कथास्थानं प्रकर्त्तव्यं भूमौ मार्जनपूर्वकम् । लेपनं गोमयेनाथ विशालायां मनोरमम्
कथेचे स्थान जमिनीवर आधी स्वच्छ करून तयार करावे. तेथे गायीच्या शेणाने लिंपावे आणि ते प्रशस्त व मनोहर असावे.
कार्यस्तु मण्डपो रम्यो रंभास्तंभोपशोभितः । वितानमुपरिष्ठात्तु पताकाध्वज राजितः
सुंदर असा मंडप उभारावा, जो केळीच्या खांबांनी सजवलेला असावा. वर छत्र, पताका आणि ध्वजांनी शोभिवंत करावा.
वक्तुश्चैवासनं दिव्यं सुखास्तरणसंयुतम् । रचितव्यं प्रयत्नेन प्राङ्मुखं वाप्युदङ्मुखम्
वक्त्यासाठी मऊ आसन व्यवस्थित, काळजीपूर्वक पूर्वेकडे किंवा उत्तरेकडे तोंड करून ठेवावे.
यथोचितानि कुर्वीत श्रोतॄणामासनानि च । नृणां चैवाथ नारीणां कथाश्रवणहेतवे
श्रोत्यांसाठी, पुरुष आणि स्त्रिया दोघांसाठीही, कथा ऐकण्यासाठी योग्य आसने ठेवावीत.
वाग्मी दांतश्च शास्त्रज्ञो देव्याराधनतत्परः । दयालुनिस्पृहो दक्षो धीरो वक्तोत्तमो मतः
सर्वोत्तम वक्ता तोच मानला जातो जो बोलका, संयमी, शास्त्रज्ञ, देवीच्या पूजेत तल्लीन, दयाळू, आसक्तिरहित, कुशल आणि स्थिर असतो.
ब्रह्मण्यो देवताभक्तः कथारसपरायणः । उदारोऽलोलुपो नम्रः श्रोता हिंसादिवर्जितः
श्रोता ब्रह्मनिष्ठ, देवभक्त, कथारसात मग्न, उदार, लोभी नसलेला, नम्र आणि हिंसेपासून दूर असावा.
पाखण्डनिरतो लुब्धः स्त्रैणो धर्मध्वजस्तथा । निष्ठुरः क्रोधनो वक्ता देवीयज्ञे न शस्यते
जो पाखंडी, लोभी, स्त्रीलंपट, ढोंगी, कठोर किंवा रागीट आहे, असा व्यक्ती देवीच्या यज्ञात वक्ता म्हणून योग्य नाही.
संशयच्छेदनायैक: पण्डितश्च तथागुणः । श्रोतृबोधकृदव्यग्रः कार्य्यो वक्तुः सहायकृत्
शंका दूर करण्यासाठी एक विद्वान आणि गुणी व्यक्ती असावी, जी श्रोत्यांना समजावून सांगेल, एकाग्र राहील आणि वक्त्याला मदत करील.
मुहूर्तं दिवसादर्वाग्वक्तृश्रोतादिभिर्जनैः । कर्त्तव्यं क्षौरकर्मादि ततो नियमकल्पनम्
दिवसाच्या शुभ वेळी वक्ता, श्रोते आणि इतरांनी केस कापणे वगैरे विधी करून नंतर नियमांचे पालन करावे.
अरुणोदयवेलायां स्नायाच्छौचं विधाय च । संध्या तर्पणकार्यं च नित्यं संक्षेपतश्चरेत्
अरुणोदयाच्या वेळी स्नान करून, शुद्धता करून, संध्यावंदन व तर्पण यासारखी नित्यकर्मे थोडक्यात पार पाडावीत.
कथाश्रवणयोग्यत्वसिद्धये गाश्च दापयेत् । समस्तविघ्नहर्तारमादौ गणपतिं यजेत्
कथा ऐकण्यास पात्रता मिळावी म्हणून गायींचे दान करावे आणि सुरुवातीला सर्व विघ्न दूर करणाऱ्या गणपतीची पूजा करावी.
कलशांश्चापि संस्थाप्य पूजयेत्तत्र दिग्भवान् । वटुकं क्षेत्रपालं च योगिनीर्मातृकास्तथा
कळशी स्थापन करून तिथे दिक्पाळ, वटुक, क्षेत्रपाल, योगिनी आणि मातृका यांची पूजा करावी.
तुलसीं चापि संपूज्य ग्रहान्विष्णुं च शंकरम् । नवाक्षरेण मनुना पूजयेज्जगदम्बिकाम्
तुळशीची, ग्रहांची, विष्णूची आणि शंकराची पूजा करून, नऊ अक्षरी मंत्राने जगदंबेची पूजा करावी.
सर्वोपचारैः संपूज्य श्रीभागवतपुस्तकम् । श्रीदेव्या वाङ्मयीं मूर्तिं यथावच्छोभनाक्षरम्
सर्व उपचारांनी श्रीभागवत ग्रंथाची पूजा करून, देवीच्या वाङ्मय मूर्तीला सुंदर आणि शुभ अक्षरांनी सन्मान द्यावा.
कथाविघ्नोपशांत्यर्थं वृणुयात्तं च वाडवान् । जाप्यो नवार्णमंत्रस्तैः पाठ्यः सप्तशतीस्तवः
कथेतील विघ्न दूर करण्यासाठी विद्वान ब्राह्मण निवडावा. नवरत्न मंत्राचा जप आणि सप्तशती स्तोत्राचे पठण करावे.
प्रदक्षिणनमस्कारान्कृत्वांते स्तुतिमाचरेत् । कात्यायनि महामाये भवानि भुवनेश्वरि
प्रदक्षिणा आणि नमस्कार करून शेवटी हे स्तोत्र म्हणावे – 'कात्यायनी, महाशक्ती, भवानी, भुवनेश्वरी'.
संसारसागरे मग्नं मामुद्धर कृपामये । ब्रह्मविष्णुशिवाराध्ये प्रसीद जगदंबिके
हे करुणामयी, या संसाराच्या समुद्रात बुडालेल्या मला वर काढ. ब्रह्मा, विष्णू आणि शिव ज्यांची पूजा करतात त्या जगदंबे, माझ्यावर कृपा कर.
मनोभिलषितं देवि वरं देहि नमोऽस्तु ते । इति संप्रार्थ्य शृणुयात्कथां नियतमानसः
हे देवी, माझ्या मनातील इच्छा पूर्ण कर. तुला नमस्कार. अशी प्रार्थना करून, मन एकाग्र करून ही कथा ऐकावी.
वक्तारं चापि संपूज्य व्यासबुद्ध्या तदात्मवान् । माल्यालंकारवस्त्राद्यैः संभूष्य' प्रार्थयेच्च तम्
कथाकथन करणाऱ्याचा व्यासासारखा मान करून, त्याला फुलांची माळ, दागिने, वस्त्रे इत्यादींनी सन्मान द्यावा आणि त्याला विनंती करावी.
सर्वशास्त्रेतिहासज्ञ व्यासरूप नमोऽस्तु ते । कथाचंद्रोदयेनांतस्तमःस्तोमं निराकुरु ॥ ३५ तदग्रे तु नवाहान्तं कर्त्तव्या नियमास्तदा । विप्रादीनुपवेश्यादौ संपूज्योपविशेत्स्वयम्
सर्व शास्त्र आणि इतिहास जाणणाऱ्या व्यासस्वरूपा, तुला नमस्कार. या कथारूपी चंद्राच्या प्रकाशाने माझ्या अंतःकरणातील अज्ञानाचा अंधकार दूर कर. त्यानंतर नव्हे दिवस नियम पाळावेत; प्रथम ब्राह्मण व इतरांचा सन्मान करून त्यांना बसवावे आणि मग स्वतः बसावे.
श्रोतव्यं सावधानेन चतुर्वर्गफलाप्तये । गृहपुत्रकलत्राप्तघनचिन्तामपास्य च
चार पुरुषार्थांची फळे मिळावीत म्हणून, घर, मूल, पत्नी यांची जड चिंता बाजूला ठेवून, लक्षपूर्वक कथा ऐकावी.
सूर्योदयं समारभ्य किंचित्सूर्येऽवशेषिते । मुहूर्तमात्रं विश्रम्य मध्याह्ने वाचयेत्सुधीः
सूर्योदयापासून सूर्य थोडा शिल्लक असेपर्यंत कथा चालू द्यावी; थोडा वेळ विश्रांती घेऊन, मध्यान्ही कथा वाचावी.
मलमूत्रजयायैषां लघु भोजनमिष्यते । हविष्यान्नं वरं भोज्यं सकृदेव कथार्थिना
शरीराच्या विकारांवर नियंत्रण ठेवण्यासाठी हलका आहार घ्यावा; कथा ऐकणाऱ्याने एकदाच हविष्य अन्न खावे.
अथवा स्यात्फलाहारी पयोभुग्वा घृताशनः । यथा स्यान्न कथाविघ्नस्तथा कार्यं विचक्षणैः
किंवा फळाहार, दूध किंवा तूप यावर राहावे; कथा अडथळा येऊ नये म्हणून सुज्ञाने तसेच वागावे.
कथाश्रवणनिष्ठानां वक्ष्यामि नियमं द्विजाः । ब्रह्मविष्णुमहेशानां मध्ये ये भेददर्शिनः
कथा ऐकण्यास मन लावणाऱ्यांसाठी मी आता नियम सांगतो, हे द्विजांनो; ब्रह्मा, विष्णू, महेश यांच्यात भेद मानणाऱ्यांना—
देवीभक्तिविहीना ये पाखण्डा हिंसकाः खलाः । विप्रद्रुहो नास्तिका ये न ते योग्याः कथाश्रवे
ज्यांना देवीभक्ती नाही, जे पाखंडी, हिंसक, दुष्ट, ब्राह्मणद्वेषी किंवा नास्तिक आहेत, ते कथा ऐकण्यास योग्य नाहीत.
ब्रह्मस्वहरणे लुब्धाः परदारधनेषु च । देवस्वहरणे तेषां नाधिकारः कथाश्रवे
जे ब्राह्मणांचे धन, दुसऱ्यांची स्त्री किंवा संपत्ती, किंवा देवांचे धन मिळविण्यास लालायित आहेत, त्यांना कथा ऐकण्याचा अधिकार नाही.
ब्रह्मचारी च भूशायी सत्यवक्ता जितेन्द्रियः । कथासमाप्तौ भुंजीत पत्रावल्यां यतात्मवान्
जो ब्रह्मचारी आहे, जमिनीवर झोपतो, सत्य बोलतो आणि इंद्रियांवर ताबा ठेवतो, त्याने कथा संपल्यावर पत्रावळीवर, संयमाने जेवावे.
वृंतांकं च कलिन्दं च तैलं च द्विदलं मधु । दग्धमन्नं पर्युषितं भावदुष्टं त्यजेद्व्रती
व्रत करणाऱ्याने वांगी, दुधी, तेल, डाळी, मध, भाजलेले, शिळे किंवा द्वेषाने केलेले अन्न सोडावे.
आमिषं च मसूरान्नमुदक्या दृष्टमेव च । रसोनं मूलकं हिंगुं पलांडुं गृञ्जनं तथा
त्याने मांस, मसूर, रजस्वला स्त्रीने पाहिलेले अन्न, लसूण, मुळा, हिंग, कांदा आणि कोथिंबीर हे खाऊ नये.