व्यचरत्पृथिवीं राजन्निघ्नन्सर्पान्यतस्ततः । एकदा स वने घोरं डुण्डुभं जरसान्वितम्
ही प्रतिज्ञा करून, रुरु शस्त्र घेऊन पृथ्वीवर सर्वत्र साप शोधत हिंडू लागला आणि जिथे जिथे साप सापडले तिथे तिथे त्यांना मारू लागला."
अपश्यद्दण्डमुद्यम्य हन्तुं तं समुपाययौ । अभ्यहन्रुषितो विप्रस्तमुवाचाथ डुण्डुभः
एकदा, जंगलात त्याला एक भयंकर आणि म्हातारा डुंडुभा दिसला. तो मारायला रुरुने दंड उचलून त्याच्याकडे गेला."
नापराध्नोमि ते विप्र कस्मान्मामभिहंसि वै । रुरुरुवाच प्राणप्रिया मे दयिता दष्टा सर्पेण सा मृता
रागाने त्या मुनीने त्याच्यावर प्रहार केला, पण डुंडुभा बोलला, "मी तुझं काहीही वाईट केलं नाही, मग मला का मारतोस?"
प्रतिज्ञेयं तदा सर्प दुःखितेन मया कृता । डुण्डुभ उवाच नाहं दशामि तेऽन्ये वै ये दशन्ति भुजङ्गमाः
रुरु म्हणाला, "माझी जीवापेक्षा प्रिय असलेली पत्नी सापाच्या दंशाने मरण पावली, म्हणून दुःखात मी ही प्रतिज्ञा केली, हे सापा."
शरीरसमयोगेन न मां हिंसितुमर्हसि । उत्तङ्क उवाच श्रुत्वा तां मानुषीं वाणीं सर्पेणोक्तां मनोहराम्
डुंडुभा म्हणाला, "मी तुला चावत नाही; इतर साप चावतात. माझ्या देहाच्या स्वरूपामुळे तू मला मारू नकोस."
रुरुः पप्रच्छ कोऽसि त्वं कस्माद्डुण्डुभतां गतः । सर्प उवाच ब्राह्मणोऽहं पुरा विप्र सखा मे खगमाभिधः
उत्तंक म्हणाला, "सापाने माणसासारखी सुंदर वाणी बोलली ते ऐकून, रुरुने विचारलं, 'तू कोण आहेस आणि डुंडुभा कसा झालास?'"
विप्रो धर्मभृतां श्रेष्ठः सत्यवादी जितेन्द्रियः । स मया वञ्जितो मौर्ख्यात्सर्पं कृत्वा च तार्णकम्
साप म्हणाला, "मी पूर्वी ब्राह्मण होतो, माझा मित्र खग नावाचा ब्राह्मण होता, जो धर्मपरायण, सत्यवचन आणि इंद्रियांवर विजय मिळवणारा होता."
भयं च प्रापितोऽत्यर्थमग्निहोत्रगृहे स्थितः । तेन भीतेन शप्तोऽहं विह्वलेनातिवेपिना
माझ्या मूर्खपणामुळे मी त्याला फसवलं आणि त्याला साप बनवलं, आणि अग्निहोत्राच्या घरात असताना त्याला फार भीती वाटली."
भव सर्पो मन्दबुद्धे येनाहं धर्षितस्त्वया । मया प्रसादितोऽत्यर्थं सर्पेणासौ द्विजोत्तमः
तो घाबरून थरथरत मला शाप दिला, 'अरे मंदबुद्धी, तू मला त्रास दिलास म्हणून साप हो.'
मामुवाचाथ तत्क्रोधात्किञ्चिच्छान्तिमवाप्य च । रुरुस्ते मोचिता शापस्यास्य सर्प भविष्यति
मी त्याची खूप विनंती केली, तेव्हा तो थोडा शांत झाला आणि म्हणाला, 'रुरुच्या हातून तुझा शाप सुटेल, हे सापा.'"
प्रमतेस्तु सुतो नूनमिति मां सोऽब्रवीद्वचः । सोऽहं सर्पो रुरुस्त्वं च शृणु मे परमं वचः
त्याने मला विचारले, "तू प्रमतीचा मुलगा आहेस ना?" मी आहे रुरु, एक सर्प; माझे महत्त्वाचे बोल ऐक.
अहिंसा परमो धर्मो विप्राणां नात्र संशयः । दया सर्वत्र कर्तव्या ब्राह्मणेन विजानता
ब्राह्मणांसाठी अहिंसा हाच सर्वात मोठा धर्म आहे, यात काहीच शंका नाही. ज्ञानी ब्राह्मणाने सर्वत्र दया दाखवावी.
यज्ञादन्यत्र विप्रेन्द्र न हिंसा याज्ञिको मता । सूत उवाच सर्पयोनेर्विनिर्मुक्तो बाह्मणोऽसौ रुरुस्ततः
यज्ञाखेरीज ब्राह्मणाने हिंसा करणे योग्य मानले जात नाही, हे लक्षात ठेव. सूत म्हणाला: सर्पयोनीतून मुक्त होऊन तो ब्राह्मण पुन्हा रुरु झाला.
कृत्वा तस्य च शापान्तं परित्यक्तं च हिंसनम् । विवाहिता तेन बाला मृता सज्जीविता पुनः
त्याचा शाप संपवून आणि हिंसा सोडून, त्याने त्या मुलीशी लग्न केले; ती जी मेली होती, ती पुन्हा जिवंत झाली.
कदनं सर्वसर्पाणां कृतं वैरमनुस्मरन् । त्वं तु वैरं समुत्सृज्य वर्तसे पन्नगेष्वथ
सर्व सर्पांचा संहार आणि निर्माण झालेलं वैर आठवून, तू मात्र ते वैर सोडून सर्पांमध्ये राहतोस.
विमन्युर्भरतश्रेष्ठ पितृघातकरेषु वै । अन्तरिक्षे मृतस्तातः स्नानदानविवर्जितः
हे भरतश्रेष्ठ, ज्यांनी त्याच्या वडिलांचा वध केला त्यांच्यावर राग न धरता, त्याचे वडील आकाशातच मरण पावले, स्नान आणि दान न करता.
तस्योद्धारं च राजेन्द्र कुरु हत्वाथ पन्नगान् । पितुर्वैरं न जानाति जीवन्नेव मृतो हि सः
हे राजेंद्र, सर्पांचा वध करून त्याचे उद्धार कर. तो वडिलांचे वैर जाणत नाही, कारण तो जिवंत असतानाच मेला.
दुर्गतिस्ते पितुस्तावद्यावत्तान्न हनिष्यसि । अम्बामखमिषं कृत्वा कुरु यज्ञं नृपोत्तम
तू सर्पांचा वध करेपर्यंत तुझ्या वडिलांची दुर्दशा तशीच राहील. हे श्रेष्ठ राजांनो, अंबेचे यज्ञ कर.
सर्पसत्रं महाराज पितुर्वैरमनुस्मरन् । सूत उवाच इति तस्य वचः श्रुत्वा राजा जन्मेजयस्तदा
हे महाराज, वडिलांचे वैर लक्षात ठेवून सर्पयज्ञ कर. सूत म्हणतो: ही वचने ऐकून राजा जन्मेजयाने—
नेत्राभ्यामश्रुपातं च चकारातीव दुःखितः । धिङ्मामस्तु सुदुर्बुद्धेर्वृथा मानकरस्य वै
त्याच्या डोळ्यातून अश्रू गळाले आणि तो फारच दुःखी झाला. "माझ्या वाईट बुद्धीला शाप असो, मी व्यर्थ अभिमान केला."
पिता यस्य गतिं घोरां प्राप्तः पन्नगपीडितः । अद्याहं मखमारभ्य करोम्यपचितिं पितुः
ज्याचे वडील सर्पांच्या छळामुळे भयंकर स्थितीत गेले, आज मी यज्ञ सुरू करून वडिलांची क्षमा मिळवतो.
हत्वा सर्पानसन्दिग्धो दीप्यमाने विभावसौ । आहूय मन्त्रिणः सर्वान् राजा वचनमब्रवीत्
सर्पांचा निःसंशय वध करून, ज्वाळा प्रज्वलित असताना, राजाने सर्व मंत्र्यांना बोलावून त्यांना सांगितले.
कुर्वन्तु यज्ञसम्भारं यथार्हं मन्त्रिसत्तमाः । गङ्गातीरे शुभां भूमिं मापयित्वा द्विजोत्तमैः
सर्वोत्तम मंत्र्यांनी यज्ञासाठी लागणाऱ्या वस्तू व्यवस्थित तयार करा. गंगेच्या काठी श्रेष्ठ ब्राह्मणांसह शुद्ध भूमी निवडा.
कुर्वन्तु मण्डपं स्वस्थाः शतस्तम्भं मनोहरम् । वेदी यज्ञस्य कर्तव्या ममाद्य सचिवाः खलु
स्थिरपणे, शंभर खांबांचा सुंदर मंडप तयार करा. आजच माझ्या मंत्र्यांनी यज्ञाची वेदी बांधावी.
तदङ्गत्वे विधेयो वै सर्पसत्रः सुविस्तरः । तक्षकस्तु पशुस्तत्र होतोत्तङ्को महामुनिः
त्या हेतूने विस्तृत सर्पयज्ञ करावा. तिथे तक्षक हा पशू असेल आणि महर्षी उत्तंक हा मुख्य ऋत्विज असेल.
शीघ्रमाहूयतां विप्राः सर्वज्ञा वेदपारगाः । सूत उवाच मन्त्रिणस्तु तदा चक्रुर्भूपवाक्यैर्विचक्षणाः
लवकर सर्व वेदपारंगत आणि ज्ञानी ब्राह्मणांना बोलवा. सूत म्हणतो: मग मंत्र्यांनी राजाच्या आज्ञेनुसार सर्व काही केले.
यज्ञस्य सर्वसम्भारं वेदीं यज्ञस्य विस्तृताम् । हवने वर्तमाने तु सर्पाणां तक्षको गतः
त्यांनी यज्ञासाठी सर्व साहित्य आणि मोठी वेदी तयार केली. हवन चालू असताना, सर्पांमध्ये तक्षक तिथून पळून गेला.
इन्द्रं प्रति भयार्तोऽहं त्राहि मामिति चाब्रवीत् । भयभीतं समाश्वास्य स्वासने सन्निवेश्य च
भीतीने त्याने इंद्राला म्हटले, "माझे रक्षण कर!" इंद्राने त्याला धीर देऊन स्वतःच्या आसनावर बसवले.
ददावभयमत्यर्थं निर्भयो भव पन्नग । तमिन्द्रशरणं ज्ञात्वा मुनिर्दत्ताभयं तथा
त्याने त्या सर्पाला म्हणाले, "घाबरू नकोस, तू आता निर्भय आहेस." इंद्राच्या आश्रयाला तो सर्प गेला आहे हे जाणून, त्या ऋषीने त्याला पूर्णपणे दिलासा दिला.
उत्तङ्कोऽह्वयदुद्विग्नः सेन्द्रं कृत्वा निमन्त्रणम् । स्मृतस्तदा तक्षकेण यायावरकुलोद्भवः
उत्तंकाला मनात खूप अस्वस्थता वाटली, म्हणून त्याने इंद्राला बोलावून आमंत्रण दिले. त्याच वेळी, यायावर कुळात जन्मलेल्या त्या भटक्या टक्षकाने हे लक्षात ठेवले.