विसिष्मिये तदा विष्णुर्दृष्ट्वा तत्पुरमुत्तमम् । सदनाग्रे ययौ तावद्धरिः कमललोचनः
त्या दिव्य नगरीचे दर्शन घडल्यावर विष्णू आश्चर्यचकित झाले; कमळासारख्या डोळ्यांचा हरि त्या महालाच्या पुढे गेला.
अतसीकुसुमाभासः पीतवासाश्चतुर्भुजः । द्विजराजाधिरूढश्च दिव्याभरणभूषितः
अतसी फुलासारखा रंग, पिवळे वस्त्र, चार हात, गरुडावर बसलेले, दिव्य दागिन्यांनी सजलेले असे ते होते.
वीज्यमानस्तदा लक्ष्म्या कामिन्या चामरैः शुभैः । तं वीक्ष्य विस्मिताः सर्वे वयं विष्णुं सनातनम्
त्या वेळी लक्ष्मी, सुंदर आणि प्रिय, शुभ चामरांनी त्यांना वाऱ्याची झुळूक देत होती; तो सनातन विष्णू पाहून आम्ही सर्वजण आश्चर्यचकित झालो.
परस्परं निरीक्षन्तः स्थितास्तस्मिन् वरासने । ततश्चचाल तरसा विमानं वातरंहसा
एकमेकांकडे पाहत आम्ही त्या उत्तम आसनावर उभे होतो; तेव्हाच अचानक विमान वाऱ्यासारखे वेगाने निघून गेले.
सुधासमुद्रः सम्प्राप्तौ मिष्टवारिमहोर्मिमान् । यादोगणसमाकीर्णश्चलद्वीचिविराजितः
आम्ही अमृताच्या समुद्रावर पोहोचलो, गोड पाण्याच्या मोठ्या लाटा, जलचरांनी भरलेला, लाटांनी शोभलेला तो समुद्र होता.
मन्दारपारिजाताद्यैः पादपैरतिशोभितः । नानास्तरणसंयुक्तो नानाचित्रविचित्रितः
मंदार, पारिजात आणि इतर वृक्षांनी तो फारच सुंदर दिसत होता; विविध आसने आणि रंगीबेरंगी अलंकारांनी तो सजलेला होता.
मुक्तादामपरिक्लिष्टो नानादामविराजितः । अशोकबकुलाख्यैश्च वृक्षैः कुरुबकादिभिः
मुक्तेच्या माळांनी आणि विविध सुंदर हारांनी सजलेला, अशोक, बकुळ, कुरुबक आणि इतर वृक्षांनी शोभलेला तो परिसर होता.
संवृतः सर्वतः सौम्यैः केतकीचम्पकैर्वृतः । कोकिलारावसङ्घुष्टो दिव्यगन्धसमन्वितः
सर्व बाजूंनी सौम्य केतकी आणि चंपकाच्या झाडांनी वेढलेला, कोकिळांच्या गोड आवाजांनी गूंजणारा आणि दिव्य सुगंधांनी भरलेला तो परिसर होता.
द्विरेफातिरणत्कारैरञ्जितः परमाद्भुतः । तस्मिन्द्वीपे शिवाकारः पर्यङ्कः सुमनोहरः
मधमाशांच्या गूंजणाऱ्या आवाजांनी रंगलेला, अत्यंत अद्भुत असा त्या बेटावर शिवाच्या आकाराचा एक मनोहारी पलंग होता.
रत्नालिखचितोऽत्यर्थं नानारत्नविराजितः । दृष्टोऽस्माभिर्विमानस्थैर्दूरतः परिमण्डितः
तो पलंग विविध रत्नांनी सुंदरपणे जडवलेला आणि चमकणारा होता; आम्ही तो दूरवरून विमानांमध्ये असताना पाहिला, तो इतर सर्व राजवाड्यांत उठून दिसत होता.
नानास्तरणसंछन्न इन्द्रचापसमन्वितः । पर्यङ्कप्रवरे तस्मिन्नुपविष्टा वराङ्गना
अनेक प्रकारच्या मऊ वस्त्रांनी झाकलेला आणि इंद्रधनुष्याच्या तेजाने उजळलेला, त्या उत्तम पलंगावर एक अनुपम सुंदर स्त्री बसलेली होती.
रक्तमाल्याम्बरधरा रक्तगन्धानुलेपना । सुरक्तनयना कान्ता विद्युत्कोटिसमप्रभा
तिने लाल फुलांच्या माळा आणि लाल वस्त्र परिधान केले होते, लाल सुगंध लावलेला होता, तिच्या डोळ्यांत गडद लालपणा होता, आणि ती विजेसारखी तेजस्वी व मोहक दिसत होती.
सुचारुवदना रक्तदन्तच्छदविराजिता । रमाकोट्यधिका कान्त्या सूर्यबिम्बनिभाखिला
तिचा चेहरा अत्यंत सुंदर, लाल ओठ आणि दातांनी उजळलेला, लक्ष्मीच्या कोट्यवधी रूपांपेक्षा अधिक तेजस्वी, आणि तिचे संपूर्ण रूप सूर्याच्या कडेसारखे भासत होते.
वरपाशाङ्कुशाभीष्टधरा श्रीभुवनेश्वरी । अदृष्टपूर्वा दृष्टा सा सुन्दरी स्मितभूषणा
हातात पाश, अंकुश आणि इच्छित वर धारण केलेली, ती श्रीभुवनेश्वरी होती; पूर्वी कधीही न पाहिलेली, मंद हास्याने सजलेली, अत्यंत सुंदर अशी ती देवी होती.
ह्रीङ्कारजपनिष्ठैस्तु पक्षिवृन्दैर्निषेविता । अरुणा करुणामूर्तिः कुमारी नवयौवना
ह्रीं मंत्राचा जप करणाऱ्या पक्ष्यांच्या झुंडीने सेविलेली, अरुणवर्णाची, करुणेची मूर्ती, आणि तारुण्याच्या उमेदीत असलेली कुमारिका होती.
सर्वशृङ्गारवेषाढ्या मन्दस्मितमुखाम्बुजा । उद्यत्पीनकुचद्वन्द्वनिर्जिताम्भोजकुड्मला
सर्व प्रकारच्या सौंदर्यदायक अलंकारांनी नटलेली, मंद हास्याने फुललेले कमळासारखे मुख, आणि तिची उन्नत, भरदार उरोज कमळाच्या कळ्यांनाही लाजवणारी होती.
नानामणिगणाकीर्णभूषणैरुपशोभिता । कनकाङ्गदकेयूरकिरीटपरिशोभिता
अनेक प्रकारच्या मौल्यवान रत्नांनी मढवलेल्या दागिन्यांनी सजलेली, सोन्याच्या अंगद, कयूर आणि मुकुटाने उजळलेली होती.
कनकच्छ्रीचक्रताटङ्कविटङ्कवदनाम्बुजा । हृल्लेखा भुवनेशीति नामजापपरायणैः
सोन्याच्या श्रीचक्राच्या आकाराच्या कुंडलांनी तिचे कमळासारखे मुख शोभून गेले होते; तिला हृल्लेखा भुवनेशी म्हणत आणि ती आपल्या नावांचा जप करण्यात मग्न होती.
सखीवृन्दैः स्तुता नित्यं भुवनेशी महेश्वरी । हृल्लेखाद्याभिरमरकन्याभिः परिवेष्टिता
सखींच्या समूहाने नेहमी स्तुती केली जाणारी, भुवनेशी ही महेश्वरी हृल्लेखा आणि इतर अमरकन्यांनी वेढलेली होती.
अनङ्गकुसुमाद्याभिर्देवीभिः परिवेष्टिता । देवी षट्कोणमध्यस्था यन्त्रराजोपरि स्थिता
अनंगकुसुम आणि इतर देवतांनी वेढलेली, देवी त्या षट्कोणाच्या मध्यभागी, यंत्रराजावर विराजमान होती.
दृष्ट्वा तां विस्मिताः सर्वे वयं तत्र स्थिताऽभवन् । केयं कान्ता च किं नाम न जानीमोऽत्र संस्थिताः
तिला पाहून आम्ही सर्वजण आश्चर्यचकित होऊन तिथे उभे राहिलो. 'ही सुंदर स्त्री कोण आहे? हिचे नाव काय?' असे आम्हाला कळेना.
सहस्रनयना रामा सहस्रकरसंयुता । सहस्रवदना रम्या भाति दूरादसंशयम्
हजार डोळे, हजार हात आणि हजार सुंदर मुखांनी युक्त, ती दूरवरूनही निःसंशय तेजाने झळकत होती.
नाप्सरा नापि गन्धर्वी नेयं देवाङ्गना किल । इति संशयमापन्नास्तत्र नारद संस्थिताः
'ही ना अप्सरा आहे, ना गंधर्वी, ना देवांगना,' असे आम्ही तिथे उभे राहून, हे नारद, मनात शंका धरली.
तदाऽसौ भगवान्विष्णुर्दृष्ट्वा तां चारुहासिनीम् । उवाचाम्बां स्वविज्ञानात्कृत्वा मनसि निश्चयम्
त्या वेळी भगवान विष्णूंनी तिच्या मोहक हास्याने भरलेल्या रूपाकडे पाहून, मनात ठाम निर्णय करून, आपल्या समजुतीने त्या मातेला उद्देशून बोलले.
एषा भगवती देवी सर्वेषां कारणं हि नः । महाविद्या महामाया पूर्णा प्रकृतिरव्यया
ही भगवती देवी आपल्यासाठी सर्व गोष्टींचे कारण आहे. तीच मोठी विद्या, मोठी माया, पूर्ण आणि नाश न होणारी मूळ प्रकृती आहे.
दुर्ज्ञेयाऽल्पधियां देवी योगगम्या दुराशया । इच्छा परात्मनः कामं नित्यानित्यस्वरूपिणी
अल्प बुध्दी असलेल्या लोकांना ही देवी समजणे कठीण आहे; योगानेच ती मिळते, पण सहज सापडत नाही. तीच परात्म्याची सर्वोच्च इच्छा असून, नित्य आणि अनित्य स्वरूप धारण करणारी आहे.
दुराराध्याऽल्पभाग्यैश्च देवी विश्वेश्वरी शिवा । वेदगर्भा विशालाक्षी सर्वेषामादिरीश्वरी
अल्प भाग्य असलेल्या लोकांना ही विश्वेश्वरी, शिवा देवी प्रसन्न होत नाही. तिच्या अंतःकरणात वेद आहेत, तिच्या डोळ्यांत विशालता आहे, आणि ती सर्वांची आद्य स्वामिनी आहे.
एषा संहृत्य सकलं विश्वं क्रीडति संक्षये । लिङ्गानि सर्वजीवानां स्वशरीरे निवेश्य च
ही देवी संपूर्ण विश्व मागे घेते आणि त्याच्या संहारात आनंदाने खेळते. सर्व जीवांचे लिंग ती आपल्या शरीरात ठेवते.
सर्वबीजमयी ह्येषा राजते साम्प्रतं सुरौ । विभूतयः स्थिताः पार्श्वे पश्यतां कोटिशः क्रमात्
ही सर्व बीजांची मूळ असलेली देवी सध्या तेजाने झळकत आहे. तिच्या आजूबाजूला असंख्य शक्ती क्रमाने उभ्या आहेत, हे पाहा देवांनो.
दिव्याभरणभूषाढ्या दिव्यगन्धानुलेपनाः । परिचर्यापराः सर्वाः पश्यतां ब्रह्मशङ्करौ
ती दिव्य दागिन्यांनी सजलेली आहे, दिव्य सुगंधांनी अंगाला लेप लावलेला आहे. ब्रह्मा आणि शंकर पाहत आहेत, आणि सर्वजणी तिच्या सेवेत मग्न आहेत.