सर्वे शक्तियुताः शक्ताः कर्तुं कार्याणि स्वानि च । अन्यथा तेऽप्यशक्ता वै प्रस्पन्दितुमनीश्वराः
सर्वजण तिच्या शक्तीनेच आपापली कामं करू शकतात; अन्यथा तेही अशक्त आणि काहीच करू शकणार नाहीत.
सा चैव कारणं राजन् जगतः परमेश्वरी । समाराधय तां भूप कुरु यज्ञं जनाधिप
राजा, तीच या जगाची कारणीभूत परमेश्वरी आहे; तिला भक्तीने पूज, यज्ञ कर.
पूजनं परया भक्त्या तस्या एव विधानतः । महालक्ष्मीर्महाकाली तथा महासरस्वती
तिची पूजा परम भक्तीने, विधीप्रमाणे करावी; तीच महालक्ष्मी, महाकाळी आणि महासरस्वती आहे.
ईश्वरी सर्वभूतानां सर्वकारणकारणम् । सर्वकामार्थदा शान्ता सुखसेव्या दयान्विता
ती सर्व जीवांची ईश्वरी, सर्व कारणांची कारण आहे; सर्व इच्छा पूर्ण करणारी, शांत, सहज पूजनीय आणि दयाळू आहे.
नामोच्चारणमात्रेण वाञ्छितार्थफलप्रदा । देवैराराधिता पूर्वं ब्रह्मविष्णुमहेश्वरैः
फक्त तिचं नाव उच्चारलं तरी इच्छित फळ मिळतं; ब्रह्मा, विष्णु आणि महेश्वर यांनी पूर्वी तिची पूजा केली आहे.
मोक्षकामैश्च विविधैस्तापसैर्विजितात्मभिः । अस्पष्टमपि यन्नाम प्रसङ्गेनापि भाषितम्
मुक्तीची इच्छा असलेल्या, संयमी तपस्व्यांनी वेगवेगळ्या प्रकारे तिची उपासना केली; तिचं नाव अस्पष्टरीत्या किंवा सहज बोललं तरीही ती कृपा करते.
ददाति वाञ्छितानर्थान्दुर्लभानपि सर्वथा । ऐ ऐ इति भयार्तेन दृष्ट्वा व्याघ्रादिकं वने
ती सर्व प्रकारे, अगदी दुर्लभ अशी इच्छित वस्तूही देते. एखादा माणूस जंगलात वाघ किंवा असेच काही प्राणी पाहून घाबरून 'ऐ ऐ' असे ओरडतो, तेव्हाही ती त्याची इच्छा पूर्ण करते.
बिन्दुहीनमपीत्युक्तं वाञ्छितं प्रददाति वै । तत्र सत्यव्रतस्यैव दृष्टान्तो नृपसत्तम
जरी उच्चार अपूर्ण असला, तरीही ती इच्छित वर देते. या संदर्भात, राजन, सत्यव्रत याचा दाखला प्रसिद्ध आहे.
प्रत्यक्ष एव चास्माकं मुनीनां भावितात्मनाम् । ब्राह्मणानां समाजेषु तस्योदाहरणं बुधैः
हे आमच्यासारख्या शुद्धचित्त असलेल्या ऋषींना ब्राह्मणांच्या सभेत प्रत्यक्ष दिसून आले आहे. ज्ञानी लोक त्याचे उदाहरण देतात.
कथ्यमानं मया राजञ्छ्रुतं सर्वं सविस्तरम् । अनक्षरो महामूर्खो नाम्ना सत्यव्रतो द्विजः
राजन, मी तुला हे सर्व तपशीलवार सांगतो, जसे मी ऐकले आहे. सत्यव्रत नावाचा एक ब्राह्मण होता, तो अक्षरशः अज्ञानी आणि मूर्ख होता.
श्रुत्वाऽक्षरं कोलमुखात्समुच्चार्य स्वयं ततः । बिन्दुहीनं प्रसंगेन जातोऽसौ विबुधोत्तमः
त्याने कोलाच्या तोंडून एक अक्षर ऐकले आणि मग स्वतः ते उच्चारले. त्या वेळी बिंदू न लावता उच्चारल्यामुळे, तो योगायोगाने श्रेष्ठ ज्ञानी झाला.
ऐकारोच्चारणाद्देवी तुष्टा भगवती तदा । चकार कविराजं तं दयार्द्रा परमेश्वरी
'ऐ' हे स्वर उच्चारल्यावर देवी त्या वेळी प्रसन्न झाली. परमेश्वरीने दयाळूपणाने त्याला कवीराज केले.
सत्यव्रताख्यानवर्णनम् जनमेजय उवाच कोऽसौ सत्यव्रतो नाम ब्राह्मणो द्विजसत्तमः । कस्मिन्देशे समुत्पन्नः कीदृशश्च वदस्व मे
जन्मेजय म्हणाला: सत्यव्रत नावाचा तो ब्राह्मण कोण आहे, द्विजश्रेष्ठा? तो कोणत्या प्रदेशात जन्मला आणि कसा होता, ते मला सांग.
कथं तेन श्रुतः शब्दः कथमुच्चारितः पुनः । सिद्धिश्च कीदृशी जाता तस्य विप्रस्य तत्क्षणात्
त्याने तो शब्द कसा ऐकला आणि पुन्हा कसा उच्चारला? त्या ब्राह्मणाला त्या क्षणी कशी सिद्धी मिळाली?
कथं तुष्टा भवानी सा सर्वज्ञा सर्वसंस्थिता । विस्तरेण वदस्वाद्य कथामेतां मनोरमाम्
ती सर्वज्ञ, सर्वत्र असणारी भवानी कशी प्रसन्न झाली? ही रम्य कथा मला आज सविस्तर सांग.
सूत उवाच इति पृष्टस्तदा राज्ञा व्यासः सत्यवतीसुतः । उवाच परमोदारं वचनं रसवच्छुचि
सूतेने सांगितले: राजाने असे विचारल्यावर सत्यवतीपुत्र व्यासाने अत्यंत उदार, रसाळ आणि शुद्ध वचन सांगितली.
व्यास उवाच शृणु राजन् प्रवक्ष्यामि कथां पौराणिकीं शुभाम् । श्रुता मुनिसमाजेषु मया पूर्वं कुरूद्वह
व्यास म्हणाला: राजन, ऐक, मी तुला एक पवित्र पुराणकथा सांगतो, जी मी पूर्वी ऋषींच्या सभेत ऐकली आहे, कुरुवंशीय.
एकदाऽहं कुरुश्रेष्ठ कुर्वंस्तीर्थाटनं शुचि । सम्प्राप्तो नैमिषारण्यं पावनं मुनिसेवितम्
एकदा, कुरुपुत्रा, मी तीर्थयात्रा करत असताना, पवित्र आणि ऋषींनी सेविलेल्या नैमिषारण्यात पोहोचलो.
प्रणम्याहं मुनीन्सर्वान् स्थितस्तत्र वराश्रमे । विधिपुत्रास्तु यत्रासञ्जीवन्मुक्ता महाव्रताः
मी सर्व ऋषींना वंदन करून त्या उत्तम आश्रमात राहिलो, जिथे ब्रह्मदेवाचे पुत्र, जीवंत मुक्त आणि महान व्रती होते.
कथाप्रसंग एवासीत्तत्र विप्रसमागमे । जमदग्निस्तु पप्रच्छ मुनीनेवं समास्थितः
त्या ब्राह्मणांच्या सभेत कथा सुरू झाली. तेव्हा जमदग्नी ऋषी बसून इतर ऋषींना विचारू लागले.
जमदग्निरुवाच सन्देहोऽस्ति महाभागा मम चेतसि तापसाः । समाजेषु मुनीनां वै निःसन्देहो भवाम्यहम्
जमदग्नी म्हणाले: धन्य तपस्वींनो, माझ्या मनात एक शंका आहे. ऋषींच्या सभेत मी ती पूर्णपणे दूर करू इच्छितो.
ब्रह्मा विष्णुस्तथा रुद्रो मघवा वरुणोऽनलः । कुबेरः पवनस्त्वष्टा सेनानीश्च गणाधिपः
ब्रह्मा, विष्णु, रुद्र, इंद्र, वरुण, अग्नी, कुबेर, वायू, त्वष्टा, सेनापती आणि गणांचा अधिपती,
सूर्योऽश्विनौ भगः पूषा निशानाथो ग्रहास्तथा । आराधनीयतमः कोऽत्र वाञ्छितार्थफलप्रदः
सूर्य, अश्विनी कुमार, भग, पूषा, रात्रस्वामी आणि ग्रहसुद्धा—यांपैकी सर्वात पूज्य, इच्छित फळ देणारा कोण आहे?
सुखसेव्यश्च सततं चाशुतोषश्च मानदाः । ब्रुवन्तु मुनयः शीघ्रं सर्वज्ञाः संशितव्रताः
सदैव सहज सेवा होणारा, लवकर प्रसन्न होणारा आणि मान देणारा कोण आहे? सर्वज्ञ आणि दृढव्रती ऋषींनो, लवकर सांगा.
एवं प्रश्ने कृते तत्र लोमशो वाक्यमब्रवीत् । जमदग्ने शृणुष्वैतद्यत्पृष्टं वै त्वयाऽधुना
त्या ठिकाणी हा प्रश्न विचारल्यावर लोमश म्हणाला, 'जमदग्नी, तू जे विचारले आहेस, ते मी तुला सांगतो, नीट ऐक.'
सेवनीयतमा शक्तिः सर्वेषां शुभमिच्छताम् । परा प्रकृतिराद्या च सर्वगा सर्वदा शिवा
सर्व शुभाची इच्छा असणाऱ्यांसाठी सर्वात पूज्य अशी शक्ती म्हणजे ती परा प्रकृती, आद्य, सर्वत्र व्यापलेली आणि नेहमीच मंगल करणारी आहे.
देवानां जननी सैव ब्रह्मादीनां महात्मनाम् । आदिप्रकृतिमूलं सा संसारपादपस्य वै
तीच देवतांची, ब्रह्मादी महान आत्म्यांची जननी आहे; तीच आद्य प्रकृतीचे मूळ आणि या संसाररूपी वृक्षाची जड आहे.
स्मृता चोच्चारिता देवी ददाति किल वाञ्छितम् । सर्वदैवार्द्रचित्ता सा वरदानाय सेविता
देवीचे स्मरण किंवा तिचे नाव उच्चारले की, ती इच्छित फल देते असे सांगितले जाते; ती नेहमीच दयाळू असून, भक्तीने पूजली तर वरदान देते.
इतिहासं प्रवक्ष्यामि शृण्वन्तु मुनयः शुभम् । अक्षरोच्चारणादेव यथा प्राप्तं द्विजेन वै
आता मी तुम्हाला एक कथा सांगतो, हे ऋषींनो, हे शुभ ऐका. केवळ अक्षरांचा उच्चार करून एका द्विजाला जसे मिळाले, तसेच सांगतो.
कोसलेषु द्विजः कश्चिद्देवदत्तेति विश्रुतः । अनपत्यश्चकारेष्टिं पुत्राय विधिपूर्वकम्
कोसल देशात देवदत्त नावाचा एक प्रसिद्ध ब्राह्मण होता. त्याला मूल नव्हते, म्हणून त्याने पुत्रप्राप्तीसाठी विधिपूर्वक यज्ञ केला.