ज्ञातं मयाऽखिलमिदं त्वयि सन्निविष्टं त्वत्तोऽस्य सम्भवलयावपि मातरद्य । शक्तिश्च तेऽस्य करणे विततप्रभावा ज्ञाताऽधुना सकललोकमयीति नूनम्
आई, आता मला समजले की हे सर्व तुझ्यातच वसले आहे; या जगाची उत्पत्ती आणि विलय तुझ्यापासूनच होतो. तुझी शक्ती सर्व क्रियांमध्ये व्यापलेली आहे, हे आता खरेच कळले की तीच सर्व जगांचे मूळ आहे.
विस्तार्य सर्वमखिलं सदसद्विकारं सन्दर्शयस्यविकलं पुरुषाय काले । तत्त्वैश्च षोडशभिरेव च सप्तभिश्च भासीन्द्रजालमिव नः किल रञ्जनाय
तू सर्व साकार आणि निराकार गोष्टी विस्तारतेस आणि योग्य वेळी पुरुषास ते स्पष्टपणे दाखवतेस; सोळा आणि सात तत्त्वांनी तू आमच्या आनंदासाठी जणू जादूच्या खेळासारखी प्रकट होतेस.
न त्वामृते किमपि वस्तुगतं विभाति व्याप्यैव सर्वमखिलं त्वमवस्थिताऽसि । शक्तिं विना व्यवहृतो पुरुषोऽप्यशक्तो वम्भण्यते जननि बुद्धिमता जनेन
तुझ्याशिवाय कोणतीही वस्तू दिसत नाही; तू सर्वत्र व्यापून राहिलेली आहेस. तुझ्या शक्तीशिवाय पुरुषही काही करू शकत नाही—हे बुद्धिमान लोक सांगतात, आई.
प्रीणासि विश्वमखिलं सततं प्रभावैः स्वैस्तेजसा च सकलं प्रकटीकरोषि । अत्स्येव देवि तरसा किल कल्पकाले को वेद देवि चरितं तव वै भवस्य
तू तुझ्या सामर्थ्यांनी नेहमीच सर्व विश्वाला आनंदित करतेस, आणि तुझ्या तेजाने सर्व काही प्रकट होते. देवी, संहारकाळी तू सर्व काही झपाट्याने आपल्यात सामावतेस—या जगात तुझे चरित्र कोण जाणू शकते?
त्राता वयं जननि ते मधुकैटभाभ्यां लोकाश्च ते सुवितताः खलु दर्शिता वै । नीताः सुखस्य भवने परमां च कोटिं यद्दर्शनं तव भवानि महाप्रभावम्
आई, तू आम्हाला मधु-कैटभ या दोघांपासून वाचवलेस, आणि हे जग तुझ्यामुळे विस्तारलेले आहे हे दाखवलेस. तुझे दर्शन घडल्याने आम्ही सुखाच्या निवासात आणि परमानंदाच्या शिखरावर पोहोचलो.
नाहं भवो न च विरिंचि विवेद मातः कोऽन्यो हि वेत्ति चरितं तव दुर्विभाव्यम् । कानीह सन्ति भुवनानि महाप्रभावे ह्यस्मिन्भवानि रचिते रचनाकलापे
आई, मी, शंकर किंवा विरिंची—आम्ही तुझे अद्भुत चरित्र जाणले नाही; मग इतर कोण जाणू शकेल? या तुझ्या महान सृष्टीमध्ये किती जगं आहेत, हे भव्यशक्तीच्या भवानी, कोणास ठाऊक?
अस्माभिरत्र भुवने हरिरन्य एव दृष्टः शिवः कमलजः प्रथितप्रभावः । अन्येषु देवि भुवनेपु न सन्ति किं ते किं विद्म देवि विततं तव सुप्रभावम्
या जगात आम्ही फक्त हरि, शिव आणि कमलज—यांच्या सामर्थ्याचे दर्शन घेतले; पण इतर जगांत, देवी, तुझे इतर रूप नाहीत का? तुझ्या अथांग सामर्थ्याचे आम्हाला काय ठाऊक?
याचेऽम्ब तेऽङ्घ्रिकमलं प्रणिपत्य कामं चित्ते सदा वसतु रूपमिदं तवैतत् । नामापि वक्त्रकुहरे सततं तवैव सन्दर्शनं तव पदाम्बुजयोः सदैव
आई, तुझ्या कमळासारख्या पायांना वंदन करून मी एकच इच्छा मागतो—हे तुझे रूप नेहमी माझ्या मनात वास करावे; तुझे नाव नेहमी माझ्या तोंडात राहावे, आणि तुझे पदकमळांचे दर्शन मला सदैव मिळावे.
भृत्योऽयमस्ति सततं मयि भावनीयं त्वां स्वामिनीति मनसा ननु चिन्तयामि । एषाऽऽवयोरविरता किल देवि भूया- द्व्याप्तिः सदैव जननी सुतयोरिवार्थे
मी तुझा सेवक आहे, नेहमी तुझ्यावरच माझं मन एकाग्र असावं असं वाटतं. मनात मी नेहमीच विचार करतो, 'तूच माझी मालकीण आहेस.' हे देवी, आई आणि मुलाच्या नात्यासारखी आपली ही अखंड नाळ अजून अधिक घट्ट व्हावी, अशी माझी इच्छा आहे.
त्वं वेत्सि सर्वमखिलं भुवनप्रपञ्चं सर्वज्ञता परिसमाप्तिनितान्तभूमिः । किं पामरेण जगदम्ब निवेदनीयं यद्युक्तमाचर भवानि तवेङ्गितं स्यात्
तू सगळं जाणतेस, साऱ्या जगाचा विस्तार तुझ्या ज्ञानात आहे. तुझं सर्वज्ञपण अगदी परिपूर्ण आहे. हे जगदंबे, माझ्यासारख्या सामान्य माणसाने तुला काय सांगावं? जे योग्य आहे तेच कर, भवानी, तुझीच इच्छा पूर्ण होऊ दे.
ब्रह्मा सृजत्यवति विष्णुरुमापतिश्च संहारकारक इयं तु जने प्रसिद्धिः । किं सत्यमेतदपि देवि तवेच्छया वै कर्तुं क्षमा वयमजे तव शक्तियुक्ताः
ब्रह्मा निर्माण करतो, विष्णू पालन करतो, आणि उमापती रुद्र संहार करतो — असं लोकांना माहीत आहे. पण हे खरंच आहे का? हे देवी, तुझ्या इच्छेनेच आम्ही काही करू शकतो, कारण तुझ्या शक्तीमुळेच आम्हाला हे शक्य होतं, हे अजन्मा देवी.
धात्री धराधरसुते न जगद्बिभर्ति आधारशक्तिरखिलं तव वै बिभर्ति । सूर्योऽपि भाति वरदे प्रभया युतस्ते त्वं सर्वमेतदखिलं विरजा विभासि
हे पर्वतराजकन्ये, पृथ्वी जगाला आधार देत नाही, तुझीच धारणा-शक्ती सगळं पेलते. अगदी सूर्यही, वरदायिनी, तुझ्या तेजामुळेच प्रकाशतो. तूच हे सगळं विश्व निर्मळपणे उजळवतेस.
ब्रह्माऽहमीश्वरवरः किल ते प्रभावा- त्सर्वे वयं जनियुता न यदा तु नित्याः । केऽन्ये सुराः शतमखप्रमुखाश्च नित्या नित्या त्वमेव जननी प्रकृतिः पुराणा
ब्रह्मा, मी आणि श्रेष्ठ ईश्वर — आपण सगळे तुझ्या सामर्थ्यामुळेच आहोत; आपण सगळे जन्माला आलेलो आहोत, शाश्वत नाही. इंद्रासारखे इतर देवताही शाश्वत नाहीत. फक्त तूच, आई, सनातन आणि आदिम प्रकृती आहेस.
त्वं चेद्भवानि दयसे पुरुषं पुराणं जानेऽहमद्य तव संनिधिगः सदैव । नोचेदहं विभुरनादिरनीह ईशो विश्वात्मधीरिति तमःप्रकृतिः सदैव
हे भवानी, जर तू त्या आदिपुरुषावर कृपा केलीस, तर मला आज नेहमी तुझ्या सान्निध्यात असल्याचं जाणवतं. नाहीतर मी, सर्वत्र असणारा, अनादि, निष्क्रिय ईश्वर, विश्वाचा आत्मा म्हणून राहिलो असतो, पण नेहमी अज्ञानरूपी अंधारातच असतो.
विद्या त्वमेव ननु बुद्धिमतां नराणां शक्तिस्त्वमेव किल शक्तिमतां सदैव । त्वं कीर्तिकान्तिकमलामलतुष्टिरूपा मुक्तिप्रदा विरतिरेव मनुष्यलोके
तूच ज्ञानी माणसांसाठी खरी विद्या आहेस, शक्तिमानांसाठी खरी शक्ती आहेस. तू कीर्ती, सौंदर्य, लक्ष्मी आणि समाधानरूप आहेस. तूच मुक्ती देणारी आहेस आणि या माणसांच्या जगात विरक्तीचे मूर्तिमंत रूप आहेस.
गायत्र्यसि प्रथमवेदकला त्वमेव स्वाहा स्वधा भगवती सगुणार्धमात्रा । आम्नाय एव विहितो निगमो भवत्यै सञ्जीवनाय सततं सुरपूर्वजानाम्
तूच गायत्री आहेस, वेदांमधील श्रेष्ठ कला आहेस. स्वाहा, स्वधा, भगवती आणि सगुण अर्धमात्रा — हे सगळं तूच आहेस. वेद तुझ्यासाठीच सांगितले आहेत, भवानी, देवतांना नेहमी नवजीवन देण्यासाठी.
मोक्षार्थमेव रचयस्यखिलं प्रपञ्चं तेषां गताः खलु यतो ननु जीवभावम् । अंशा अनादिनिधनस्य किलानघस्य पूर्णार्णवस्य वितता हि यथा तरङ्गाः
तू हे सगळं विश्व केवळ मुक्तीसाठी निर्माण करतेस, कारण ज्यांना ती मिळाली, त्यांचं वेगळं अस्तित्व उरत नाही. जीव हे तुझ्याच अंशासारखे आहेत, पापरहित, अनादि आणि अनंत अशा तुझ्या पूर्ण समुद्रातून उठणाऱ्या लाटांसारखे.
जीवो यदा तु परिवेत्ति तवैव कृत्यं त्वं संहरस्यखिलमेतदिति प्रसिद्धम् । नाट्यं नटेन रचितं वितथेऽन्तरङ्गे कार्ये कृते विरमसे प्रथितप्रभावा
जेव्हा जीवाला कळतं की हे सगळं तुझंच कार्य आहे, तेव्हा सर्व काही तूच मागे घेतेस, असं प्रसिद्ध आहे. जसं एखाद्या नटाने रंगभूमीवर नाटक सादर केलं आणि काम पूर्ण झाल्यावर ते थांबतं, तसं तुझं कार्य पूर्ण झालं की, तूही सर्व काही थांबवतेस.
त्राता त्वमेव मम मोहमयाद्भवाब्धे- स्त्वामम्बिके सततमेमि महार्तिदे च । रागादिभिर्विरचिते वितथे किलान्ते मामेव पाहि बहुदुःखकरे च काले
माझ्या मोहाच्या महासागरातून वाचवणारी तूच आहेस, अंबिके. मोठ्या दुःखात मी नेहमी तुझ्याकडे येतो. जेव्हा रागादी विकारांनी निर्माण झालेला शेवटचा क्षण येतो, जो फार दुःखदायक असतो, तेव्हा त्या वेळी फक्त मला वाचव.
नमो देवि महाविद्ये नमामि चरणौ तव । सदा ज्ञानप्रकाशं मे देहि सर्वार्थदे शिवे
नमस्कार देवी, महाविद्ये, मी तुझ्या पायांना वंदन करतो. सर्वार्थदायिनी, शिवे, मला नेहमी ज्ञानाचा प्रकाश दे.
हरब्रह्मकृतस्तुतिवर्णनम् ब्रह्मोवाच इत्युक्त्वा विरते विष्णौ देवदेवे जनार्दने । उवाच शङ्करः शर्वः प्रणतः पुरतः स्थितः
हर आणि ब्रह्मा यांनी केलेल्या स्तुतीचे वर्णन ब्रह्मा म्हणाला: विष्णू, देवांचा देव, जनार्दन, असे म्हणून शांत झाला. तेव्हा शंकर, शर्व, तिच्यासमोर नम्रपणे उभा राहून बोलू लागला.
शिव उवाच यदि हरिस्तव देवि विभावज- स्तदनु पद्मज एव तवोद्भवः । किमहमत्र तवापि न सद्गुणः सकललोकविधौ चतुरा शिवे
शिव म्हणाला: हे देवी, जर हरि तुझा अवतार आहे, आणि पद्मज (ब्रह्मा) सुद्धा तुझ्यापासून जन्मला, तर मी सुद्धा तुझ्या कृपेने चांगले गुण का मिळवू नये, हे शिवे, जी सर्व जगाची निर्मिती कुशलतेने करतेस?
त्वमसि भूः सलिलं पवनस्तथा खमपि वह्निगुणश्च तथा पुनः । जननि तानि पुनः करणानि च त्वमसि बुद्धिमनोऽप्यथ हङ्कृतिः
तूच पृथ्वी, पाणी, वारा, आकाश आणि अग्नीचे गुण आहेस. आई, तूच ही तत्त्वं आणि त्यांची साधने आहेस. तूच बुद्धी, मन आणि अहंकार आहेस.
न च विदन्ति वदन्ति च येऽन्यथा हरिहराजकृतं निखिलं जगत् । तव कृतास्त्रय एव सदैव ते विरचयन्ति जगत्सचराचरम्
जे लोक म्हणतात की हरि, हर आणि इतरांनी हे जग निर्माण केलं, त्यांना खरं माहित नाही. फक्त तुझे तीन रूपेच नेहमी साऱ्या चराचर जगाची निर्मिती करतात.
अवनिवायुखवह्निजलादिभिः सविषयैः सगुणैश्च जगद्भवेत् । यदि तदा कथमद्य च तत्स्फुटं प्रभवतीति तवाम्ब कलामृते
पृथ्वी, वारा, आकाश, अग्नी, पाणी आणि त्यांचे विषय व गुण यांच्या साहाय्याने हे जग अस्तित्वात आहे. मग, आई, तुझ्या एका कणाशिवाय हे सर्व इतकं स्पष्टपणे कसं प्रकट होईल?
भवसि सर्वमिदं सचराचरं त्वमजविष्णुशिवाकृतिकल्पितम् । विविधवेषविलासकुतूहलै- र्विरमसे रमसेऽम्ब यथारुचि
हे सगळं चराचर तूच आहेस, ब्रह्मा, विष्णू, शिव यांच्या रूपात तुझी कल्पना केली आहे. विविध रूपांनी, खेळकरपणाने आणि आश्चर्यकारक लीला करत, तू कधी सर्व थांबवतेस, तर कधी आनंदाने रमतेस, आई, तुझ्या इच्छेप्रमाणे.
सकललोकसिसृक्षुरहं हरिः कमलभूश्च भवाम यदाऽम्बिके । तव पदाम्बुजपांसुपरिग्रहं समधिगम्य तदा ननु चक्रिम
अंबिके, मी, हरि आणि कमलातून जन्मलेला ब्रह्मा, जेव्हा या सर्व जगांची निर्मिती करायची इच्छा करतो, तेव्हा तुझ्या कमळाच्या पायांतील धुळीची प्राप्ती झाल्यावरच हे शक्य होतं.
यदि दयार्द्रमना न सदाम्बिके कथमहं विहितश्च तमोगुणः । कमलजश्च रजोगुणसंभवः सुविहितः किमु सत्त्वगुणो हरिः
अंबिके, तुझं मन नेहमी दयाळू नसलं असतं, तर मी तामस, कमलातून जन्मलेला राजस, आणि हरि सत्त्वगुणी कसा ठरला असता?
यदि न ते विषमा मतिरम्बिके कथमिदं बहुधा विहितं जगत् । सचिवभूपतिभृत्यजनावृतं बहुधनैरधनैश्च समाकुलम्
अंबिके, तुझं मन सगळ्यांमध्ये सारखं नसलं असतं, तर हे जग इतकं विविध कसं असतं—मंत्री, राजा, नोकर, श्रीमंत आणि गरीब, हे सगळे एकत्र कसे असते?
तव गुणास्रय एव सदा क्षमाः प्रकटनावनसंहरणेषु वै । हरिहरद्रुहिणाश्च क्रमात्त्वया विरचितास्त्रिजगतां किल कारणम्
तुझ्या गुणांमुळेच सृष्टी, पालन आणि संहार हे नेहमी शक्य होतं; हरि, हर आणि ब्रह्मा हे तुझ्यामुळेच या तिन्ही जगांचे कारण म्हणून निर्माण झाले.