देवदूतस्तदाभ्येत्य वाक्यमाह रुरुं ततः । देवदूत उवाच माकार्षीः साहसं ब्रह्मन्कथं जीवेन्मृता प्रिया
राजा म्हणतो: तो आपल्या पत्नीच्या दुःखाने अशा प्रकारे रडत असताना, तिथे एक देवदूत आला आणि रुरूला म्हणाला—
गतायुरेषा सुश्रोणी गन्धर्वाप्सरसोः सुता । अन्यां कामय चार्वङ्गीं मृतेयं चाविवाहिता
देवदूत म्हणाला: ब्राह्मण, असा अविचार करू नकोस; जी मेली ती प्रिया पुन्हा कशी जिवंत होईल?
किं रोदिषि सुदुर्बुद्धे का प्रीतिस्तेऽनया सह । रुरुरुवाच देवदूत न चान्यां वै वरिष्याम्यहमङ्गनाम्
हिचा आयुष्य संपलं, ही सुंदर नितंबांची, गंधर्व आणि अप्सरेची मुलगी आहे; दुसरी एखादी सुंदर स्त्री पसंत कर, कारण ही तर लग्नाअगोदरच मेली.
यदि जीवेन्न जीवेद्वा मर्तव्यं चाधुना मया । राजोवाच विदित्वेति हठं तस्य देवदूतो मुदान्वितः
अरे मूर्खा, का रडतोस? तिच्यासोबत तुला काय सुख मिळणार? रुरू म्हणाला: देवदूता, मी दुसरी कोणतीही स्त्री निवडणार नाही.
उवाच वचनं तथ्यं सत्यं चातिमनोहरम् । उपायं शृणु विप्रेन्द्र विहितं यत्सुरैः पुरा
त्याने अगदी खरी, मनमोहक आणि हृदयाला भिडणारी वाणी बोलली. हे श्रेष्ठ ब्राह्मण, पूर्वी देवांनी आखलेली एक युक्ती ऐक.
आयुषोऽर्धप्रदानेन जीवयाशु प्रमद्वराम् । रुरुरुवाच आयुषोऽर्धं प्रयच्छामि कन्यायै नात्र संशयः
आपल्या आयुष्याचा अर्धा भाग देऊन प्रमद्वरेला लगेच जिवंत कर. रुरु म्हणाला — मी माझ्या आयुष्याचा अर्धा भाग या कन्येला देतो, यात मला काहीच शंका नाही.
अद्य प्रत्यावृतप्राणा प्रोत्तिष्ठतु मम प्रिया । विश्वावसुस्तदा तत्र विमानेन समागतः
आज माझ्या प्रियेचे प्राण परत येऊन ती पुन्हा उठो. त्याच वेळी, विश्वावसु आपल्या दिव्य रथातून तिथे आला.
ज्ञात्वा पुत्रीं मृतां चाशु स्वर्गलोकात्प्रमद्वराम् । ततो गन्धर्वराजश्च देवदूतश्च सत्तमः
स्वर्गलोकातून आपल्या मुली प्रमद्वरेच्या मृत्यूची बातमी कळताच, गंधर्वांचा राजा आणि तो श्रेष्ठ देवदूत तेथे आले.
धर्मराजमुपेत्येदं वचनं प्रत्यभाषताम् । धर्मराज रुरोः पत्नी सुता विश्वावसोस्तथा
ते दोघे धर्मराजाजवळ जाऊन म्हणाले — धर्मराजा, रुरुची पत्नी ही विश्वावसुची कन्या आहे.
मृता प्रमद्वरा कन्या दष्टा सर्पेण चाधुना । सा रुरोरायुषोऽर्धेन मर्तुकामस्य सूर्यज
प्रमद्वरा ही कन्या सर्पदंशाने नुकतीच मरण पावली आहे. सूर्यपुत्रा, ती मरायची इच्छा धरून, रुरुच्या आयुष्याच्या अर्ध्या भागाने पुन्हा जिवंत होणार आहे.
समुत्तिष्ठतु तन्वङ्गी व्रतचर्याप्रभावतः । धर्म उवाच विश्वावसुसुतां कन्यां देवदूत यदीच्छसि
व्रताच्या आणि नियमाच्या सामर्थ्याने ती सुकुमार अंगाची कन्या पुन्हा उठो. धर्मराज म्हणाला — देवदूता, तुला विश्वावसुची कन्या हवी असेल,
उत्तिष्ठत्वायुषोऽर्धेन रुरुं गत्वा त्वमर्पय । राजोवाच एवमुक्तस्ततो गत्वा जीवयित्वा प्रमद्वराम्
तर रुरुच्या आयुष्याच्या अर्ध्या भागाने ती उठो; तू तिला रुरुला नेऊन दे. राजा म्हणाला — असे सांगितल्यावर, त्याने जाऊन प्रमद्वरेला पुन्हा जिवंत केले.
रुरोः समर्पयामास देवदूतस्त्वरान्वितः । ततः शुभेऽह्नि विधिना रुरुणापि विवाहिता
देवदूताने मोठ्या गतीने तिला रुरुला सुपूर्द केले. मग शुभ मुहूर्तावर आणि विधिपूर्वक रुरुशी तिचा विवाह झाला.
इत्थं चोपाययोगेन मृताप्युज्जीविता तदा । उपायस्तु प्रकर्तव्यः सर्वथा शास्त्रसम्मतः
अशा प्रकारे या उपायाने मरण पावलेलीही पुन्हा जिवंत झाली. हा उपाय नेहमी शास्त्रानुसारच करावा.
मणिमन्त्रौषधीभिश्च विधिवत्प्राणरक्षणे । इत्युक्त्वा सचिवान् राजा कल्पयित्वा सुरक्षकान्
मणी, मंत्र आणि औषधांनी योग्य पद्धतीने प्राणांचे रक्षण करावे. असे सांगून राजाने मंत्री नेमले आणि रक्षणासाठी पहारेकरी ठेवले.
कारयित्वाथ प्रासादं सप्तभूमिकमुत्तमम् । आरुरोहोत्तरासूनुः सचिवैः सह तत्क्षणम्
राजाने सात मजली सुंदर राजवाडा बांधला. त्या क्षणी राजपुत्र आपल्या मंत्र्यांसह तिथे गेला.
मणिमन्त्रधराः शूराः स्थापितास्तत्र रक्षणे । प्रेषयामास भूपालो मुनिं गौरमुखं ततः
मणी आणि मंत्र धारण केलेले शूर पुरुष तिथे रक्षणासाठी ठेवले. त्यानंतर राजाने गौऱमुख ऋषीला पाठवले.
प्रसादार्थं सेवकस्य क्षमस्वेति पुनः पुनः । ब्राह्मणान्सिद्धमन्त्रज्ञान् रक्षणार्थमितस्ततः
सेवकाचा अनुग्रह मिळावा म्हणून वारंवार क्षमा मागितली. सिद्ध मंत्र जाणणारे ब्राह्मण तिथे रक्षणासाठी पाठवले.
मन्त्रिपुत्रः स्थितस्तत्र स्थापयामास दन्तिनः । न कश्चिदारुहेत्तत्र प्रासादे चातिरक्षिते
मंत्र्याचा मुलगा तिथे ठेवला आणि हत्तीही रक्षणासाठी उभे केले. त्या अतिशय सुरक्षित राजवाड्यात कोणीही प्रवेश करू शकत नव्हते.
वातोऽपि न चरेत्तत्र प्रवेशे विनिवार्यते । भक्ष्यभोज्यादिकं राजा तत्रस्थश्च चकार सः
तिथे वाऱ्यालाही प्रवेश नव्हता; सर्व बाजूंनी पहारा होता. राजा तिथे राहून सर्व प्रकारचे खाणेपिणे व्यवस्थित करीत होता.
स्तानसन्ध्यादिकं कर्म तत्रैव विनिवर्त्य च । राजकार्याणि सर्वाणि तत्रस्थश्चाकरोन्नृपः
पूजा, संध्यावंदन यांसारखी सर्व दैनंदिन कामे तिथेच होत होती. राजा तिथे राहून सर्व राजकारभारही पाहत होता.
मन्त्रिभिः सह सम्मन्त्र्य गणयन्दिवसानपि । कश्चिच्च कश्यपो नाम ब्राह्मणो मन्त्रिसत्तमः
मंत्र्यांशी चर्चा करून तो दिवस मोजत होता. तिथे कश्यप नावाचा एक ब्राह्मण होता, जो मंत्र्यांमध्ये श्रेष्ठ मानला जात असे.
शुश्राव च तथा शापं प्राप्तं राज्ञा महात्मना । स धनार्थी द्विजश्रेष्ठः कश्यपः समचिन्तयत्
त्या महानुभाव राजावर शाप आला आहे, हेही त्या धनाच्या इच्छेने असलेल्या श्रेष्ठ ब्राह्मण कश्यपाने ऐकले आणि मनात विचार केला.
व्रजामि तत्र यत्रास्ते शप्तो राजा द्विजेन ह । इति कृत्वा मतिं विप्रः स्वगृहान्निःसृतः पथि
ज्या ठिकाणी ब्राह्मणाने शाप दिलेला राजा आहे, तिथे मी जाईन, असे ठरवून तो ब्राह्मण आपल्या घरातून बाहेर पडला.
कश्यपो मन्त्रविद्विद्वान्धनार्थी मुनिसत्तमः
मंत्र जाणणारा, विद्वान आणि ऋषीमध्ये श्रेष्ठ असलेला कश्यप, धनाच्या शोधात निघाला.
परीक्षिन्मरणम् सूत उवाच तस्मिन्नेव दिने नाम्ना तक्षकस्तं नृपोत्तमम् । शप्तं ज्ञात्वा गृहात्तूर्णं निःसृतः पुरुषोत्तमः
सूतमुनी म्हणाले: त्याच दिवशी, तक्षक नावाचा सर्प, राजाला शाप मिळाल्याचे कळताच, झपाट्याने आपल्या घरातून बाहेर पडला.
वृद्धब्राह्मणवेषेण तक्षकः पथि निर्गतः । अपश्यत्कश्यपं मार्गे व्रजन्तं नृपतिं प्रति
तक्षक वृद्ध ब्राह्मणाचा वेष घेऊन रस्त्यावर निघाला आणि राजाकडे जाणाऱ्या कश्यपाला वाटेत पाहिले.
तमपृच्छत्पन्नगोऽसौ ब्राह्मणं मन्त्रवादिनम् । क्व भवांस्त्वरितो याति किञ्च कार्यं चिकीर्षति
त्या सर्पाने मंत्रसंपन्न ब्राह्मणाला विचारले, "महाराज, आपण इतक्या घाईने कुठे चालला आहात? आणि कोणते काम करायचे आहे?"
कश्यप उवाच परीक्षितं नृपश्रेष्ठं तक्षकश्च प्रधक्ष्यति । तत्राहं त्वरितो यामि नृपं कर्तुमपज्वरम्
कश्यप म्हणाला, "तक्षक हा राजा परीक्षित याला जाळणार आहे. म्हणून मी लवकर तिथे जात आहे, जेणेकरून राजाला यातना होऊ नयेत."
मन्त्रोऽस्ति मम विप्रेन्द्र विषनाशकरः किल । जीवयिष्याम्यहं तं वै जीवितव्येऽधुना किल
"माझ्याकडे विष नष्ट करणारा मंत्र आहे, हे ब्राह्मणश्रेष्ठ. मी राजाला नक्कीच जिवंत करीन, कारण त्याचा आयुष्याचा काळ अजून संपलेला नाही."