परिचितानि मया हरिणा तथा कमलजेन विमानगतेन वै । पथिगतैर्भुवनानि कृतानि वा कथय केन भवानि नवानि च
मी, हरि आणि कमलातून जन्मलेला, आम्ही विमानातूनही सर्व जगं पाहिली; पण सांग, ही नवी जगं कोण निर्माण करतो?
सृजसि पासि जगज्जगदम्बिके स्वकलया कियदिच्छसि नाशितुम् । रमयसे स्वपतिं पुरुषं सदा तव गतिं न हि विद्म वयं शिवे
जगदंबे, तूच जगाची निर्मिती, पालन आणि आपल्या इच्छेनुसार संहार करतेस; तू नेहमी आपल्या पतीला आनंदित करतेस, पण तुझा मार्ग आम्हाला कधीच कळत नाही, शिवे.
जननि देहि पदाम्बुजसेवनं युवतिभागवतानपि नः सदा । पुरुषतामधिगम्य पदाम्बुजा- द्विरहिताः क्व लभेम सुखं स्फुटम्
आई, आम्हाला तुझ्या कमळपदांची सेवा मिळू दे, जरी आम्ही तरुण भक्तांच्या अवस्थेला पोहोचलो असलो तरी; पुरुषत्व मिळालं तरी तुझ्या पायांशिवाय खरं सुख कुठे मिळेल?
न रुचिरस्ति ममाम्ब पदाम्बुजं तव विहाय शिवे भुवनेष्वलम् । निवसितुं नरदेहमवाप्य च त्रिभुवनस्य पतित्वमवाप्य वै
आई, तुझ्या कमळपदांशिवाय या जगात मला काहीच आवडत नाही, शिवे—even जर मला मानवजन्म किंवा तिन्ही लोकांचा अधिपत्य मिळालं तरी.
सुदति नास्ति मनागपि मे रति- र्युवतिभावमवाप्य तवान्तिके । पुरुषता क्व सुखाय भवत्यलं तव पदं न यदीक्षणगोचरम्
सुंदर देवी, तुझ्या जवळ तरुणपण मिळालं तरी मला क्षणभरही आनंद मिळत नाही; तुझं पाऊल नजरेसमोर नसलं, तर पुरुषत्वाने काय सुख मिळणार?
त्रिभुवनेषु भवत्वियमम्बिके मम सदैव हि कीर्तिरनाविला । युवतिभावमवाप्य पदाम्बुजं परिचितं तव संसृतिनाशनम्
अंबिके, तिन्ही जगात माझं नाव नेहमी निर्मळ राहू दे; तरुणपण मिळाल्यावर मी तुझ्या कमळपदांची ओळख झाली, जी जन्ममरणाचा फेर संपवते.
भुवि विहाय तवान्तिकसेवनं क इह वाञ्छति राज्यमकंटकम् । त्रुटिरसौ किल याति युगात्मतां न निकटं यदि तेऽङ्घ्रिसरोरुहम्
या पृथ्वीवर तुझ्या सान्निध्यातील सेवा सोडून कोण राजसत्ता इच्छितो? तुझ्या पायांचं कमळ जवळ नसलं, तर ती समृद्धी फार काळ टिकत नाही.
तपसि ये निरता मुनयोऽमला- स्तव विहाय पदाम्बुजपूजनम् । जननि ते विधिना किल वञ्चिताः परिभवो विभवे परिकल्पितः
आई, जे निर्मळ ऋषी तपश्चर्येत मग्न राहून तुझ्या कमळपदांची पूजा सोडतात, त्यांना नशीब फसवतं; समृद्धीतही त्यांची अवहेलना होते.
न तपसा न दमेन समाधिना न च तथा विहितैः क्रतुभिर्यथा । तव पदाब्जपरागनिषेवणा- द्भवति मुक्तिरजे भवसागरात्
तप, संयम, ध्यान किंवा यज्ञ यांपेक्षा तुझ्या कमळपदांच्या धुळीची भक्ती केल्यानेच जन्ममरणाच्या समुद्रातून खरी मुक्ती मिळते.
कुरु दयां दयसे यदि देवि मां कथय मन्त्रमनाविलमद्भुतम् । समभवं प्रजपन्सुखितो ह्यहं सुविशदं च नवार्णमनुत्तमम्
देवी, जर तू माझ्यावर कृपा करत असशील, तर मला तो अद्भुत, निर्मळ मंत्र सांग; मी तो जपल्यावर मला आनंद मिळाला आणि तो नवअक्षरी श्रेष्ठ मंत्र प्रकट झाला.
प्रथमजन्मनि चाधिगतो मया तदधुना न विभाति नवाक्षरः । कथय मां मनुमद्य भवार्णवा- ज्जननि तारय तारय तारके
माझ्या पहिल्या जन्मात तो मंत्र मिळाला होता, पण आता नवअक्षरी मंत्र प्रकट होत नाही; आई, आज तो मंत्र मला सांग, म्हणजे मी या संसारसागरातून पार जाऊ शकेन—माझा उद्धार कर, उद्धार कर, हे तारकिणी.
इत्युक्ता सा तदा देवी शिवेनाद्भुततेजसा । उच्चचाराम्बिका मन्त्रं प्रस्फुटं च नवाक्षरम्
शिवेने असं म्हटल्यावर, त्या दिव्य तेजाने उजळलेल्या देवी अंबिकेने तो नवअक्षरी मंत्र स्पष्टपणे उच्चारला.
तं गृहीत्वा महादेवः परां मुदमवाप ह । प्रणम्य चरणौ देव्यास्तत्रैवावस्थितः शिवः
तो मंत्र मिळाल्यावर महादेवाला परम आनंद मिळाला; देवीच्या पायांना वंदन करून शिव तिथेच राहिला.
जपन्नवाक्षरं मन्त्रं कामदं मोक्षदं तथा । बीजयुक्तं शुभोच्चारं शङ्करस्तस्थिवांस्तदा
शंकर ते नवअक्षरी, सर्व इच्छा आणि मोक्ष देणारा, बीजयुक्त आणि शुभ उच्चार असलेला मंत्र जपत तिथेच उभा राहिला.
तं तथाऽवस्थितं दृष्ट्वा शङ्करं लोकशङ्करम् । अवोचं तां महामायां संस्थितोऽहं पदान्तिके
शंकर, जो साऱ्या जगाचा कल्याणकर्ता आहे, त्यांना अशा स्थितीत पाहून, मी त्या महान मायेला, तिच्या पायाजवळ उभा राहून, बोललो.
न वेदास्त्वामेवं कलयितुमिहासन्नपटवो यतस्ते नोचुस्त्वां सकलजनधात्रीमविकलाम् । स्वधाभूता देवी सकलमखहोमेषु विहिता तदा त्वं सर्वज्ञा जननि खलु जाता त्रिभुवने
वेदांना तुझं खरं स्वरूप समजण्याची ताकद नाही, म्हणूनच ते तुला, सर्व सृष्टीची निर्माती आणि निर्दोष माता, असं स्पष्टपणे सांगत नाहीत. प्रत्येक यज्ञात, तुच स्वधा रूपाने वावरतेस. त्यामुळेच, तु त्रैलोक्यात सर्वज्ञ माता झालीस.
कर्ताऽहं प्रकरोमि सर्वमखिलं ब्रह्माण्डमत्यद्भुतं कोऽन्योस्तीह चराचरे त्रिभुवने मत्तः समर्थः पुमान् । धन्योऽस्म्यत्र न संशयः किल यदा ब्रह्माऽस्मि लोकातिगो मग्नोऽहं भवसागरे प्रवितते गर्वाभिवेशादिति
मीच सृष्टीकर्ता आहे, हे अद्भुत ब्रह्मांड मीच निर्माण करतो. या तिन्ही लोकांत, जड-चेतन सगळ्यांत, माझ्याइतकी क्षमता असलेला दुसरा कोण आहे? मी खरोखरच धन्य आहे, यात शंका नाही, कारण मी ब्रह्मा आहे, लोकांपलीकडे जाणारा, पण तरीही या भवसागरात गर्वाने बुडालो आहे.
अद्याहं तव पादपङ्कजपरागादानगर्वेण वै धन्योऽस्मीति यथार्थवादनिपुणो जातः प्रसादाच्च ते । याचे त्वां भवभीतिनाशचतुरां मुक्तिप्रदां चेश्वरीं हित्वा मोहकृतं महार्तिनिगडं त्वद्भक्तियुक्तं कुरु
आज तुझ्या कमळपायांच्या धुळीमुळे, गर्व न ठेवता, मी खऱ्या अर्थाने धन्य झालो आहे, आणि तुझ्या कृपेने सत्य बोलण्यात कुशल झालो आहे. आई, भवभय नष्ट करणारी, मुक्ती देणारी, मी तुझ्या चरणी मागतो की, मोह आणि दुःखाच्या जड साखळ्या सोडून, मला तुझ्या भक्तीने युक्त कर.
अतोऽहञ्च जातो विमुक्तः कथं स्यां सरोजादमेयात्त्वदाविष्कृताद्वै । तवाज्ञाकरः किङ्करोऽस्मीति नूनं शिवे पाहि मां मोहमग्नं भवाब्धौ
माझा जन्म या कमळातून तुझ्यामुळेच झाला, मग मी कसा मुक्त होऊ? मी नक्कीच तुझ्या आज्ञेचा सेवक आहे. हे शिवे, या भवसागरात मोहाने बुडालेल्या मला, तू माझं रक्षण कर.
न जानन्ति ये मानवास्ते वदन्ति प्रभुं मां तवाद्यं चरित्रं पवित्रम् । यजन्तीह ये याजकाः स्वर्गकामा न ते ते प्रभावं विदन्त्येव कामम्
जे लोक तुला ओळखत नाहीत, ते मला प्रभू समजतात आणि तुझ्या पवित्र, आद्य आचरणाचीच चर्चा करतात. जे यज्ञ करणारे फक्त स्वर्गाची इच्छा ठेवतात, त्यांना तुझ्या सामर्थ्याची खरी ओळख नसते.
त्वया निर्मितोऽहं विधित्वे विहारं विकर्तुं चतुर्धा विधायादिसर्गम् । अहं वेद्मि कोऽन्यो विवेदातिमाये क्षमस्वापराधं त्वहङ्कारजं मे
हे सृष्टीकर्त्री, तुझ्यामुळेच मी निर्माण झालो, सृष्टीच्या आरंभी खेळण्यासाठी आणि चौघड्या सृष्टीची रचना करण्यासाठी. हे मला ठाऊक आहे; तुझ्या अद्भुत मायेला दुसरं कोण जाणू शकतं? माझ्या अहंकारातून झालेल्या अपराधासाठी मला क्षमा कर.
श्रमं येऽष्टधा योगमार्गे प्रवृत्ताः प्रकुर्वन्ति मूढाः समाधौ स्थिता वै । न जानन्ति ते नाम मोक्षप्रदं वा समुच्चारितं जातु मातर्मिषेण
जे मूढ लोक योगाच्या आठ अंगांमध्ये परिश्रम करतात, ध्यानात स्थिर राहतात, त्यांना तुझं नाव माहीतच नसतं, किंवा ते मुक्ती देतं हेही कधी समजत नाही, जरी आईने ते उद्देशपूर्वक उच्चारलं तरी.
विचारे परे तत्त्वसंख्याविधाने पदे मोहिता नाम ते संविहाय । न किं ते विमूढा भवाब्धौ भवानि त्वमेवासि संसारमुक्तिप्रदा वै
जे लोक अंतिम तत्त्वांची मोजणी आणि विचारातच गुंततात, ते तुझं नाव सोडून देतात. मग असे लोक या भवसागरात भरकटत नाहीत का? हे भवानी, तुच संसारातून मुक्ती देणारी आहेस.
परं तत्त्वविज्ञानमाद्यैर्जनैर्यै- रजे चानुभूतं त्यजन्त्येव ते किम् । निमेषार्धमात्रं पवित्रं चरित्रं शिवा चाम्बिका शक्तिरीशेति नाम
जे लोक प्राचीन ज्ञानी लोकांद्वारे मिळालेलं परमतत्त्वाचं ज्ञान अनुभवतात, ते का ते सोडून देतात? फक्त डोळ्याचा अर्धा क्षण जरी तुझं पवित्र आचरण, शिवा, अंबिका, शक्ती, ईश या नावांनी, टिकून राहतं.
न किं त्वं समर्थाऽसि विश्वं विधातुं दृशैवाशु सर्वं चतुर्धा विभक्तम् । विनोदार्थमेवं विधिं मां विधाया- दिसर्गे किलेदं करोषीति कामम्
तु विश्वाची निर्मिती करण्यास समर्थ नाहीस का? तुझ्या दृष्टिने क्षणात सर्व गोष्टी चार भागांत विभागता येतात. केवळ खेळ म्हणून, तु मला या आदिसृष्टीच्या कार्यासाठी नेमलं आहेस, म्हणून मी तुझ्या इच्छेने ते करतो.
हरिः पालकः किं त्वयाऽसौ मधोर्वा तथा कैटभाद्रक्षितः सिन्धुमध्ये । हरः संहृतः किं त्वयाऽसौ न काले कथं मे भ्रुवोर्मध्यदेशात्स जातः
हरी तुझ्यामुळे रक्षणकर्ता आहे का? मधु आणि कैटभ यांच्यापासून समुद्रात त्याचं रक्षण केलं का? हरा तुझ्यामुळे योग्य वेळी संहारक झाला का? तो माझ्या भुवयांच्या मधल्या भागातून कसा निर्माण झाला?
न ते जन्म कुत्रापि दृष्टं श्रुतं वा कुतः सम्भवस्ते न कोऽपीह वेद । किलाद्यासि शक्तिस्त्वमेका भवानि स्वतन्त्रैः समस्तैरतो बोधिताऽसि
तुझा जन्म कुठेही पाहिला किंवा ऐकला गेलेला नाही; तुझी उत्पत्ती कुठून झाली, हे कोणालाच माहीत नाही. हे भवानी, तुच आद्य शक्ती आहेस, सर्वांपासून स्वतंत्र; म्हणूनच तुझी अशी ओळख पटते.
त्वया संयुतोऽहं विकर्तुं समर्थो हरिस्त्रातुमम्ब त्वया संयुतश्च । हरः सम्प्रहर्तुं त्वयैवेह युक्तः क्षमा नाद्य सर्वे त्वया विप्रयुक्ताः
तु मला सृष्टी निर्माण करण्याची शक्ती दिलीस; हरीला तुझ्यामुळे रक्षण करण्याची, आणि हराला संहार करण्याची. आज तुझ्याशिवाय आम्ही सर्वजण शक्तिहीन आहोत.
यथाऽहं हरिः शङ्करः किं तथाऽन्ये न जाता न सन्तीह नो वाऽभविष्यन् । न मुह्यन्ति केऽस्मिंस्तवात्यन्तचित्रे विनोदे विवादास्पदेऽल्पाशयानाम्
जसं मी, हरी आणि शंकर आहोत, तसं इतर कुणी निर्माण झाले नाहीत, नाहीत, आणि होणारही नाहीत. तुझ्या या अद्भुत लीलामध्ये, ज्यात कमी इच्छा असणाऱ्यांमध्ये वाद निर्माण होतो, तिथे कोण गोंधळत नाही?
अकर्ता गुणस्पष्ट एवाद्य देवो निरीहोऽनुपाधिः सदैवाकलश्च । तथापीश्वरस्ते वितीर्णं विनोदं सुसम्पश्यतीत्याहुरेवं विधिज्ञाः
आद्य देवता कर्तेपणा न ठेवणारी, गुणांनी प्रकट, निष्क्रिय, नेहमी निर्गुण आणि अपरिवर्तनीय आहे. तरीही, हे ईश्वर, तुच ही लीला निर्माण केलीस आणि ती नीट पाहतेस, असं वेदज्ञ लोक म्हणतात.