सर्वविद्यानिधिर्जातौ धर्मिष्ठोऽस्त्रविदां वरः । धर्मस्य वक्ता कर्त्ता च रैवतो नाम वीर्यवान्
सर्व विद्या ज्याच्यात आहेत, धर्मनिष्ठ, अस्त्रविद्येत सर्वांत श्रेष्ठ, धर्माचे बोलणारे आणि करणारे, आणि पराक्रमी — त्याचे नाव रैवत असे होते.
नियुक्तवानथ ब्रह्मा रैवतं मानवे पदे । मन्वन्तराधिपः श्रीमान्गां शशास स धर्मतः
मग ब्रह्मदेवांनी रैवताला मनूच्या पदावर नेमले; त्या मन्वंतराचा तेजस्वी अधिपती म्हणून त्याने धर्माने राज्य केले.
इत्थं देव्याः प्रभावोऽयं संक्षेपेणोपवर्णितः । पुराणस्य च माहात्म्यं को वक्तुं विस्तरात्क्षमः
अशा प्रकारे देवीची महती थोडक्यात सांगितली आहे; या पुराणाचे मोठेपण पूर्णपणे कोण सांगू शकेल?
सूत उवाच। कुंभयोनिस्तु माहात्म्यं विधिं भागवतस्य च । श्रुत्वा कुमारं चाभ्यर्च्य स्वाश्रमं पुनराययौ
सूतमुनी म्हणाले: कुंभातून जन्मलेल्याकडून भागवताची महती आणि विधी ऐकून, कुमाराची पूजा करून, तो पुन्हा आपल्या आश्रमात परत गेला.
इदं मया भागवतस्य विप्रा माहात्म्यमुक्तं भवतां समक्षम् । शृणोति भक्त्या पठतीह भोगान्भुक्त्वाऽखिलान्मुक्तिमुपैति चांते
हे ब्राह्मणहो, मी तुमच्यासमोर भागवताची महती सांगितली; जो कोणी हे भक्तीने ऐकतो किंवा वाचतो, तो सर्व सुखे उपभोगून शेवटी मुक्ती प्राप्त करतो.
अथ पञ्चमोऽध्यायः ऋषय ऊचुः। सूत सूत महाभाग श्रुतं माहात्म्यमुत्तमम् । अधुना श्रोतुमिच्छामः पुराणश्रवणे विधिम्
ऋषी म्हणाले: सूताजी, आम्ही ही श्रेष्ठ महती ऐकली; आता आम्हाला पुराण ऐकण्याचा विधी जाणून घ्यायची इच्छा आहे.
सूत उवाच। श्रूयतां मुनयः सर्वे पुराणश्रवणे विधिम् । नराणां शृण्वतां येन सिद्धिः स्यात्सार्वकामिकी
सूतमुनी म्हणाले: सर्व ऋषिजनहो, पुराण ऐकण्याचा विधी ऐका, ज्यामुळे ऐकणाऱ्यांच्या सर्व इच्छा पूर्ण होतात.
आदौ दैवज्ञमाहूय मुहूर्तं कल्पयेत्सुधीः । आरभ्य शुचिमासं तु मासषट्कं शुभावहम्
सर्वप्रथम, एखाद्या जाणकाराला बोलावून शुभ मुहूर्त ठरवावा; शुद्ध महिन्यात सुरुवात करून, सहा महिने हा विधी चालू द्यावा, त्यामुळे शुभ फल मिळते.
हस्ताश्विमूलपुष्यर्क्षे ब्रह्ममैत्रेन्दुवैष्णवे । सत्तिथौ शुभवारे च पुराणश्रवणं शुभम्
हस्त, अश्विनी, मूल, पुष्य, ब्रह्म, मैत्र, इंदु आणि वैष्णव या नक्षत्रांमध्ये, शुभ तिथी आणि वाराला, पुराण ऐकणे अत्यंत शुभ असते.
गुरुभाद्वेद४वेदा४ब्ज१शरां५गा६ब्धि४गुणैः४क्रमात् । धर्माप्तिरिन्दिराप्राप्तिः कथासिद्धिः परं सुखम्
गुरू, भद्र, वेद, अब्ज, शारंग, आणि अभिधिगुण या गुणांनुसार, धर्म, लक्ष्मी, कथेस यश आणि परम आनंद मिळतो.
पीडाऽथ भूपतिभयं ज्ञानप्राप्तिः क्रमात्फलम् । पुराणश्रवणे चक्रं शोधयेच्छिवभाषितम्
नंतर, दुःखातून मुक्ती, राजांचा भय नाहीसा होणे, ज्ञानप्राप्ती आणि इतर फळे मिळतात; पुराण ऐकताना, शिवाने सांगितल्याप्रमाणे मंडळ शुद्ध करावे.
अथवा प्रीतये देव्या नवरात्रचतुष्टये । शृणुयादन्यमासेऽपि तिथिवारर्क्षशोधिते
किंवा देवीच्या आनंदासाठी, कोणत्याही महिन्यात, विशेषतः चार नवरात्रांमध्ये, तिथी, वार आणि नक्षत्र शुद्ध करून ऐकावे.
संभारं तादृशं कार्यं विवाहादौ च यादृशम् । नवाह्यज्ञे चाप्यस्मिन्विधेयं यत्नतो बुधैः
लग्न किंवा इतर समारंभात जशी तयारी होते, तशीच सर्व व्यवस्था करावी; या यज्ञात, ज्ञानी लोकांनी सर्व विधी काळजीपूर्वक पार पाडावेत.
सहाया बहवः कार्या दम्भलोभविवर्जिताः । चतुराश्च वदान्याश्च देवीभक्तिपरा नराः
सहाय्यक भरपूर असावेत, जे कपट आणि लोभापासून दूर, चतुर, उदार आणि देवीभक्त असावेत.
प्रेष्या यत्नेन वार्तेयं देशे देशे जने जने । आगन्तव्यमिहावश्यं कथा देव्या भविष्यति
प्रत्येक प्रदेशात आणि प्रत्येक व्यक्तीकडे, दूतांनी ही वार्ता मन लावून पोहोचवावी; कारण देवीची कथा येथे होणार आहे, सर्वांनी येथे यायलाच हवे.
सौराश्च गाणपत्याश्च शैवाः शाक्ताश्च वैष्णवाः । सर्वेषामपि सेव्येयं यतो देवाः सशक्तयः
सूर्य, गणपती, शिव, शक्ती आणि विष्णू यांच्या भक्तांनी — सर्वांनी येथे सहभागी व्हावे, कारण येथे सर्व देवतांची आणि त्यांच्या शक्तींची सेवा होते.
श्रीमद्देवीभागवतपीयूषरसलोलुपैः । आगंतव्यं विशेषेण कथार्थं प्रेमतत्परैः
श्रीमद् देवीभागवताचा अमृतरस ऐकायला उत्सुक, विशेषतः कथेला प्रेमाने समर्पित असणाऱ्यांनी येथे यावे.
ब्राह्मणाद्याश्च ये वर्णाः स्त्रियश्चाश्रमिणस्तथा । सकामाश्चापि निष्कामाः पातव्यं तैः कथामृतम्
ब्राह्मण आणि इतर सर्व जाती, स्त्रिया, विविध आश्रमातील लोक, इच्छा असो वा नसो — सर्वांनी या कथामृताचा आस्वाद घ्यावा.
नावकाशः कदाचित्स्यान्नवाहश्रवणेऽपि तैः । आगंतव्यं यथाकालं यज्ञे पुण्या क्षणस्थितिः
त्यांना कधीही जेवणाबद्दल ऐकायला देखील संधी मिळू नये. यज्ञासाठी योग्य वेळीच यावे आणि तिथे थोड्याच वेळासाठी, पुण्य मिळवण्यासाठी थांबावे.
विनयेनैव कर्त्तव्यमेवमाकारणं नृणाम् । आगतानां च कर्त्तव्यं वासस्थानं यथोचितम्
सर्व व्यवहार नम्रतेनेच करावेत. आलेल्यांसाठी योग्य अशी निवासाची सोय करावी.
कथास्थानं प्रकर्त्तव्यं भूमौ मार्जनपूर्वकम् । लेपनं गोमयेनाथ विशालायां मनोरमम्
कथेचे स्थान जमिनीवर आधी स्वच्छ करून तयार करावे. तेथे गायीच्या शेणाने लिंपावे आणि ते प्रशस्त व मनोहर असावे.
कार्यस्तु मण्डपो रम्यो रंभास्तंभोपशोभितः । वितानमुपरिष्ठात्तु पताकाध्वज राजितः
सुंदर असा मंडप उभारावा, जो केळीच्या खांबांनी सजवलेला असावा. वर छत्र, पताका आणि ध्वजांनी शोभिवंत करावा.
वक्तुश्चैवासनं दिव्यं सुखास्तरणसंयुतम् । रचितव्यं प्रयत्नेन प्राङ्मुखं वाप्युदङ्मुखम्
वक्त्यासाठी मऊ आसन व्यवस्थित, काळजीपूर्वक पूर्वेकडे किंवा उत्तरेकडे तोंड करून ठेवावे.
यथोचितानि कुर्वीत श्रोतॄणामासनानि च । नृणां चैवाथ नारीणां कथाश्रवणहेतवे
श्रोत्यांसाठी, पुरुष आणि स्त्रिया दोघांसाठीही, कथा ऐकण्यासाठी योग्य आसने ठेवावीत.
वाग्मी दांतश्च शास्त्रज्ञो देव्याराधनतत्परः । दयालुनिस्पृहो दक्षो धीरो वक्तोत्तमो मतः
सर्वोत्तम वक्ता तोच मानला जातो जो बोलका, संयमी, शास्त्रज्ञ, देवीच्या पूजेत तल्लीन, दयाळू, आसक्तिरहित, कुशल आणि स्थिर असतो.
ब्रह्मण्यो देवताभक्तः कथारसपरायणः । उदारोऽलोलुपो नम्रः श्रोता हिंसादिवर्जितः
श्रोता ब्रह्मनिष्ठ, देवभक्त, कथारसात मग्न, उदार, लोभी नसलेला, नम्र आणि हिंसेपासून दूर असावा.
पाखण्डनिरतो लुब्धः स्त्रैणो धर्मध्वजस्तथा । निष्ठुरः क्रोधनो वक्ता देवीयज्ञे न शस्यते
जो पाखंडी, लोभी, स्त्रीलंपट, ढोंगी, कठोर किंवा रागीट आहे, असा व्यक्ती देवीच्या यज्ञात वक्ता म्हणून योग्य नाही.
संशयच्छेदनायैक: पण्डितश्च तथागुणः । श्रोतृबोधकृदव्यग्रः कार्य्यो वक्तुः सहायकृत्
शंका दूर करण्यासाठी एक विद्वान आणि गुणी व्यक्ती असावी, जी श्रोत्यांना समजावून सांगेल, एकाग्र राहील आणि वक्त्याला मदत करील.
मुहूर्तं दिवसादर्वाग्वक्तृश्रोतादिभिर्जनैः । कर्त्तव्यं क्षौरकर्मादि ततो नियमकल्पनम्
दिवसाच्या शुभ वेळी वक्ता, श्रोते आणि इतरांनी केस कापणे वगैरे विधी करून नंतर नियमांचे पालन करावे.
अरुणोदयवेलायां स्नायाच्छौचं विधाय च । संध्या तर्पणकार्यं च नित्यं संक्षेपतश्चरेत्
अरुणोदयाच्या वेळी स्नान करून, शुद्धता करून, संध्यावंदन व तर्पण यासारखी नित्यकर्मे थोडक्यात पार पाडावीत.