भव्यं कृतं महाराज मानितोऽयं त्वया मुनिः । यायावरकुलोत्पनो वासुकेर्भगिनीसुतः
हे राजन, तू पुण्याचं कार्य केलंस; तू या ऋषीचा सन्मान केलास, जो यायावर कुळात जन्मलेला आणि वासुकीच्या बहिणीचा मुलगा आहे.
स्वस्ति तेऽस्तु महाबाहो भारतं सकलं श्रुतम् । दानानि बहु दत्तानि पूजिता मुनयस्तथा
तुला कल्याण लाभो, हे महाबाहो; तू संपूर्ण भारतकथा ऐकलीस, पुष्कळ दान दिलंस आणि ऋषींचाही सन्मान केलास.
कृतेन सुकृतेनापि न पिता स्वर्गतिं गतः । पावितं न कुलं कृत्स्नं त्वया भूपतिसत्तम
खूप पुण्यकर्म केल्यावरही तुझ्या वडिलांना स्वर्गप्राप्ती झाली नाही, आणि तुझ्यामुळे सर्व वंशही पावन झाला नाही, हे राजश्रेष्ठ.
देव्याश्चायतनं भूप विस्तीर्णं कुरु भक्तितः । येन वै सकला सिद्धिस्तव स्याज्जनमेजय
हे राजन, भक्तीभावाने देवीचं भव्य मंदिर उभार, ज्यामुळे, हे जनमेजय, तुला सर्व सिद्धी नक्की मिळेल.
पूजिता परया भक्त्या शिवा सकलदा सदा । कुलवृद्धिं करोत्येव राज्यं च सुस्थिरं सदा
शिवा देवीला अत्यंत भक्तीने पूजल्यावर ती नेहमी सर्व सिद्धी देते, वंश वाढवते आणि राज्य कायम मजबूत ठेवते.
देवीमखं विधानेन कृत्वा पार्थिवसत्तम । श्रीमद्भागवतं नाम पुराणं परमं शृणु
हे राजाधिराज, विधिपूर्वक देवीचा यज्ञ करून आता 'श्रीमद्भागवत' नावाचं श्रेष्ठ पुराण ऐक.
त्वामहं श्रावयिष्यामि कथां परमपावनीम् । संसारतारिणीं दिव्यां नानारससमाहृताम्
मी तुला ती परमपावन कथा ऐकवणार आहे, जी संसारातून तारते, दिव्य आहे आणि अनेक रसांनी भरलेली आहे.
न श्रोतव्यं परं चास्मात्पुराणाद्विद्यते भुवि । नाराध्यं विद्यते राजन्देवीपादाम्बुजादृते
या पुराणापेक्षा अधिक ऐकण्यासारखं दुसरं काहीही पृथ्वीवर नाही, हे राजन, आणि देवीच्या चरणकमळांशिवाय दुसरी कोणतीही आराधना नाही.
ते सभाग्याः कृतप्रज्ञा धन्यास्ते नृपसत्तम । येषां चित्ते सदा देवी वसति प्रेमसंकुले
ज्यांच्या अंतःकरणात नेहमी प्रेमाने देवी वास करते, ते खरेच भाग्यवान, बुद्धिमान आणि धन्य आहेत, हे राजश्रेष्ठ.
सुदुःखितास्ते दृश्यन्ते भुवि भारत भारते । नाराधिता महामाया यैर्जनैश्च सदाम्बिका
हे भारत, या पृथ्वीवर जे लोक नेहमी महामाया आणि दयाळू अंबिकेची पूजा करत नाहीत, ते फार दुःखी दिसतात.
ब्रह्मादयः सुराः सर्वे यदाराधनतत्पराः । वर्तन्ते सर्वदा राजंस्तां न सेवेत को जनः
राजा, ब्रह्मा पासून सर्व देव नेहमी तिची भक्ती करण्यात मग्न असतात; मग असा कोण आहे की जो तिची सेवा करणार नाही?
य इदं शृणुयान्नित्यं सर्वान्कामानवाप्नुयात् । भगवत्या समाख्यातं विष्णवे यदनुत्तमम्
जो कोणी देवीने विष्णूला सांगितलेले हे उत्तम वचन रोज ऐकतो, त्याच्या सर्व इच्छा पूर्ण होतात.
तेन श्रुतेन ते राजंश्चित्ते शान्तिर्भविष्यति । पितॄणां चाक्षयः स्वर्गः पुराणश्रवणाद्भवेत्
हे ऐकल्याने, राजा, तुझ्या मनाला शांती मिळेल; आणि या पुराणाचे श्रवण केल्याने तुझ्या पितरांना कधीही न संपणारे स्वर्ग मिळेल.
भुवनेश्वरीवर्णनम् जनमेजय उवाच - भगवन् भवता प्रोक्तं यज्ञमम्बाभिधं महत् । सा का कथं समुत्पन्ना कुत्र कस्माच्च किंगुणा
जनमेजय म्हणाला – भगवन्, आपण जी महत्त्वाची अंबा नावाची यज्ञकथा सांगितली, ती कोण आहे, कशी निर्माण झाली, कुठे, कशासाठी आणि तिचे गुणधर्म काय आहेत?
कीदृशश्च मखस्तस्याः स्वरूपं कीदृशं तथा । विधानं विधिवद्ब्रूहि सर्वज्ञोऽसि दयानिधे
तिच्या यज्ञाचे स्वरूप कसे आहे, त्याची खरी रचना काय आहे? कृपया सर्वज्ञ दयाळू होऊन मला योग्य पद्धतीने सांगावे.
ब्रह्माण्डस्य तथोत्पत्तिं वद विस्तरतस्तथा । यथोक्तं यादृशं ब्रह्मन्नखिलं वेत्सि भूसुर
या ब्रह्मांडाची उत्पत्ती कशी झाली, तेही विस्ताराने सांगावे, जसे सांगितले आहे आणि जसे तुम्हाला सर्व काही माहीत आहे, हे द्विजश्रेष्ठा.
ब्रह्मा विष्णुश्च रुद्रश्च त्रयो देवा मया श्रुताः । सृष्टिपालनसंहारकारकाः सगुणास्त्वमी
मी ब्रह्मा, विष्णू आणि रुद्र या तीन देवांची ऐकले आहे, जे सगुण असून सृष्टी, पालन आणि संहार करतात.
स्वतन्त्रास्ते महात्मानः पाराशर्य वदस्व मे । आहोस्वित्परतन्त्रास्ते श्रोतुमिच्छामि साम्प्रतम्
हे पाराशरकुलोत्पन्ना, हे महात्मे स्वतंत्र आहेत का? की ते कोणावर तरी अवलंबून आहेत? मला हे ऐकायचे आहे.
मृत्युधर्माश्च ते नो वा सच्चिदानन्दरूपिणः । अधिभूतादिभिर्युक्ता न वा दुःखैस्त्रिधात्मकैः
ते मृत्यू आणि कर्माच्या अधीन आहेत का, की ते सच्चिदानंदस्वरूप आहेत? ते पंचमहाभूत वगैरेशी जोडलेले आहेत का, की त्रिविध दुःख त्यांना लागत नाहीत?
कालस्य वशगा नो वा ते सुरेंद्रा महाबलाः । कथं ते वै समुत्पन्ना कस्मादिति च संशयः
हे महाबली देवेंद्रगण काळाच्या अधीन आहेत का नाही? ते कसे निर्माण झाले आणि कशासाठी? हाच माझा प्रश्न आहे.
हर्षशोकयुतास्ते वै निद्रालस्यसमन्विताः । सप्तधातुमयास्तेषां देहाः किं वान्यथा मुने
त्यांना आनंद-दुःख लागते का, झोप आणि आळस येतो का? त्यांच्या देहात सात धातू आहेत का, की काही वेगळे आहे, हे ऋषी?
कैर्द्रव्यैर्निर्मितास्ते वै कैर्गुणैरिन्द्रियैस्तथा । भोगश्च कीदृशस्तेषां प्रमाणमायुषस्तथा
ते कोणत्या द्रव्यांनी बनले आहेत, त्यांचे गुण आणि इंद्रिये कोणती? त्यांचा भोग कसा आहे आणि त्यांचे आयुष्य किती आहे?
निवासस्थानमप्येषां विभूतिं च वदस्व मे । श्रोतुमिच्छाम्यहं ब्रह्मन् विस्तरेण कथामिमाम्
त्यांचे निवासस्थान आणि सामर्थ्य काय आहे, तेही मला सांगावे. हे ब्रह्मन्, मला ही कथा सविस्तर ऐकायची आहे.
व्यास उवाच - दुर्गमः प्रश्नभारोऽयं कृतो राजंस्त्वयाऽधुना । ब्रह्मादीनां समुत्पत्तिः कस्मादिति महामते
व्यास म्हणाले – राजा, तू आता फार कठीण प्रश्न विचारला आहेस – ब्रह्मा आणि इतरांची उत्पत्ती कशी झाली आणि कशासाठी, हे जाणून घ्यायचे आहेस, हे महाबुद्धी.
एतदेव मया पूर्वं पृष्टोऽसौ नारदो मुनिः । विस्मितः प्रत्युवाचेदमुत्थितः शृणु भूपते
हेच प्रश्न मी पूर्वी नारद ऋषींना विचारले होते; ते आश्चर्यचकित होऊन उठले आणि म्हणाले – ऐक, राजन.
कस्मिंश्च समये चाहं गङ्गातीरे स्थितं मुनिम् । अपश्यं नारदं शान्तं सर्वज्ञं वेदवित्तमम्
कधीतरी एका वेळी मी गंगेच्या काठी शांत, सर्वज्ञ, वेदांचा श्रेष्ठ जाणकार असा नारद ऋषी उभा आहे असे पाहिले.
दृष्ट्वाहं मुदितो भूत्वा पादयोरपतं मुनेः । तेजाज्ञप्तः समीपेऽस्य संविष्टश्च वरासने
त्यांना पाहून मी आनंदित झालो आणि त्यांच्या पायांवर पडलो; त्यांच्या आज्ञेने मी त्यांच्या जवळच्या उत्तम आसनावर बसलो.
श्रुत्वा कुशलवार्तां वै तमपृच्छं विधेः सुतम् । निर्विष्टं जाह्नवीतीरे निर्जने सूक्ष्मवालुके
त्यांची कुशल विचारल्यानंतर, मी ब्रह्मदेवांचे पुत्र असलेल्या, एकांत आणि सूक्ष्म वाळू असलेल्या जाह्नवीच्या काठी ध्यानस्थ असलेल्या त्यांना विचारले.
मुनेऽतिविततस्यास्य ब्रह्माण्डस्य महामते । कः कर्ता परमः प्रोक्तस्तन्मे ब्रूहि विधानतः
महामुने, या अफाट ब्रह्मांडात सर्वश्रेष्ठ सृष्टीकर्ता कोण आहे, हे कृपया मला नीट सांग.
कस्मादेतत्समुत्पन्नं ब्रह्माण्डं मुनिसत्तम । अनित्यं वा तथा नित्यं तदाचक्ष्व द्विजोत्तम
श्रेष्ठ मुनी, हे ब्रह्मांड कशातून निर्माण झाले? ते नश्वर आहे की शाश्वत? हेही मला स्पष्टपणे सांग, द्विजश्रेष्ठ.