणवृष्टिं विससर्ज पार्थिवो युधाजितं वीक्ष्य रणे स्थितञ्च । गिरिं तडित्वानिव तोयवृष्टिभिः क्रोधान्वितः सत्यपराक्रमोऽसौ
त्या राजाने प्रचंड रागाने आणि खऱ्या शौर्याने रणभूमीत उभ्या असलेल्या युधाजितवर बाणांचा मारा केला, जणू काही डोंगरावर पावसाच्या धारा कोसळतात तसा.
तं वीरसेनो विशिखैः शिलाशितैः समावृणोदाशुगमैरजिह्मगैः । चिच्छेद बाणैश्च शिलीमुखानसौ तेनैव मुक्तानतिवेगपातिनः
वीरसेनने तीक्ष्ण आणि सरळ बाणांनी त्याला वेढून टाकले. तसेच युधाजितने सोडलेले वेगवान बाण त्याने आपल्या बाणांनी छाटून टाकले.
गजरथतुरगाणां सम्बभूवातियुद्धं सुरनरमुनिसङ्घैर्वीक्षितञ्चातिघोरम् । विततविहगवृन्दैरावृतं व्योम सद्यः पिशितमशितुकामैः कामगृध्रादिभिश्च
हत्ती, रथ आणि घोड्यांमध्ये भयंकर युद्ध पेटले. हे दृश्य देव, माणसे आणि ऋषी पाहत होते. आकाशात मांस खाण्याच्या इच्छेने गिधाडे आणि इतर पक्ष्यांचे थवे भरून गेले.