एवं गच्छति काले तु ध्रुवसन्धिर्नृपोत्तमः । जगाम वनमध्येऽसौ मृगयाभिरतः सदा
अशा प्रकारे काळ जात असताना, राजा ध्रुवसंधि, ज्याला नेहमी शिकार आवडायची, तो एके दिवशी जंगलात गेला.
निघ्नन्मृगान् रुरून्कम्बून्सूकरान्गवयाञ्छशान् । महिषाञ्छरभान्खड्गांश्चिक्रीड नृपतिर्वने
त्या जंगलात राजा हरण, रानमांजर, डुक्कर, रानगवे, ससा, रानम्हशी, शरभ आणि गेंडे यांचा शिकार करत खेळत होता.
क्रीडमाने नृपे तत्र वने घोरेऽतिदारुणे । उदतिष्ठन्निकुञ्जात्तु सिंहः परमकोपनः
राजा त्या भयंकर आणि भीषण जंगलात खेळत असताना, एका झुडपातून अत्यंत संतप्त सिंह बाहेर आला.
राज्ञा शिलीमुखेनादौ विद्धः क्रोधवशं गतः । दृष्ट्वाग्रे नृपतिं सिंहो ननाद मेघनिःस्वनः
राजाने बाणाने आधीच त्याला जखमी केले होते, त्यामुळे रागाने पेटून उठलेला तो सिंह राजाला समोर पाहून मेघगर्जनेसारखा डरकाळी फोडू लागला.
कृत्वा चोर्ध्वं स लाङ्गूलं प्रसारितबृहत्सटः । हन्तुं नृपतिमाकाशादुत्पपातातिकोपनः
सिंहाने आपली शेपटी वर उचलली, मोठी आयाळ फडकावली आणि प्रचंड रागाने राजाला मारण्यासाठी आकाशातून उडी मारली.
नृपतिस्तरसा वीक्ष्य दधारासिं करे तदा । वामे चर्म समादाय स्थितः सिंह इवापरः
हे पाहून राजाने पटकन तलवार हातात घेतली, डाव्या हातात ढाल धरली आणि दुसऱ्या सिंहासारखा निर्धाराने उभा राहिला.
सेवकास्तस्य ये सर्वे तेऽपि बाणान्पृथक्पृथक् । अमुञ्चन्कुपिताः कामं सिंहोपरि रुषान्विताः
राजाचे सर्व सेवकही रागाने पेटून, वेगवेगळ्या दिशांनी सिंहावर बाणांचा वर्षाव करू लागले.
हाहाकारो महानासीत्सम्प्रहारश्च दारुणः । उत्पपात ततः सिंहो नृपस्योपरि दारुणः
तेव्हा मोठा गोंधळ उडाला आणि भीषण लढाई सुरू झाली; त्या वेळी भयंकर सिंह राजावर झेपावला.
तं पतन्तं समालोक्य खड्गेनाभ्यहनन्नृपः । सोऽपि क्रूरैर्नखाग्रैश्च तत्रागत्य विदारितः
सिंह झेपावताना पाहून राजाने त्याच्यावर तलवारीने वार केला, पण सिंह जवळ येऊन आपल्या तीक्ष्ण नखांनी त्याला फाडू लागला.
स नखैराहतो राजा पपात च ममार वै । चुक्रुशुः सैनिकास्ते तु निर्जघ्नुर्विशिखैस्तदा
सिंहाच्या नखांनी जखमी झालेला राजा खाली पडला आणि मरण पावला; सैनिकांनी मोठ्या आवाजात ओरडले आणि मग बाणांनी सिंहाचा वध केला.
मृतः सिंहोऽपि तत्रैव भूपतिश्च तथा मृतः । सैनिकैर्मन्त्रिमुख्याश्च तत्रागत्य निवेदिताः
त्या ठिकाणी सिंह आणि राजा दोघेही मृत्युमुखी पडले; तेव्हा मंत्री आणि सैनिक तिथे आले आणि ही बातमी दिली.
परलोकगतं भूपं श्रुत्वा ते मन्त्रिसत्तमाः । संस्कारं कारयामासुर्गत्वा तत्र वनान्तिके
राजा स्वर्गवासी झाल्याचे कळताच, मुख्य मंत्री जंगलात जाऊन त्याच्या अंत्यसंस्काराची व्यवस्था करू लागले.
परलोकक्रियां सर्वां वसिष्ठो विधिपूर्वकम् । कारयामास तत्रैव परलोकसुखावहम्
वसिष्ठांनी सर्व परलोकातील विधी तिथेच नीट नियमाने केले, ज्यामुळे पुढील जन्मात सुख मिळेल.
प्रजाः प्रकृतयश्चैव वसिष्ठश्च महामुनिः । सुदर्शनं नृपं कर्तुं मन्त्रं चक्रुः परस्परम्
लोक, मंत्री आणि वसिष्ठ ऋषी यांनी एकत्र बसून सुदर्शनाला राजा करण्याचा विचार केला.
धर्मपत्नीसुतः शान्तः पुरुषश्च सुलक्षणः । अयं नृपासनार्हश्च ह्यब्रुवन्मन्त्रिसत्तमाः
मंत्र्यांनी म्हटलं, "ही धर्मपत्नीचा मुलगा शांत, गुणी आणि चांगल्या स्वभावाचा आहे; हा खरोखरच राजसिंहासनासाठी योग्य आहे."
वसिष्ठोऽपि तथैवाह योग्योऽयं नृपतेः सुतः । बालोऽपि धर्मवान् राजा नृपासनमिहार्हति
वसिष्ठांनीही तसंच सांगितलं, "हा राजाचा मुलगा योग्य आहे; जरी लहान असला तरी तो धर्मशील आहे आणि इथे राजसिंहासनासाठी पात्र आहे."
कृते मन्त्रे मन्त्रिवृद्धैर्युधाजिन्नाम पार्थिवः । तत्राजगाम तरसा श्रुत्वा तूज्जयिनीपतिः
मंत्र्यांनी ठरवल्यावर, उज्जयिनीचा राजा युधाजित, ही बातमी ऐकून लगेच तिथे आला.
मृतं जामातरं श्रुत्वा लीलावत्याः पिता तदा । तत्राजगाम त्वरितो दौहित्रप्रियकाम्यया
लीलावतीच्या पित्याने, आपल्या जावयाचा मृत्यू झाल्याचं ऐकून, नातवाच्या कल्याणासाठी त्वरित तिथे धाव घेतली.
वीरसेनस्तथाऽऽयातः सुदर्शनहितेच्छया । कलिङ्गाधिपतिश्चैव मनोरमापिता नृपः
वीरसेंनाही सुदर्शनाच्या भल्यासाठी आला आणि मनोऱमाचा वडील, कलिंगाचा राजा, तिथे पोहोचला.
उभौ तौ सैन्यसंयुक्तौ नृपौ साध्वससंस्थितौ । चक्रतुर्मन्त्रिमुख्यैस्तैर्मन्त्रं राज्यस्य कारणात्
ते दोन्ही राजे आपापल्या सैन्यासह, काळजीत उभे राहून, राज्याच्या कामासाठी मुख्य मंत्र्यांशी सल्लामसलत करू लागले.
युधाजित्तु तदाऽपृच्छज्ज्येष्ठः कः सुततोर्द्वयोः । राज्यं प्राप्नोति ज्येष्ठो वै न कनीयान्कदाचन
तेव्हा युधाजित म्हणाला, "या दोघांपैकी मोठा कोण? राजकार्यात नेहमी मोठ्यालाच राज्य मिळतं, लहानाला कधीच नाही."
वीरसेनोऽपि तत्राह धर्मपत्नीसुतः किल । राज्यार्हः स यथा राजन् शास्त्रज्ञेभ्यो मया श्रुतम्
वीरसेंनाने तिथे सांगितलं, "धर्मपत्नीचा मुलगाच राज्यासाठी योग्य असतो, असं मी शास्त्रज्ञ लोकांकडून ऐकलं आहे, राजन."
युधाजित्पुनराहेदं ज्येष्ठोऽयं च यथा गुणैः । राजलक्षणसंयुक्तो न तथायं सुदर्शनः
युधाजित पुन्हा म्हणाला, "हा मोठा आहे आणि गुणांनी राजाला शोभणारा आहे; सुदर्शनात तशी राजचिन्हं नाहीत."
विवादोऽत्र सुसम्पन्नो नृपयोस्तत्र लुब्धयोः । कः सन्देहमपाकर्तुं क्षमः स्यादतिसङ्कटे
त्या दोघा लोभी राजांमध्ये तिथे मोठा वाद झाला; अशा कठीण वेळी शंका दूर करायला कोण समर्थ आहे?
युधाजिन्मन्त्रिणः प्राह यूयं स्वार्थपराः किल । सुदर्शनं नृपं कृत्वा धनं भोक्तुं किलेच्छथ
युधाजित मंत्र्यांना म्हणाला, "तुम्ही सगळे स्वार्थी आहात; सुदर्शनाला राजा करून त्याचं धन उपभोगायचंय, असं तुमचं मन आहे."
युष्माकं तु विचारोऽयं मया ज्ञातस्तथेङ्गितैः । शत्रुजित्सबलस्तस्मात्सम्मतो वो नृपासने
"तुमचा हा विचार मी तुमच्या हालचालींवरून ओळखला आहे; म्हणूनच मी सैन्य असलेल्या शत्रुजितला राजसिंहासनासाठी मान्य करतो."
मयि जीवति कः कुर्यात्कनीयांसं नृपं किल । त्यक्त्वा ज्येष्ठं गुणार्हञ्च सेनया च समन्वितम्
"मी जिवंत असताना, गुणी आणि सैन्य असलेल्या मोठ्या मुलाला सोडून, लहान मुलाला राजा कोण करील?"
नूनं युद्धं करिष्यामि तस्मिन्खड्गस्य मेदिनी । धारया च द्विधा भूयाद्युष्माकं तत्र का कथा
"नक्कीच मी तिथे युद्ध करीन; तलवारीच्या जोरावर पृथ्वी दोन भाग होईल—तुमचं काय सांगायचं?"
वीरसेनस्तु तच्छ्रुत्वा युधाजितमभाषत । बालौ द्वौ सदृशप्रज्ञौ को भेदोऽत्र विचक्षण
हे ऐकून वीरसेन युधाजितला म्हणाला, "दोघंही लहान आणि समदृष्टीचे आहेत; इथे काय फरक आहे, ज्ञानीराजा?"
एवं विवदमानौ तौ संस्थितौ नृपती तदा । प्रजाश्च ऋषयश्चैव बभूवुर्व्यग्रमानसाः
अशा प्रकारे ते दोन्ही राजे वाद घालत असताना, लोक आणि ऋषी यांच्या मनात चिंता निर्माण झाली.